Ngày 23/10/2025 vừa qua, tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, sự kiện tổng kết và ghi nhận đóng góp của các nghệ sĩ diễn ra trong không khí kỷ niệm Tuần Văn hóa Nghệ thuật của TP.HCM. Năm nay, triển lãm xuất hiện với hai diện mạo đan xen: một mặt là sự dồi dào về số lượng và đa dạng chất liệu, mặt còn lại là những trăn trở đầy nghiêm túc được nêu lên từ chính Hội đồng nghệ thuật.
Các tác giả được vinh danh trong sự kiện. Nguồn: Bài viết Triển lãm kết quả sáng tác 2025 của Hội Mỹ thuật TP.HCM, Báo Văn hóa.
Ghi nhận những đóng góp
Triển lãm “Báo cáo thành quả Trại sáng tác và Sáng tác mới 2025” của Hội Mỹ thuật TP.HCM vừa khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố, quy tụ 420 tác phẩm của hơn 360 tác giả. Một con số kỷ lục so với các lần tổ chức trước.
Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM Nguyễn Xuân Tiên nhấn mạnh tính chất “báo cáo” và “kiểm định” của triển lãm: đây không chỉ là dịp trưng bày, mà còn là phép thử để xem mỹ thuật thành phố đã tiến bộ thế nào, đã thể hiện bản sắc ra sao sau một năm sáng tác dày công. Nhiều tác phẩm ra đời từ chín trại sáng tác thực tế trải dài từ Hòa Bình, Quảng Ngãi, Hội An, Gia Lai, Bình Thuận, Bình Dương đến Cà Mau. Ông đặc biệt ghi nhận sự đầu tư công phu trong nhiều tác phẩm và nêu bật sơn mài, chất liệu có sự bùng nổ rõ rệt về số lượng lẫn kỹ thuật, như một điểm sáng, khẳng định dấu ấn đặc thù của mỹ thuật TP.HCM.
Về mặt đề tài, các sáng tác năm nay bao quát nhiều góc cạnh của đời sống: từ phong cảnh, con người Việt Nam đến những suy tư của tác giả về tình yêu, gia đình, xã hội và cuộc sống, giúp người xem cảm nhận được những “thăng trầm” trong cảm xúc qua màu sắc, hình khối và nhịp điệu tạo hình.
Một góc trưng bày các tác phẩm tại Bảo tàng Mỹ thuật. Nguồn: Artonis.
Đồng hành cùng sự kiện, ông Trần Minh Công, Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, bày tỏ sự vui mừng khi lần đầu tiên bảo tàng được trưng bày một số lượng tác phẩm lớn đến vậy. Ông xem đây là “sân chơi” định kỳ để bảo tàng có cơ hội tiếp cận, sưu tầm các tác phẩm có giá trị nghệ thuật và nhân văn cao, mang tinh thần đương đại. Kết lại, ông trích lời NSƯT Thành Lộc như một nhắn gửi đến giới họa sĩ: “sẽ không bằng lòng với thành quả mình có và sẽ luôn luôn sáng tạo hơn nữa.”
Cũng từ tinh thần ấy, buổi tổng kết mở rộng sang một chiều sâu khác: những trăn trở về chất lượng sáng tác và tinh thần dấn thân đương đại.
Cần một sự mạnh dạn vượt tới đương đại
Tiếp nối khai mạc, họa sĩ Nguyễn Trung Tín, Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam phụ trách phía Nam, mang đến những lời nhận xét chân thật, thẳng thắn nhưng đầy ưu tư của một người nặng lòng với nghệ thuật.
Trên cơ sở làm việc nghiêm túc của Hội đồng nghệ thuật, ông đưa ra một đánh giá vừa trực diện vừa thiết thực: nếu xét về khối lượng, đây là một kỳ triển lãm đồ sộ chưa từng có; nhưng nếu xét về chất lượng, so với năm 2024 “chúng ta chưa có bước tiến rõ rệt.” Nói cách khác, “nhiều nhưng chưa sâu.” Sự ổn định đôi khi cũng đồng nghĩa với sự chững lại, và đó là điều khiến giới chuyên môn phải suy ngẫm.
Quan trọng hơn, về chất lượng nghệ thuật tổng thể, ông Tín chỉ ra rằng mặc dù số lượng tăng, nhưng bề mặt chất lượng vẫn đang “giữ nguyên tại chỗ.” Ông bày tỏ sự thiếu vắng những tác phẩm “có chiều sâu và có tính đột phá, gây ấn tượng mạnh.”
Một số tác phẩm gốm và tranh tại Tầng 2 của Bảo tàng Mỹ thuật. Nguồn: Artonis.
Bên cạnh những điểm sáng như sơn mài, hay sự xuất hiện của in đá, điêu khắc và gốm với các sắc thái mới mẻ, nhiều chất liệu căn bản lại cho thấy sự sa sút đáng buồn. Sơn dầu, chất liệu nền tảng của hội họa, gần như vắng bóng, khiến câu hỏi “Những họa sĩ sơn dầu, họ đang ở đâu?” trở nên đáng suy ngẫm. Đồ họa vẫn quanh quẩn với đề tài cũ, thiếu sự đột phá cần thiết. Lụa và điêu khắc tuy có nỗ lực nhưng vẫn cần “xem lại chính mình” khi nhiều tác giả còn đi trên “con đường đã mòn mỏi rồi.”
Có lẽ, phần chia sẻ chạm đến nhiều người nhất của họa sĩ Nguyễn Trung Tín là sự ưu tư dành cho thế hệ trẻ và nghệ thuật đương đại. Dù TP.HCM là trung tâm nghệ thuật của cả nước, nhưng vẫn thiếu vắng các thử nghiệm mạnh mẽ với sắp đặt, video art, trình diễn... so với Hà Nội hay Huế. Thế hệ trẻ, dù đông đảo, lại chưa thể hiện được năng lượng tương xứng khi “chúng ta có một thế hệ trẻ khá già,” ông trăn trở.
Một số tác phẩm thuộc triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật. Nguồn: Artonis.
Trong khoảnh khắc lắng đọng đó, ông gửi gắm những mong mỏi về một tinh thần mới, một cách nhìn mới, để thế hệ trẻ có thể khiến thế hệ đi trước phải “sửng sốt, thán phục và kính trọng.”
“Chúng tôi tin tưởng vào các em và mong rằng đó là thế hệ với thay thế chúng tôi trong tương lai, và mang lại tinh thần mới cho mỹ thuật thành phố.”
Triển lãm “Báo cáo thành quả Trại sáng tác và Sáng tác mới 2025”, với những tác phẩm đa dạng và những lời phê bình chân thật, đã hoàn thành sứ mệnh tổng kết của mình. Giờ đây, mỹ thuật TP.HCM đứng trước một con đường mới, nơi khát vọng về những đột phá, tinh thần đương đại và sức trẻ được đặt lên hàng đầu, chờ đợi những câu trả lời sáng tạo từ thế hệ họa sĩ tương lai.
Triển lãm mở cửa đón công chúng yêu nghệ thuật từ 23/10 đến hết 01/11/2025 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
