Giữa nhịp sống đô thị ngày càng xa rời thiên nhiên, hoạ sĩ “Tuấn bụi tre” lại chọn quay về với hình ảnh quen thuộc của làng quê – cây tre, biểu tượng của sức sống, của bền bỉ và của tâm hồn Việt. Từ những ký ức tuổi thơ trên mảnh đất miền Trung khắc nghiệt, anh đã biến hình ảnh mộc mạc ấy thành nguồn cảm hứng bất tận cho sáng tác của mình. Người ta gọi anh bằng cái tên thân thương “Tuấn bụi tre”, không chỉ bởi anh vẽ nhiều tre, mà bởi trong mỗi nét cọ, người xem đều thấy một phần quê hương, ký ức và tâm hồn Việt Nam đang ngân vang.
“Tuấn bụi tre” – Hành trình định hình phong cách
“Tuấn bụi tre” – tên thật là Phan Vũ Tuấn – sinh năm 1994 tại Hà Tĩnh, là cựu sinh viên khoa Hội hoạ – Đại học Mỹ thuật Huế. Với nền tảng vững chắc, hội hoạ của Phan Vũ Tuấn đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người thưởng lãm và giới sưu tập, đặc biệt đối với những bức vẽ tre. Có thể nói, Phan Vũ Tuấn chính là một trong những hoạ sĩ vẽ tre nhiều và tâm nhất Việt Nam.
Phan Vũ Tuấn, Rặng tre làng 2, màu nước, 2021. Nguồn: Sắc Việt Art.
Cũng chính vì lẽ đó, biệt danh thân thương “Tuấn bụi tre” đã gắn liền với tên tuổi Phan Vũ Tuấn. Chia sẻ về điều này, anh tâm sự rằng tre đối với anh như một người bạn đặc biệt – gắn bó không chỉ với cuộc đời anh, mà còn với những con người quê mộc mạc, chân chất nơi miền Trung nắng gió – vùng đất “chó ăn sỏi, gà ăn đá”, nơi thiên nhiên khắc nghiệt nhưng con người vẫn kiên cường. Trước làn sóng đô thị hoá, khi cây tre dần nhường chỗ cho bê tông, xi măng, cốt thép, anh cảm nhận sâu sắc sự mất mát của hình ảnh xanh tươi đã đồng hành cùng tuổi thơ mình. Và vẽ tre – với Phan Vũ Tuấn – chính là cách anh lưu giữ một phần ký ức quê hương đang dần phai nhạt.
“Cho đến hiện tại, cũng đã có 5 - 6 năm Tuấn theo đuổi hình tượng cây cây tre. Sở dĩ Tuấn khai thác nó nhiều là bởi câu hỏi Tuấn tự đặt cho mình ‘Cái gì gắn liền với Tuấn mà đã có rất nhiều kỷ niệm từ tuổi thơ?’. Hơn nữa, Tuấn muốn truyền tải cái gì đó rất Việt Nam trong sáng tác của mình. Thông qua những bộ tranh này, Tuấn muốn đưa người yêu hội họa của mình tìm về nguồn cội, về quê hương, về đất nước.” – “Tuấn bụi tre” chia sẻ.
Phan Vũ Tuấn, Mơ, màu nước và lửa trên giấy, 2017. Nguồn: Báo Dân trí.
Được mệnh danh là “Tuấn bụi tre”, nhưng ít ai biết rằng Phan Vũ Tuấn lại có một khởi đầu hoàn toàn khác biệt, đánh dấu bước trưởng thành rõ nét trong phong cách nghệ thuật của mình. Trong triển lãm cá nhân đầu tiên và duy nhất đến nay – “Chuyện chưa kể” (2017), anh sử dụng màu nước trên giấy và tạo nên dấu ấn độc đáo với serie “Sự sống và chết chóc”. Ở loạt tác phẩm này, anh khò lửa trực tiếp lên giấy, tạo ra hiệu ứng khói thật – một thử nghiệm táo bạo hiếm thấy trong hội họa màu nước. Chính yếu tố đặc biệt ấy đã làm nổi bật thông điệp cảnh báo và lời kêu cứu tha thiết của thiên nhiên, môi trường mà anh muốn gửi gắm. Với triển lãm đầu tay này, Phan Vũ Tuấn không chỉ thể hiện bản lĩnh sáng tạo mà còn ghi dấu một bước ngoặt quan trọng trong hành trình nghệ thuật của mình – một họa sĩ trẻ luôn tìm tòi, dám thử và dám vượt ra khỏi giới hạn quen thuộc.
Tiếp nối thành công từ triển lãm đầu tay, Phan Vũ Tuấn tiếp tục khẳng định dấu ấn cá nhân với loạt tranh về thiên nhiên, trong đó tre và bối cảnh làng quê trở thành chủ thể trung tâm. Bộ tranh “Chuyện muôn loài” của anh mang đến một góc nhìn đối lập đầy thú vị, khi tập trung khắc họa hình ảnh những cây khô đã chết – nhưng lại chứa đựng sức sống mạnh mẽ. Qua loạt tranh “ngược ngạo” này, anh gửi gắm một triết lý sâu sắc về vòng tuần hoàn của sự sống và cái chết: “Tuấn không khai thác sự chết chóc, mà muốn làm sống dậy nó trong tác phẩm. Khi một sự sống mất đi, sẽ có một vòng luân hồi, sẽ có sự tiếp nối.”
Phan Vũ Tuần, tác phẩm trong serie tranh "Chuyện muôn loài". Nguồn: Mỹ thuật Bụi.
Chính từ serie này, Phan Vũ Tuấn nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới chuyên môn và công chúng yêu nghệ thuật. Cũng từ đây, hình tượng “tre” trở thành biểu tượng gắn bó sâu sắc trong hành trình sáng tác của anh. Cho đến nay, Phan Vũ Tuấn đã sáng tác gần 100 tác phẩm xoay quanh chủ thể đặc biệt ấy – như một lời tri ân thầm lặng dành cho ký ức quê nhà và sức sống bền bỉ của thiên nhiên Việt.
Dấu ấn hiện thực trong hội hoạ “Tuấn bụi tre”
Dù được đào tạo bài bản về sơn dầu, nhưng Phan Vũ Tuấn lại chọn màu nước làm chất liệu gắn bó xuyên suốt hành trình nghệ thuật của mình. Lý giải cho lựa chọn này, anh chia sẻ rằng chỉ có màu nước mới thật sự phù hợp với phong cách hiện thực và tính cách nhẹ nhàng, tinh tế của anh. Chính độ uyển chuyển, trong trẻo – đặc trưng của màu nước – đã giúp anh truyền tải trọn vẹn vẻ đẹp chân thực, gần gũi của đời sống làng quê Trung Bộ, nơi từng mảng màu, từng nét cọ đều mang hơi thở bình dị và đậm chất quê hương.
Phan Vũ Tuấn, Bóng hoàng hôn, màu nước, 2024. Nguồn: Sắc Việt Art.
Anh từng chia sẻ: “Từ lúc bắt đầu trải nghiệm chất liệu màu nước, Tuấn đã cảm thấy chất liệu này phù hợp với phong cách hiện thực và tạo hình của mình. Nó nhẹ nhàng và truyền tải một cách sâu sắc đề tài mình theo đuổi. Hiện tại, sau 7 - 8 năm theo đuổi, Tuấn vẫn trung thành và muốn khám phá chất liệu này trên chặng đường dài hơn.”
Gắn bó với chất liệu màu nước – vốn được xem là nhẹ nhàng, mềm mại hơn so với những người anh em “mạnh mẽ” như sơn dầu hay sơn mài – Phan Vũ Tuấn vẫn khiến hình tượng cây tre trong tranh của mình hiện lên vô cùng sinh động và chân thực, như thể được ghi lại qua ống kính của một nhiếp ảnh gia tài hoa. Anh thường lựa chọn góc nhìn cận cảnh, “zoom” thật gần để từng chi tiết của tre – từ chiếc lá non mơn mởn cho đến những cành lá úa tàn – đều được khắc hoạ rõ nét và đầy cảm xúc. Khác với hình ảnh cây tre quen thuộc trong tranh của nhiều hoạ sĩ khác, tre trong tranh Phan Vũ Tuấn mang một vẻ đẹp sắc sảo, tinh tế, thể hiện nhiều sắc độ của tự nhiên: khi là nắng hạ oi ả, khi là ánh trăng dịu dàng, khi lại là cơn gió lạnh đầu đông.
Phan Vũ Tuấn, Đồng chiều, màu nước, 2022. Nguồn: Mỹ thuật Bụi.
Một chi tiết thú vị nhưng ít người nhắc đến trong tranh của “Tuấn bụi tre” chính là tinh thần tối giản – nơi chỉ xuất hiện vài ba chủ thể trên nền trắng. Với bút pháp hiện thực, anh không cần dựng lên bối cảnh cụ thể, mà để cây tre, con trâu, con gà… tự mình kể câu chuyện về làng quê Việt. Chính sự giản lược ấy lại mở ra không gian tưởng tượng vô biên, giúp người xem dễ dàng cảm nhận hơi thở đồng quê qua từng nét vẽ. Sự tương phản nhẹ nhàng giữa nền trắng và hình ảnh mộc mạc của tre góp phần tạo nên vẻ trong trẻo, rõ nét mà không cần lời, mang đến cho người thưởng lãm cảm giác an nhiên, tự do và thanh thản – đúng như tinh thần mà Phan Vũ Tuấn gửi gắm trong mỗi tác phẩm.
Nhìn vào hành trình nghệ thuật của “Tuấn bụi tre”, ta thấy rõ sự kiên định của một người nghệ sĩ luôn trung thành với giá trị gốc rễ. Cây tre trong tranh anh không còn là hình ảnh quen thuộc của đồng quê, mà đã trở thành ngôn ngữ biểu tượng, kể về sự chuyển mình của đất, của người, của ký ức Việt. Với gần một trăm tác phẩm về tre, Phan Vũ Tuấn không chỉ khẳng định bản sắc cá nhân trong hội hoạ đương đại, mà còn âm thầm lưu giữ một phần hồn quê đang dần phai nhạt giữa thời hiện đại. Trong sắc xanh, sắc nâu của tre, người ta bắt gặp không chỉ nét vẽ tinh tế, mà còn cả tình yêu sâu thẳm dành cho quê hương và con người Việt Nam.
