Trong dòng chảy hội họa đương đại Việt Nam, nơi nhiều nghệ sĩ không ngừng tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt mới, có những người chọn đi một con đường rất riêng: quay về với đời sống gần gũi, với những cảm xúc nguyên sơ nhất để làm chất liệu sáng tạo. Hoạ sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền là một trường hợp như vậy. Tranh của chị không ồn ào về mặt thị giác, cũng không nặng nề tuyên ngôn, mà lặng lẽ mở ra một thế giới nơi ký ức, gia đình và những rung động rất đỗi đời thường được nâng niu bằng nhiều lớp chất liệu.
Hai kỳ bài viết này sẽ lần lượt đi qua hành trình đến với nghệ thuật của Thu Hiền, cách chị tìm kiếm ngôn ngữ tạo hình riêng, cũng như thế giới hình tượng giàu cảm xúc mà chị đã và đang xây dựng – nơi ranh giới giữa thực tại và giấc mơ trở nên mềm mại và đầy chất thơ.
Nguyễn Thị Thu Hiền, Đài các, gốm, 22 × 24 × 52 cm, 2021. Trưng bày tại triển lãm “Nắng nghiêng lưng trời”. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Hành trình đến với nghệ thuật: Muộn màng nhưng đầy xác tín
Nguyễn Thị Thu Hiền sinh năm 1990, là cử nhân Trường Đại học Mỹ thuật TP. HCM, chuyên ngành sơn mài. Ít ai biết rằng, trước khi chạm đến cột mốc này, chị đã trải qua một hành trình không hề dễ dàng. Từng ba lần dự thi vào trường, và phải đến năm 21 tuổi, chị mới chính thức bước vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp.
Dù khởi đầu muộn hơn so với nhiều bạn bè đồng trang lứa, chị lại đón nhận quãng thời gian học tập ấy với niềm vui trọn vẹn và sự hào hứng đặc biệt. Nhắc về những năm tháng trong môi trường nghệ thuật, chị chia sẻ:
“ Môi trường của Đại học Mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh cho mình một cảm giác rất gần gũi vì mình thấy mình ở đó, mình hạnh phúc khi mình ở đó. Mỗi ngày mình thức dậy mình rất là hân hoan để được đi đến trường. Lúc đó mình nghĩ chắc là mình chọn đúng rồi, mặc dù chưa biết sau này ra trường sẽ thế nào. Mình hạnh phúc hơn nhiều người khác là mình tìm được con đường của mình và linh cảm đó thật sự rất đúng cho tới bây giờ: mình thật sự mình tìm được con đường của mình.”
Gia đình hoạ sĩ Thu Hiền và hoạ sĩ Đinh Văn Sơn cùng con gái. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Qua những lần tiếp xúc, hoạ sĩ Thu Hiền hiện lên là một con người giản dị, gần gũi. Điều này càng được thể hiện rõ qua một lựa chọn khá đặc biệt: chị không sử dụng bút danh nghệ thuật trong suốt hành trình làm nghề của mình.
“Vì mình muốn là nghệ thuật của mình phải là chân thực và gần gũi nhất. Đó là con người của mình.”
Có lẽ với chị, cuộc đời là nghệ thuật và nghệ thuật cũng là cuộc đời. Hai thứ này vốn không tách rời, mà soi chiếu và hòa vào nhau. Vì vậy, bút danh trở nên không còn cần thiết. Con người Thu Hiền trong đời sống thường nhật đã hiện diện trọn vẹn trong các tác phẩm của mình. Cũng nhờ lựa chọn không dùng bút danh, công chúng có thể cảm nhận một cách đầy đủ và liền mạch cả hai: hoạ sĩ Thu Hiền trong nghệ thuật và Nguyễn Thị Thu Hiền ngoài đời thực.
Nguyễn Thị Thu Hiền, Noel hân hoan, acrylic và giấy dó trên vải, 130 × 160 cm, 2022. Trưng bày tại triển lãm “Nắng nghiêng lưng trời”. Nguồn: Báo điện tử Dân Việt.
Ít ai biết rằng, bên cạnh xuất thân là người miền Nam, gia đình hoạ sĩ Thu Hiền còn có gốc Hoa. Chính ông bà đã trở thành cầu nối để chị sớm tiếp xúc với văn hóa thờ cúng, tranh thờ, không gian bàn thờ, nhà ba gian hay những bộ bàn ghế cẩn xà cừ đặc trưng của miền Tây Nam Bộ từ khi còn nhỏ. Những yếu tố mang màu sắc tâm linh ấy, theo thời gian, đã âm thầm trở thành nền tảng nuôi dưỡng chất mơ màng, bay bổng trong các tác phẩm của chị về sau.
Dù khởi đầu muộn hơn bạn bè đồng trang lứa, với nền tảng vững chắc cùng sự ủng hộ từ gia đình, năm 2022, hoạ sĩ Thu Hiền đã tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên mang tên “Nắng nghiêng lưng trời”. Trong lần ra mắt này, con gái đầu lòng trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt, nuôi dưỡng mạch sáng tác của chị.
Không gian triển lãm “Gió hồng”, 2023. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Chỉ một năm sau đó, chị tiếp tục giới thiệu triển lãm cá nhân thứ hai – “Gió hồng”, vẫn tiếp tục lựa chọn hình tượng mẹ và con gái, nhưng đặt trong một diện mạo mới: tà áo dài miền Nam. Đây như một bước phát triển tự nhiên và sâu sắc hơn từ thế giới cảm xúc mà chị đã khởi mở trước đó.
Tìm kiếm ngôn ngữ tạo hình: Khi chất liệu trở thành cảm xúc
Dù được đào tạo bài bản với chuyên ngành sơn mài, hoạ sĩ Thu Hiền không lựa chọn theo đuổi con đường này như Trần Quốc Giang hay Đinh Văn Sơn. Sự nghiệp của chị bén duyên với một chất liệu khá đặc biệt: hạt nhựa acrylic trên giấy dó bồi toan. Đằng sau lựa chọn tưởng chừng phức tạp ấy lại là một lý do rất giản dị: chất liệu này mang trong mình những yếu tố gần gũi với sơn mài, chất liệu đã gắn bó với chị suốt 5 năm học tập tại Trường Đại học Mỹ thuật.
“Nó có yếu tố chiều sâu bề mặt chất liệu giống như sơn mài và nó cũng có yếu tố bất ngờ của sơn mài.”
Đặc biệt, khi trở thành mẹ, bản năng chăm sóc và bảo vệ con đã thôi thúc chị ưu tiên lựa chọn những chất liệu thân thiện, an toàn, phù hợp với không gian sống và sinh hoạt của gia đình.
“Mình bắt đầu từ những tranh nhỏ 20 vuông, 30 vuông. Mình bắt đầu nhỏ như vậy. Rồi đủ các chất liệu: Acrylic, lụa, rồi Acrylic bồi toan. Dần dà mình mới bắt nhịp được với cảm hứng sáng tác của mình.”
Nguyễn Thị Thu Hiền, Xuân Phú Quý, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 80 × 120 cm, 2025. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Đến đây, có lẽ nhiều người sẽ băn khoăn: điều mà hoạ sĩ Thu Hiền gọi là “giống sơn mài” khi sử dụng acrylic trên giấy dó bồi toan thực chất là gì? Hai chất liệu, một hiện đại, một truyền thống, làm sao có thể gặp nhau? Để lý giải điều này, cần nhìn vào quy trình sáng tác của chị.
Trước hết, chị hoàn thiện khoảng 80% tác phẩm bằng acrylic trên toan, sau đó bồi giấy dó lên trên và tiếp tục vẽ trên lớp bề mặt mới này. Khi lớp giấy dó đã được xử lý, nhìn sâu vào bề mặt tranh sẽ xuất hiện những hiệu ứng thị giác bất ngờ, gợi cảm giác về chiều sâu và độ “ăn lớp” – những đặc trưng vốn quen thuộc của sơn mài. Chính nhờ nền tảng được đào tạo bài bản với sơn mài, hoạ sĩ Thu Hiền mới có thể nhận ra và khai thác được những hiệu ứng tương đồng ấy trong một chất liệu hoàn toàn khác.
Ngoài ra, chị thường có thói quen phác thảo nhanh trên toan để kịp nắm bắt trọn vẹn cảm xúc của khoảnh khắc. Sau khi vẽ, chị không hoàn thiện ngay mà để tác phẩm sang một bên. Chỉ đến khi cảm xúc đủ đầy, chị mới quay lại tiếp tục lên màu, chỉnh hình rồi lại tiếp tục lớp màu mới. Quy trình ấy được lặp lại nhiều lần cho đến khi bức tranh hoàn chỉnh. Có lẽ vì vậy, trong tranh của hoạ sĩ Thu Hiền, người xem dễ dàng cảm nhận được những lớp cảm xúc dạt dào, như được tích tụ và bồi đắp theo thời gian.
“Vì nhịp sống của mình có rất nhiều cảm giác và cuộc đời thì có quá nhiều thứ tốt đẹp. Cái gì cho mình nhiều cảm xúc là mình giữ lại liền. Mình cứ phác thảo trước, rồi làm tiếp những thứ dang dở. Khi nào gặp lại cảm xúc đó mình lại vẽ tiếp. Gần như lúc nào trong mình cũng có nhịp sáng tác, vì vậy một bức tranh mình vẽ trong 1 tháng là xong, nhưng mà cũng có khi 2 - 3 tháng không xong vì cảm xúc tạm thời bị ngắt quãng.”
Bên cạnh hội họa, hoạ sĩ Thu Hiền còn thử sức với chất liệu gốm. Trong triển lãm “Gió hồng”, có thể thấy chị đã thực sự thổi một làn gió mới vào hành trình sáng tác của mình thông qua chất liệu gần gũi này. Những tác phẩm tượng gốm hiện lên như một phiên bản “đời thực” của tranh – nơi các hình tượng quen thuộc bước ra khỏi mặt phẳng để hiện diện trong không gian ba chiều.
Nguyễn Thị Thu Hiền, Tết Đoan Ngọ, gốm, 40 × 40 × 138 cm, 2022. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Dù đến với gốm từ một cơ duyên khá tình cờ qua Hội Mỹ thuật TP. HCM, điều đáng chú ý là chị đã nhanh chóng biến chất liệu này thành một phần trong ngôn ngữ riêng của mình. Vẫn là những gam màu tươi sáng, vẫn là những tạo hình đặc trưng, nhưng ở triển lãm lần thứ hai, mỗi tác phẩm gốm lại mở ra một góc nhìn đa chiều hơn, mang theo nhiều lớp cảm xúc, như một cách đối thoại bổ sung cho tác phẩm đằng sau lưng nó. .
“Mình làm bằng mọi cách, bằng mọi phương tiện để truyền đãi nội dung của bức tranh và cảm xúc tới người xem nhiều nhất, gần gũi nhất để mọi người được cảm nhận đúng như cái mình thể hiện.”
Nếu chất liệu và phương pháp sáng tác là “cách” chị kể chuyện, thì điều làm nên chiều sâu cho tranh Thu Hiền lại nằm ở “nội dung” – những hình tượng lặp lại, những ký ức gia đình, và đặc biệt là thế giới của mẹ, của con cùng những giấc mơ bay ra khỏi đời sống thường nhật. Ở Kỳ 2, chúng ta sẽ bước sâu hơn vào thế giới ấy, để hiểu vì sao tranh của Thu Hiền vừa gần gũi, vừa huyền ảo – như một miền ký ức bay bổng có thật.
Related articles
Hoạ sĩ Thu Hiền – Vẽ đời sống bằng cảm xúc và những lớp chất liệu riêng (Kỳ 2)
Tác phẩm của hoạ sĩ Thu Hiền là nơi hình tượng người mẹ, đứa trẻ, tà áo dài và những điều quen thuộc của đời sống được đặt vào một không gian vừa thực vừa mơ. Ở đó, cảm xúc cá nhân không chỉ được ghi lại mà còn được giải phóng – bay khỏi những giới hạn của đời sống thường nhật để trở thành những hình ảnh mang tính biểu tượng, dịu dàng mà sâu sắc. Hình tượng “mẹ”, “con” và “những giấc mơ bay khỏi đời thực” Quay trở lại năm 2022 với “Nắng nghiêng lưng trời”, con gái đầu lòng chính là nguồn cảm hứng, đồng thời cũng là nhân vật xuyên suốt trong triển lãm cá nhân đầu tiên của hoạ sĩ Thu Hiền. Trước đó, chị từng tìm kiếm cảm hứng từ nhiều đề tài khác nhau, nhưng chưa thực sự chạm đến điều mình mong muốn. Chỉ đến khi trở thành mẹ, dòng cảm xúc sáng tác trong chị mới thực sự được khơi mở một cách mạnh mẽ. Hình ảnh đứa con nhỏ, cùng với bản năng người mẹ, đã mang lại cho chị một nguồn năng lượng sáng tạo dồi dào – điều mà trước đó chưa một đề tài nào có thể đem lại. “Mình bắt đầu sáng tác từ giai đoạn chỉ có hai mẹ con. Em bé còn nằm trên tay, mẹ thì mặc những cái bộ đồ nhà. Hình tượng mẹ với em bé mặc những bộ đồ giản dị ở trong gia đình xuất hiện nhiều vào triển lãm cá nhân đầu tiên của mình.” Nguyễn Thị Thu Hiền, Hoa Mẫu Đơn, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 100 × 100 cm, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Khi bắt đầu lên kế hoạch cho triển lãm tiếp theo, con gái đã lớn hơn, giúp chị có thêm thời gian dành cho nghệ thuật. Từ đây, hoạ sĩ Thu Hiền dần định hình những hướng đi mới trong tạo hình. Vẫn tiếp tục khai thác hình ảnh mẹ và con gái, nhưng lần này, chị tạo điểm nhấn khác biệt bằng việc đưa tà áo dài miền Nam trở thành chủ thể trung tâm – mở rộng thêm chiều sâu cho thế giới hình tượng mà hoạ sĩ theo đuổi. Chia sẻ về lựa chọn này, chị cho biết, bên cạnh việc là người con miền Nam, lớn lên và gắn bó với tà áo dài phóng khoáng, chị còn cảm nhận ở đó một sự thong thả rất riêng — một trang phục có thể hiện diện tự nhiên trong cả những dịp trang trọng lẫn đời sống thường nhật. Để chuẩn bị chỉn chu cho “Gió hồng”, chị thậm chí còn tự tay may áo dài cho con, như một cách để hiểu sâu hơn và cảm nhận rõ ràng hơn về chính hình tượng mà mình lựa chọn thể hiện trong tranh. Dù là trong các triển lãm cá nhân hay ở những tác phẩm chưa từng được công bố rộng rãi, tranh của hoạ sĩ Thu Hiền vẫn luôn thấp thoáng những yếu tố kỳ ảo. Một lần nữa, nguồn cảm hứng từ nghệ thuật truyền thống Nam Bộ tiếp tục nuôi dưỡng thế giới hình ảnh ấy. Không dừng lại ở đó, với chị, nghệ thuật còn là không gian của sự giải phóng – nơi con người được tự do suy nghĩ, thoải mái tưởng tượng và vượt ra khỏi những giới hạn của đời sống thường nhật: “... đôi khi cuộc sống bị bó buộc là cái bình bông phải nằm trên cái bàn. Mình muốn giải thoát nó, cho nó bay đi. Tranh là của mình mà, tác phẩm của mình mà, mình được tự do ở trong đó!” Khi hiểu rõ hơn về thế giới nội tâm của Thu Hiền, ta dễ dàng lý giải vì sao tranh của chị luôn phảng phất yếu tố huyền ảo, với những gam màu gợi nên cảm giác như bước ra từ một miền cổ tích. Nguyễn Thị Thu Hiền, Nụ Tầm Xuân, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 80 × 160 cm, 2025. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Một điểm đáng chú ý khác là tác phẩm của hoạ sĩ Thu Hiền không chỉ dừng lại trên mặt toan. Với chị, khung tranh cũng là một phần không thể tách rời của tổng thể. Chị thường mở rộng hình ảnh vượt ra ngoài giới hạn bề mặt, mỗi khung đều được thiết kế riêng, gắn kết trực tiếp với nội dung của từng tác phẩm. Trong quá trình này, chị sử dụng đa dạng màu sắc và phương pháp xử lý khung: khi thì áp dụng kỹ thuật sơn mài, lúc lại in hoặc khắc trực tiếp lên bề mặt khung. Đôi lúc, khung và tranh chưa đạt được sự liền mạch, chị sẽ tiếp tục can thiệp bằng cách vẽ bổ sung, nhằm tạo nên một mối liên kết chặt chẽ giữa hai yếu tố – để khung không chỉ là phần bao quanh, mà thực sự trở thành một phần của tác phẩm. “Tranh là đời sống nghệ thuật của mình, còn cái khung là đời sống thực tại. Đời sống nghệ thuật và đời sống thực tại phải có sự dung hòa, hòa hợp với nhau thì mình mới đi đường dài được.” Hoạ sĩ Thu Hiền đang trong quá trình thực hiện tác phẩm. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Dù lựa chọn những chủ đề giản dị, điều đó không đồng nghĩa với việc tiếng nói nghệ thuật của hoạ sĩ Thu Hiền trở nên nhạt nhòa giữa thế hệ nghệ sĩ cùng thời. Nếu đặt trong một so sánh tương đối với Lê Như Nguyện, có thể thấy cả hai đều hướng đến những tác phẩm như một cách “chạm” vào khán giả nhỏ tuổi, hoặc những người trưởng thành đang tìm kiếm sự xoa dịu cho phần trẻ thơ bên trong mình. Với chất liệu acrylic, nếu tranh của Lê Như Nguyện thiên về tự sự cá nhân, thường sử dụng những gam màu rực rỡ với độ tương phản mạnh, thì hoạ sĩ Thu Hiền lại nghiêng về việc khai thác cảm xúc và trải nghiệm riêng, thể hiện qua hình tượng mẹ và con, đan xen cùng những yếu tố kỳ ảo. Tổng thể tranh của Thu Hiền là sự hòa quyện giữa màu sắc, bố cục và cả khung tranh – nơi mọi yếu tố cùng tham gia vào việc kể chuyện. Dù cùng khai thác vẻ đẹp của tính nữ, mỗi nghệ sĩ vẫn giữ cho mình một cá tính rất riêng, không trộn lẫn. Chính vì vậy, tác phẩm của hoạ sĩ Thu Hiền gần như không thể bị nhầm lẫn với bất kỳ ai khác. Từ Son Art Space đến tuyên ngôn làm nghề lâu dài Với bất kỳ nghệ sĩ độc lập nào, việc sở hữu một không gian sáng tạo riêng luôn là một khao khát lớn. Được thành lập vào năm 2024, Son Art Space không chỉ đơn thuần là nơi làm việc hay trưng bày tác phẩm cá nhân, mà còn là “đứa con tinh thần” của hoạ sĩ Thu Hiền cùng người đồng nghiệp – cũng là bạn đời của chị – hoạ sĩ Đinh Văn Sơn. Với anh Sơn và chị Hiền, “Son” mang nhiều tầng ý nghĩa: vừa là “vợ chồng son”, vừa gợi đến “sơn son thếp vàng”, tượng trưng cho sự son sắc trong nghề, đồng thời cũng hàm chứa mong muốn về hạnh phúc và may mắn trên hành trình nghệ thuật. Không gian nghệ thuật “Son Art Space”. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Bên cạnh những ý nghĩa mang tính gắn kết của đời sống vợ chồng, Son Art Space, với hoạ sĩ Thu Hiền, còn là một tuyên ngôn rõ ràng về cách chị lựa chọn làm nghề – nghiêm túc, tập trung và hướng đến một hành trình dài lâu. Đồng thời, chị cũng mong muốn không gian này có thể trở thành một nguồn cảm hứng, khích lệ những đồng nghiệp và nghệ sĩ trẻ mạnh dạn xây dựng cho mình một không gian nghệ thuật cá nhân: “Mình đã thực hiện được ước mơ đó và mình muốn cho mọi người thấy là mình làm được, mọi người cũng làm được.” Hoạ sĩ Thu Hiền và hoạ sĩ Văn Sơn, dù đồng hành cùng nhau trong nhiều khía cạnh của cuộc sống – từ đời thường đến công việc và nghệ thuật – vẫn luôn giữ được sự độc lập trong sáng tạo cũng như bản sắc cá nhân riêng biệt. Họ cùng chia sẻ những chủ đề về gia đình và hạnh phúc, cùng làm việc với cả hội họa và gốm, nhưng mỗi người vẫn theo đuổi một hướng đi và tinh thần biểu đạt riêng. Chính sự song hành mà không hòa lẫn ấy giúp cả hai giữ được “cái tôi” trong một tổng thể chung. Cuộc sống và cách làm nghề của họ, vì thế, gợi nhắc đến một tinh thần rất gần với triết lý Phật giáo: “Mình với ta tuy hai mà một, ta với mình tuy một mà hai.” Một góc nhìn khác của “Son Art Space”. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Với hoạ sĩ Thu Hiền, các yếu tố cá nhân như cá tính, ký ức trưởng thành hay dòng chảy cảm xúc luôn được đẩy mạnh và trở thành chất liệu cốt lõi trong sáng tác. Trong khi đó, hoạ sĩ Văn Sơn lại chú trọng nhiều hơn vào tạo hình và sự chắt lọc hình ảnh một cách kỹ lưỡng. Có lẽ vì vậy, tranh của chị thường mang cảm giác nhẹ nhàng, bay bổng, đối lập thú vị với một Văn Sơn rắn rỏi, dứt khoát trong cách biểu đạt. “Anh Sơn rất kỹ về tạo hình của anh, nên khi anh vẽ ra là chính xác liền. Mình tập trung về mặt cảm xúc nên tạo hình có thể chưa chuẩn. Nhưng mình không tự ti về điều đó. Dù nó có thể tay không đúng, chân không đúng nhưng mà mình giữ được cái duyên. Đối với mình, cái duyên rất quan trọng.” Đôi lời kết Hành trình nghệ thuật của hoạ sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền là một minh chứng cho việc không phải lúc nào xuất phát sớm cũng là yếu tố quyết định, mà chính sự kiên định và trung thực với cảm xúc cá nhân mới là điều tạo nên bản sắc lâu dài. Từ những trải nghiệm rất riêng – gia đình, tuổi thơ, vai trò làm mẹ – chị đã xây dựng nên một thế giới hội họa mang tính nhất quán, nơi đời sống và nghệ thuật không tách rời mà hòa quyện vào nhau. Điểm đáng chú ý trong thực hành nghệ thuật của Thu Hiền nằm ở cách chị dung hòa giữa truyền thống và hiện đại: từ nền tảng sơn mài đến việc thử nghiệm acrylic trên giấy dó, từ tranh đến gốm, từ mặt toan đến cả khung tranh. Tất cả tạo nên một hệ ngôn ngữ tạo hình giàu lớp lang, nhưng vẫn giữ được sự mềm mại, tự nhiên và giàu cảm xúc. Bên cạnh đó, việc xây dựng không gian sáng tạo riêng như Son Art Space cũng cho thấy một tư duy làm nghề nghiêm túc và bền bỉ – không chỉ dừng lại ở sáng tác cá nhân mà còn hướng đến việc kiến tạo môi trường nghệ thuật lâu dài. Ở Thu Hiền, người ta không chỉ thấy một hoạ sĩ đang vẽ, mà còn thấy một con người đang sống trọn vẹn với lựa chọn của mình. Và có lẽ chính sự chân thành đó là điều khiến tranh của chị chạm đến người xem – một cách nhẹ nhàng nhưng bền lâu.
Hoạ sĩ Thu Hiền – Vẽ đời sống bằng cảm xúc và những lớp chất liệu riêng (Kỳ 1)
Trong dòng chảy hội họa đương đại Việt Nam, nơi nhiều nghệ sĩ không ngừng tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt mới, có những người chọn đi một con đường rất riêng: quay về với đời sống gần gũi, với những cảm xúc nguyên sơ nhất để làm chất liệu sáng tạo. Hoạ sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền là một trường hợp như vậy. Tranh của chị không ồn ào về mặt thị giác, cũng không nặng nề tuyên ngôn, mà lặng lẽ mở ra một thế giới nơi ký ức, gia đình và những rung động rất đỗi đời thường được nâng niu bằng nhiều lớp chất liệu. Hai kỳ bài viết này sẽ lần lượt đi qua hành trình đến với nghệ thuật của Thu Hiền, cách chị tìm kiếm ngôn ngữ tạo hình riêng, cũng như thế giới hình tượng giàu cảm xúc mà chị đã và đang xây dựng – nơi ranh giới giữa thực tại và giấc mơ trở nên mềm mại và đầy chất thơ. Nguyễn Thị Thu Hiền, Đài các, gốm, 22 × 24 × 52 cm, 2021. Trưng bày tại triển lãm “Nắng nghiêng lưng trời”. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Hành trình đến với nghệ thuật: Muộn màng nhưng đầy xác tín Nguyễn Thị Thu Hiền sinh năm 1990, là cử nhân Trường Đại học Mỹ thuật TP. HCM, chuyên ngành sơn mài. Ít ai biết rằng, trước khi chạm đến cột mốc này, chị đã trải qua một hành trình không hề dễ dàng. Từng ba lần dự thi vào trường, và phải đến năm 21 tuổi, chị mới chính thức bước vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp. Dù khởi đầu muộn hơn so với nhiều bạn bè đồng trang lứa, chị lại đón nhận quãng thời gian học tập ấy với niềm vui trọn vẹn và sự hào hứng đặc biệt. Nhắc về những năm tháng trong môi trường nghệ thuật, chị chia sẻ: “ Môi trường của Đại học Mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh cho mình một cảm giác rất gần gũi vì mình thấy mình ở đó, mình hạnh phúc khi mình ở đó. Mỗi ngày mình thức dậy mình rất là hân hoan để được đi đến trường. Lúc đó mình nghĩ chắc là mình chọn đúng rồi, mặc dù chưa biết sau này ra trường sẽ thế nào. Mình hạnh phúc hơn nhiều người khác là mình tìm được con đường của mình và linh cảm đó thật sự rất đúng cho tới bây giờ: mình thật sự mình tìm được con đường của mình.” Gia đình hoạ sĩ Thu Hiền và hoạ sĩ Đinh Văn Sơn cùng con gái. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Qua những lần tiếp xúc, hoạ sĩ Thu Hiền hiện lên là một con người giản dị, gần gũi. Điều này càng được thể hiện rõ qua một lựa chọn khá đặc biệt: chị không sử dụng bút danh nghệ thuật trong suốt hành trình làm nghề của mình. “Vì mình muốn là nghệ thuật của mình phải là chân thực và gần gũi nhất. Đó là con người của mình.” Có lẽ với chị, cuộc đời là nghệ thuật và nghệ thuật cũng là cuộc đời. Hai thứ này vốn không tách rời, mà soi chiếu và hòa vào nhau. Vì vậy, bút danh trở nên không còn cần thiết. Con người Thu Hiền trong đời sống thường nhật đã hiện diện trọn vẹn trong các tác phẩm của mình. Cũng nhờ lựa chọn không dùng bút danh, công chúng có thể cảm nhận một cách đầy đủ và liền mạch cả hai: hoạ sĩ Thu Hiền trong nghệ thuật và Nguyễn Thị Thu Hiền ngoài đời thực. Nguyễn Thị Thu Hiền, Noel hân hoan, acrylic và giấy dó trên vải, 130 × 160 cm, 2022. Trưng bày tại triển lãm “Nắng nghiêng lưng trời”. Nguồn: Báo điện tử Dân Việt. Ít ai biết rằng, bên cạnh xuất thân là người miền Nam, gia đình hoạ sĩ Thu Hiền còn có gốc Hoa. Chính ông bà đã trở thành cầu nối để chị sớm tiếp xúc với văn hóa thờ cúng, tranh thờ, không gian bàn thờ, nhà ba gian hay những bộ bàn ghế cẩn xà cừ đặc trưng của miền Tây Nam Bộ từ khi còn nhỏ. Những yếu tố mang màu sắc tâm linh ấy, theo thời gian, đã âm thầm trở thành nền tảng nuôi dưỡng chất mơ màng, bay bổng trong các tác phẩm của chị về sau. Dù khởi đầu muộn hơn bạn bè đồng trang lứa, với nền tảng vững chắc cùng sự ủng hộ từ gia đình, năm 2022, hoạ sĩ Thu Hiền đã tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên mang tên “Nắng nghiêng lưng trời”. Trong lần ra mắt này, con gái đầu lòng trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt, nuôi dưỡng mạch sáng tác của chị. Không gian triển lãm “Gió hồng”, 2023. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Chỉ một năm sau đó, chị tiếp tục giới thiệu triển lãm cá nhân thứ hai – “Gió hồng”, vẫn tiếp tục lựa chọn hình tượng mẹ và con gái, nhưng đặt trong một diện mạo mới: tà áo dài miền Nam. Đây như một bước phát triển tự nhiên và sâu sắc hơn từ thế giới cảm xúc mà chị đã khởi mở trước đó. Tìm kiếm ngôn ngữ tạo hình: Khi chất liệu trở thành cảm xúc Dù được đào tạo bài bản với chuyên ngành sơn mài, hoạ sĩ Thu Hiền không lựa chọn theo đuổi con đường này như Trần Quốc Giang hay Đinh Văn Sơn. Sự nghiệp của chị bén duyên với một chất liệu khá đặc biệt: hạt nhựa acrylic trên giấy dó bồi toan. Đằng sau lựa chọn tưởng chừng phức tạp ấy lại là một lý do rất giản dị: chất liệu này mang trong mình những yếu tố gần gũi với sơn mài, chất liệu đã gắn bó với chị suốt 5 năm học tập tại Trường Đại học Mỹ thuật. “Nó có yếu tố chiều sâu bề mặt chất liệu giống như sơn mài và nó cũng có yếu tố bất ngờ của sơn mài.” Đặc biệt, khi trở thành mẹ, bản năng chăm sóc và bảo vệ con đã thôi thúc chị ưu tiên lựa chọn những chất liệu thân thiện, an toàn, phù hợp với không gian sống và sinh hoạt của gia đình. “Mình bắt đầu từ những tranh nhỏ 20 vuông, 30 vuông. Mình bắt đầu nhỏ như vậy. Rồi đủ các chất liệu: Acrylic, lụa, rồi Acrylic bồi toan. Dần dà mình mới bắt nhịp được với cảm hứng sáng tác của mình.” Nguyễn Thị Thu Hiền, Xuân Phú Quý, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 80 × 120 cm, 2025. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Đến đây, có lẽ nhiều người sẽ băn khoăn: điều mà hoạ sĩ Thu Hiền gọi là “giống sơn mài” khi sử dụng acrylic trên giấy dó bồi toan thực chất là gì? Hai chất liệu, một hiện đại, một truyền thống, làm sao có thể gặp nhau? Để lý giải điều này, cần nhìn vào quy trình sáng tác của chị. Trước hết, chị hoàn thiện khoảng 80% tác phẩm bằng acrylic trên toan, sau đó bồi giấy dó lên trên và tiếp tục vẽ trên lớp bề mặt mới này. Khi lớp giấy dó đã được xử lý, nhìn sâu vào bề mặt tranh sẽ xuất hiện những hiệu ứng thị giác bất ngờ, gợi cảm giác về chiều sâu và độ “ăn lớp” – những đặc trưng vốn quen thuộc của sơn mài. Chính nhờ nền tảng được đào tạo bài bản với sơn mài, hoạ sĩ Thu Hiền mới có thể nhận ra và khai thác được những hiệu ứng tương đồng ấy trong một chất liệu hoàn toàn khác. Ngoài ra, chị thường có thói quen phác thảo nhanh trên toan để kịp nắm bắt trọn vẹn cảm xúc của khoảnh khắc. Sau khi vẽ, chị không hoàn thiện ngay mà để tác phẩm sang một bên. Chỉ đến khi cảm xúc đủ đầy, chị mới quay lại tiếp tục lên màu, chỉnh hình rồi lại tiếp tục lớp màu mới. Quy trình ấy được lặp lại nhiều lần cho đến khi bức tranh hoàn chỉnh. Có lẽ vì vậy, trong tranh của hoạ sĩ Thu Hiền, người xem dễ dàng cảm nhận được những lớp cảm xúc dạt dào, như được tích tụ và bồi đắp theo thời gian. “Vì nhịp sống của mình có rất nhiều cảm giác và cuộc đời thì có quá nhiều thứ tốt đẹp. Cái gì cho mình nhiều cảm xúc là mình giữ lại liền. Mình cứ phác thảo trước, rồi làm tiếp những thứ dang dở. Khi nào gặp lại cảm xúc đó mình lại vẽ tiếp. Gần như lúc nào trong mình cũng có nhịp sáng tác, vì vậy một bức tranh mình vẽ trong 1 tháng là xong, nhưng mà cũng có khi 2 - 3 tháng không xong vì cảm xúc tạm thời bị ngắt quãng.” Bên cạnh hội họa, hoạ sĩ Thu Hiền còn thử sức với chất liệu gốm. Trong triển lãm “Gió hồng”, có thể thấy chị đã thực sự thổi một làn gió mới vào hành trình sáng tác của mình thông qua chất liệu gần gũi này. Những tác phẩm tượng gốm hiện lên như một phiên bản “đời thực” của tranh – nơi các hình tượng quen thuộc bước ra khỏi mặt phẳng để hiện diện trong không gian ba chiều. Nguyễn Thị Thu Hiền, Tết Đoan Ngọ, gốm, 40 × 40 × 138 cm, 2022. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Dù đến với gốm từ một cơ duyên khá tình cờ qua Hội Mỹ thuật TP. HCM, điều đáng chú ý là chị đã nhanh chóng biến chất liệu này thành một phần trong ngôn ngữ riêng của mình. Vẫn là những gam màu tươi sáng, vẫn là những tạo hình đặc trưng, nhưng ở triển lãm lần thứ hai, mỗi tác phẩm gốm lại mở ra một góc nhìn đa chiều hơn, mang theo nhiều lớp cảm xúc, như một cách đối thoại bổ sung cho tác phẩm đằng sau lưng nó. . “Mình làm bằng mọi cách, bằng mọi phương tiện để truyền đãi nội dung của bức tranh và cảm xúc tới người xem nhiều nhất, gần gũi nhất để mọi người được cảm nhận đúng như cái mình thể hiện.” Nếu chất liệu và phương pháp sáng tác là “cách” chị kể chuyện, thì điều làm nên chiều sâu cho tranh Thu Hiền lại nằm ở “nội dung” – những hình tượng lặp lại, những ký ức gia đình, và đặc biệt là thế giới của mẹ, của con cùng những giấc mơ bay ra khỏi đời sống thường nhật. Ở Kỳ 2, chúng ta sẽ bước sâu hơn vào thế giới ấy, để hiểu vì sao tranh của Thu Hiền vừa gần gũi, vừa huyền ảo – như một miền ký ức bay bổng có thật.
Nguyễn Thị Thu Hiền: Lưu lại nhịp đời trong những lớp tranh
Nguyễn Thị Thu Hiền là một gương mặt trẻ của hội họa đương đại Việt Nam, nổi bật với các tác phẩm pha trộn những đối tượng trong đời sống gia đình thường ngày với chất cổ tích kỳ ảo. Từ những trải nghiệm cá nhân và quan sát đời sống quanh mình, chị đã tạo dựng một phong cách riêng, kết hợp giữa cảm xúc, kỹ thuật và chất liệu độc đáo là hạt acrylic bồi trên giấy dó. Và trong cuộc trò chuyện này, họa sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền đã chia sẻ cùng chúng tôi những cơ duyên và cảm hứng đằng sau thế giới nghệ thuật đậm dấu ấn của mình. Xin chào họa sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền. Trước tiên, chị có thể chia sẻ đôi nét về bản thân cũng như hành trình đến với nghệ thuật không ạ Mình tên đầy đủ là Nguyễn Thị Thu Hiền và mình không có lấy bút danh gì hết, vẫn là họa sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền. Tại sao mình làm như vậy? Vì đó là con người của mình. Mình muốn nghệ thuật của mình phải là chân thực và gần gũi nhất. Mình sinh năm 1990, tuổi con Ngựa. Mình là người miền Nam, dân miền Nam chính gốc. Ông bà thì có một tí gốc Hoa. Từ nhỏ thì cái nghệ thuật mình được tiếp xúc là văn hóa của việc thờ cúng: tranh thờ cúng của miền Nam nè, bàn thờ, nhà ba gian nè, rồi là những bộ bàn ghế cẩn xà cừ của miền Tây Nam Bộ. Mình lớn lên trong cái văn hóa nghệ thuật như vậy. Hoa sĩ Thu Hiền cũng con gái bên cạnh tác phẩm của chị tại triển lãm “Gặp gỡ Việt - Pháp 2026”. Nguồn: Báo Tuổi trẻ online. Sau khi học 12 xong thì mình cũng như mọi người, cũng tìm một trường đại học để thi, cũng thi linh tinh các trường khác nhau và trong đó có trường mỹ thuật. Mình thi mỹ thuật tới ba năm lận, hai năm đầu vừa học luyện thi vừa thi. Lần thứ ba thi đậu thì mình vào trường chắc cũng khoảng 20 - 21 tuổi. Mình bắt đầu con đường vẽ vời từ đó tới bây giờ. Ở trong môi trường của Đại học Mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh cho mình một cái cảm giác rất gần gũi vì mình thấy mình ở đó, mình hạnh phúc khi mình ở đó. Mỗi một ngày đi học mình đều thấy khi thức dậy mình rất hân hoan để được đi đến trường. Lúc đó mình nghĩ chắc là mình chọn đúng trường rồi đó, dù chưa biết sau này ra trường nó sẽ thế nào. Nhưng điều quan trọng là mỗi ngày mình đều vui vẻ với trường lớp. Đó là cái mà mình hạnh phúc hơn nhiều người khác: là mình tìm được con đường của mình. Và cái linh cảm đó thật sự đúng tới bây giờ. Mình thật sự mình tìm được con đường của mình. Mình học mỹ thuật 5 năm rồi ra trường, Mình cũng giống như mọi người, cũng làm một vài ngành kinh tế cơ bản để có cuộc sống ổn định và tập trung vào vẽ. Mình ra trường 2015 thì tới 2022 là mình có sáng tác triển lãm cá nhân đầu tiên. Rồi 2023 mình làm thêm một cái triển lãm nữa. Hiện tại thì mình đang sáng tác chuyên nghiệp cho tới bây giờ. Điểm đặc biệt trong các tác phẩm của chị là chúng được làm từ loại chất liệu rất độc đáo: hạt acrylic trên giấy dó bồi trên toan. Điều gì đã đưa chị bén duyên với chất liệu rất thú vị đó? Mình học chuyên ngành sơn mài. Mình học hai năm cơ bản xong thì vào chuyên ngành sơn mài và tốt nghiệp sơn mài luôn. Nhưng khi ra trường thì mình lại chọn một cái chất liệu khác là hạt acrylic trên giấy dó bồi trên toan. Nghe thì nó lạ hoắc, nó xa vời nhưng thực ra nó có một sự liên kết rất chặt chẽ. Lý do mình chọn chất liệu đó là vì nó có những cái yếu tố cùng với sơn mài. Khi vẽ acrylic là mình vẽ trên toan. Mình sẽ vẽ hoàn thiện đến khoảng 80 %. Sau đó, mình sẽ bồi giấy dó lên trên và vẽ tiếp trên bề mặt đó. Nó có cái yếu tố chiều sâu bề mặt chất liệu giống như sơn mài và nó cũng có cái yếu tố bất ngờ của sơn mài. Khi bồi xong, nhìn sâu vào lớp giấy dó sẽ thấy những hiệu ứng bất ngờ.Thì đó cũng là một cái cảm nhận từ sơn mài mình nhìn ra. Và mình chọn chất liệu đó là vì khi mình có em bé, mình không làm sơn mài được do nó ảnh hưởng về không gian sống và chăm sóc em bé. Mình mới tìm một chất liệu khác để không bị gián đoạn công việc sáng tác; mình có thể nuôi bạn nhỏ và vẫn có thể vẽ vời tùy ý, không bị chặn nguồn cảm hứng. Cho tới bây giờ thì mình đang làm chủ được chất liệu acrylic trên giấy dó bồi toan của mình và đang rất hào hứng với chất liệu đó. Mình cũng trải nghiệm nhiều loại chất liệu lắm, mình có vẽ lụa nè, mình có làm gốm nè. Mình sẽ ưu tiên những chất liệu mà tự nhiên nó không có mùi nhiều, không có hóa chất nhiều. Mình vẫn cũng còn một chút gọi là nặng lòng ở sơn mài vì học ra mà chưa có làm được. Hy vọng là đâu đó 5 - 10 năm sau, khi có thời gian thong thả hơn, mình có thể quay lại với chất liệu sơn mài. Khi tìm ra chất liệu hạt acrylic trên giấy dó bồi trên toan, chị đã hoàn thiện và biến nó thành phong cách riêng của mình như thế nào? Mình không dám nói là mình tìm ra, vì có rất nhiều nghệ sĩ từ Hàn, Trung, Nhật họ làm nhiều chất liệu trên tranh lắm. Mình đi, mình xem, mình học hỏi và mang về kết hợp với kiến thức của mình, với nhu cầu sử dụng chất liệu đó của mình. Với việc bồi giấy trên toan là thế giới họ làm nhiều lắm. Mình lấy cái đó kết hợp với cái của mình để tạo ra một cái lối riêng, một cách nhìn nhận của mình. Người ta có thể bồi giấy trên toan xong người ta vẽ. Còn mình là vẽ xong mới bồi lên, lấy cái lớp chiều sâu của giấy và màu, rồi mình lại vẽ lên tiếp nữa. Mình dùng cái kỹ thuật và cách nhìn của sơn mài kết hợp với cái mình học hỏi ở thế giới để dung hòa thành cái gần gũi với mình nhất mà thể hiện được cái nội dung của mình. Nguyễn Thị Thu Hiền, Mùa An Lành, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 2025. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Trở lại với việc sáng tác thì cuộc sống gia đình, việc chăm sóc con có ảnh hưởng ra sao đến nhịp sáng tác của chị? Nó là thử thách hay động lực cho chị? Thực ra trong cuộc sống lúc nào nó cũng có thử thách. Nhưng quan điểm của mình là mình chấp nhận nó. Mình để nó đi cùng mình. Và thử thách sẽ giúp mình có thêm những điều mới mẻ hơn, những bậc thang để mình bước cao hơn. Nói về việc chăm sóc con nhỏ thì các mẹ ai có con rồi cũng thấy nó là một việc chiếm quá nhiều thời gian, quá sức tưởng tượng của một cô gái vừa bước vào nhịp sống gia đình, con cái. Nó làm cuộc sống như lật ngược hẳn luôn. Mình có những bất ngờ, những cái không quán xuyến được về tâm lý, cảm xúc, thời gian khi vừa vẽ vời vừa phải chăm bạn nhỏ. Nhưng khi dành một chút xíu thời gian bình tĩnh và duy trì lại cảm xúc, mình mới nghĩ là bạn nhỏ của mình phụ thuộc vào mình mà. Vậy thì mình sẽ định hướng cách làm việc và chăm sóc bạn đó theo nếp thời gian của mình. Khi mà mình vạch rõ được cách làm việc và anh Sơn cũng rất hỗ trợ trong việc chăm bạn nhỏ thì dần dần mình thích nghi được. Bạn nhỏ cũng thích nghi được. Thế là mình và bạn cũng có một cái hành trình sáng tác cho tới bây giờ. Có phải chính việc làm mẹ đã góp phần đưa hình tượng mẹ con trở thành chủ đề xuyên suốt trong tranh của chị? Một sinh viên 24 - 25 tuổi ra trường, thật sự mà nói, là còn quá trẻ, quá mới. Trong khi lĩnh vực nghệ thuật lại cần trải nghiệm, cần kinh nghiệm, cần những cái va vấp để mở ra nội dung, định hướng sáng tác lâu dài. Mình cũng giống như mọi người, khi ra trường xong mình không biết vẽ gì hết. Vẽ tĩnh vật, vẽ phong cảnh, vẽ chân dung, cái gì cũng làm hết nhưng mà làm không vô, làm không ra vì mình không có cảm nhận về đối tượng sáng tác của mình. Mình cũng lần mò từ 2015 khi ra trường tới 2018. Khoảng ba năm mình không vẽ được thì mình đi dạy vẽ thiếu nhi. Mình được tiếp xúc nhiều với các bạn nhỏ. Rồi tới mình có bầu bạn Cám thì mình nghỉ ở nhà. Đó giống như một cái thời khắc quan trọng, một bước chuyển mình. Bắt đầu mình có cảm nhận về mình nè, về sinh con. Sinh con ra bắt đầu có cảm nhận về em bé. Nó dẫn nguồn cho con đường sáng tác về hình tượng mẹ con. Vậy còn trải nghiệm nuôi dưỡng và quan sát bé Cám sau đó đã hun đúc thêm cho cảm hứng sáng tác của chị như thế nào? Khi mình có con, mà là con gái nữa, mình nhìn thấy hình ảnh của mình ở tuổi thơ. Nó cho mình có nhiều cảm xúc để sáng tác. Thế là mình sẽ bắt đầu từ những tranh nhỏ 20 - 30 centimet vuông. Rồi mình thử đủ chất liệu hết: acrylic, lụa, rồi acrylic bồi toan. Mình làm hết với các chất liệu nhỏ nhỏ như vậy, dần dà thì mình bắt nhịp được cái cảm hứng sáng tác của mình. Mình bắt đầu từ giai đoạn chỉ có hai mẹ con. Em bé còn nằm trên tay, mẹ thì mặc những bộ đồ ở nhà. Cho nên hình tượng mẹ với em bé mặc những bộ đồ giản dị ở trong gia đình xuất hiện nhiều vào cái triển lãm cá nhân đầu tiên của mình. Sau một năm đó là qua triển lãm cá nhân thứ hai. Mình bắt đầu định hướng về tạo hình trong tranh. Mình muốn tranh của mình nâng tầm lên một mức trang trọng hơn, sang nhã hơn. Mình bắt đầu chọn hình tượng áo dài của người miền Nam. Áo dài miền Nam nó thong dong lắm. Nó có thể mặc đi chơi, mặc đi uống cà phê, rồi lễ Tết gì cũng mặc được hết. Bản thân mình khi mặc áo dài miền Nam nó cũng rộng rãi, thong thả, nhẹ nhàng. Còn con nít mà mặc áo dài miền Nam nó cưng lắm luôn! Thế là mình vẽ áo dài. Và để nghiên cứu kỹ hơn một xíu thì mình sẽ may áo dài cho mấy bạn nhỏ mặc. Cái họa tiết, cái hoa văn đó, cái kiểu áo đó, cái cổ áo như thế nào, cái độ rộng của tay như thế nào mình sẽ làm hết để mình có cảm nhận về đối tượng vẽ của mình. Dần dà cho tới bây giờ thì mình cảm nhận được hình ảnh mẹ con với cái áo dài của miền Nam thong thả. Chị có nghĩ rằng những hình ảnh, tác phẩm này cũng là một dạng “gia tài” mà chị muốn để lại cho các con? Cái của cải lớn nhất mà ba mẹ dành cho các bạn. Một là cái tuổi thơ mà các bạn luôn luôn có ba mẹ bên cạnh. Cái thứ hai là các bạn là con nhà nòi, không trốn đi đâu được cả. Các bạn lớn lên trong môi trường này, cái yếu tố thẩm mỹ rồi nó thấm vào con người các bạn rồi. Đó là tài sản lớn nhất mà ba mẹ cho các bạn. Không ai lấy được của các bạn, chỉ là các bạn có biết cách vận dụng nó, các bạn có biết cách xài nó không thôi. Đó là cái mà mình với anh Sơn tâm niệm nhất mà dành cho các con. Cả chị và anh Sơn đều vẽ đề tài gia đình, đều đưa những cảm xúc dung dị, hồn nhiên, trong sáng vào tranh. Vậy thì đâu là những nét khác biệt giữa tác phẩm của hai anh chị? Có lẽ cái mình khác hơn so với anh Sơn nằm ở hình ảnh người phụ nữ miền Nam. Nó nhẹ nhàng hơn, thông thoáng hơn; con nít thì cũng trong hơn. Anh Sơn đằng nào cũng đã va trải nhiều trong cuộc sống, cho nên mỗi hình của ảnh đều được chắt lọc kỹ lưỡng lắm. Mình thì tập trung nhiều vào cảm xúc. Thoáng qua một cái hình ảnh đó là mình sẽ vẽ liền. Mình không có cân đo cái tay này đúng hay cái chân kia sai, cứ vẽ ra cái đi rồi mình tính sau. Còn anh Sơn là anh rất kỹ về tạo hình của anh, vẽ ra là chính xác liền. Nhưng mình không tự ti về cái tạo hình chưa chuẩn. Dù có thể tay không đúng, chân không đúng nhưng mình giữ được cái duyên. Cái này mỗi người sẽ có một cái tố chất riêng, dùng cái duyên mình thấy rất quan trọng. Trong đời sống sáng tác chung, liệu chị và anh Sơn có những cách hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau để cân bằng phong cách riêng và nhịp sống gia đình? Khi hai người đều là nghệ sĩ mà ở chung nhà thì thế nào cũng có cái va vấp, từ quan điểm ra tới cách nhìn nhận. Để tách riêng hai người nghệ sĩ có phong cách cá nhân khác nhau thì đầu tiên là mình phải làm việc. Thứ hai là mình sẽ đẩy yếu tố con người của mình vào: mình sinh ra ở đâu, mình lớn lên ở đâu, những cảm nhận của riêng mình. Những cái đó sẽ không bao giờ lẫn đi đâu được. Chỉ khi mà mình muốn thể hiện một cái gì đấy nó không là mình, mình bắt chước ở đây ở kia thì nó mới bị lẫn với nhau thôi. Cho nên ở nhà Hiền thì dần dà nó cũng tương đối tách hẳn ra hai cái kiểu tranh, không ai lẫn vào ai cả. Nhìn cái là biết tranh Hiền, nhìn cái là biết tranh anh Sơn. Nguyễn Thị Thu Hiền, Xuân Vinh Hoa, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 600 × 100 cm, 2026. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Trở lại với chị thì khi lên ý tưởng hoặc phác thảo một tác phẩm, chị thường bắt đầu từ đâu và quá trình sáng tác của chị diễn ra như thế nào? Vì mình vẽ đời sống cá nhân của mình, cho nên mọi thứ xảy ra xung quanh mình đều là nguồn cảm hứng. Mình thấy con mình với tay chồm lên mặt bàn, rồi nhìn mặt bàn thấy mặt con thôi nè là nó đủ cho mình cảm giác về một cái tranh rồi. Thì cứ như thế mình vẽ phác thảo trực tiếp lên toan, vẽ xong bỏ qua một bên, vài ngày sau quay lại lên màu, chỉnh hình, lên màu tiếp, rồi lại quay qua làm những cái khác. Nhịp sống của mình có rất nhiều cái cảm giác. Cái gì cảm nhận được là mình giữ lại liền. Cho nên gần như là lúc nào trong đầu mình cũng có cái nhịp sáng tác. Điều gì thúc đẩy chị có được nhịp sáng tác liên tục như vậy? Mình vội vàng. Mình cảm thấy trong cuộc sống đang có quá nhiều thứ tốt đẹp. Con mình thì lớn nhanh quá, sợ mà vẽ chậm nó lớn rồi không vẽ kịp nó nữa. Ví dụ như chị hai bây giờ nha, 6h sáng chị hai đi học tới 5h chiều mới về nhà thì càng ngày cái thời gian mình gặp con càng ít đi, cho nên là vội vã giữ lại được cái gì thì giữ. Khi theo đuổi những chủ đề có tính cá nhân và riêng tư như vậy thì chị làm cách nào để giữ một hơi thở đương đại trong các tác phẩm của mình? Thực ra cái đương đại là những gì đang xảy ra trong đời sống của mình đúng không? Cơ bản là cái nội dung tác phẩm của Hiền nó đã đương đại rồi. Cho nên mình làm cái gì nó chả ra đương đại. Đây con mình nó đang ăn nè, con mình nó đang vẽ nè, nhà mình xưởng mình cây hoa nó đang mọc nè. Những thứ đó nó đang xảy ra trong cuộc sống của mình mà, hiển nhiên là nó đã đương đại rồi. Trong tranh của chị còn một điểm thú vị nữa: đó là các yếu tố thần thoại, cổ tích xuất hiện đan xen với đời thực. Đâu là nguồn cảm hứng để chị bắt đầu đưa những yếu tố ấy vào các tác phẩm? Ngoài tiếp xúc với nghệ thuật từ trong tranh dân gian, tranh thờ cúng của miền Nam thi khi học hành, mình được tiếp nhận thêm nhiều nguồn. Mình bắt đầu xem tranh mơ mộng, lãng mạn của Chagall; mình xem tiếp tranh của Klimt, những yếu tố trang trí. Dần dần mình kết hợp những cái đó để tìm một con đường riêng của mình. Đó là về kỹ thuật, về chuyên môn. Còn về cảm giác, đôi khi cuộc sống bị bó buộc như là cái bình bông thì phải nằm trên cái bán. Bây giờ mình giải thoát nó đi, cho nó bay đi. Tranh của mình mà. Tác phẩm của mình mà. Ở trong đó mình tự do. Mình sẽ chọn đưa những yếu tố thần thoại vào để dẹp cuộc sống hiện thực đôi khi là hơi nhọc nhằn một xíu. Mình cất nó qua một bên, mình bay bổng trong tác phẩm của mình. Đó là lý do tranh mình có những yếu tố thần thoại như vậy. Có phải sự pha trộn yếu tố kỳ ảo vào những đối tượng thực tế đó cũng là nền tảng cảm hứng để chị bắt đầu việc vẽ tràn khung trong các tác phẩm sau này? Triển lãm cá nhân đầu tiên mình chưa vẽ khung nhưng mình sơn khung đủ màu hết: xanh, đỏ, vàng, hồng. Mình làm đủ màu, mỗi tranh một khung. Và cái khung đó chỉ phục vụ cho cái tranh đó thôi. Thì mình thấy tín hiệu cũng khá tốt. Phòng tranh nhìn cũng sinh động, tranh nhìn cũng vui vẻ hơn. Tới triển lãm cá nhân thứ hai thì mình nâng cao chất lượng của sản phẩm lên một xíu. Mình bắt đầu đầu tư về khung. Mình nghĩ làm sao để cái khung đặc biệt hơn nữa và liền lạc hơn với tranh nữa. Mình mới đưa ra ý tưởng vẽ tràn khung. Tranh bồi giấy dó thì khung mình cũng bồi giấy dó luôn. Rồi mình kết hợp với kỹ thuật in. Mình sẽ khắc dấu những họa tiết đưa từ trong tranh ra rồi in lên. Khi làm xong và lắp khung vào, đôi khi nó không liền lạc hẳn với tranh đâu. Mình lại phải vẽ tiếp trên cái khung đó để nó cân đối, hài hòa với tranh nhất. Mỗi một cái khung chỉ phục vụ một cái tranh. Với mình, cái tranh là đời sống nghệ thuật của mình. Cái khung là đời sống thực tại. Đời sống nghệ thuật và đời sống thực tại phải có sự dung hòa, hòa hợp với nhau thì mình mới đi đường dài được với nghề. Nó cũng là một cái định hướng về đường đi của mình. Mình thể hiện quan điểm của mình rõ lên tác phẩm để nhìn vào mình không bị lạc đường. Nguyễn Thị Thu Hiền, Bóng Mây, acrylic trên giấy dó bồi canvas, 60 × 110 cm, 2023. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Ngoài tranh, chị còn thực hiện các tác phẩm gốm. Điều gì khiến chị muốn mở rộng sang chất liệu này? Thật ra một cái hình mà mình vẽ con gái như thế này, mình chỉ nhìn được bề mặt thôi. Nhưng giờ mình muốn đi xung quanh nhìn, mình muốn ngắm nghía hết từ đầu tới cuối. Mình biết phía sau nó đẹp nhưng người xem họ đâu thấy phía sau như thế nào. Và cái không gian xung quanh của cái cái đối tượng đó nữa. Thế là mình lên mạng xem cách mọi người thể hiện tác phẩm đương đại. Mình thấy người ta làm tượng, thấy hay nên mình về tìm hiểu chất liệu gì nó hợp lý mà mình xử lý được. Làm tượng thì có nhiều chất liệu lắm: composite nè, đồng nè, đá nè. Trong những cái đó, mình gặp gỡ với gốm từ trại làm gốm hàng năm của Hội mỹ thuật của Thành phố Hồ Chí Minh. Giai đoạn mình tham gia, mọi người chủ yếu làm bình, lọ, chén bát, đồ gia dụng nói chung. Mình dùng kỹ thuật đó, đất đó kết hợp với tạo hình của mình để làm tượng. May mắn là nó vừa ý mình và mình làm được tới bây giờ. Cho nên khi trưng một bức tranh, mình có thể để một cái tượng ở dưới để giúp cho nội dung của tranh rõ ràng hơn. Mình làm bằng mọi cách, mọi phương tiện để truyền tải nội dung, cảm xúc của cái tranh tới người xem nhiều nhất, gần gũi nhất để mọi người được cảm nhận đúng như cái mình thể hiện. Ngoài sáng tác thì chị và anh Sơn còn có một không gian nghệ thuật, triển lãm riêng là Son Art Space. Từ ấp ủ nào mà anh chị đã vun vén tạo ra Son Art Space? Son Art Space đối với vợ chồng mình nó là một cái phần thưởng. Khi một nghệ sĩ trẻ mới ra trường, có một cái không gian làm việc là đã xa xỉ rồi, nói chi đến một cái không gian trưng bày cá nhân của nghệ sĩ đó. Khi tác phẩm được trưng bày trong một cái không gian chỉ phục vụ cho việc trưng bày, đó là phần thưởng lớn nhất của người nghệ sĩ. Nó sẽ là ước ao của tất cả những ai làm nghề. Mình mới ra trường, mình không có chỗ dựa gì hết mà mình vẫn làm được như thế này. Mình xây dựng được một cái không gian cá nhân riêng của mình. Mình muốn động viên mọi người là: ước mơ nó sẽ thành hiện thực khi mà mình quyết tâm mình làm với nó. Và cái thứ hai mình muốn khẳng định với mọi người là mình làm việc tập trung, chuyên nghiệp và mình có định hướng lâu dài về sau. Hiện tại chất liệu nào chị cảm thấy gần gũi và phù hợp nhất với bản thân, và chị định hướng nó sẽ phát triển như thế nào trong những năm tới? Hiện tại là mình đang rất là hào hứng với cái chất liệu acrylic trên giấy dó bồi toan. Còn nhiều ý tưởng mình muốn thể hiện với cái chất liệu đó. Tầm 2 - 3 năm nữa mình sẽ đẩy sâu về chất liệu đó hơn. Còn về xa hơn, 5 - 7 năm sau thì mình hi vọng có thể trở lại một chút với sơn mài để xem sau một thời gian như vậy thì cảm nhận về sơn mài của mình nó như thế nào. Ở thời điểm hiện tại, điều gì khiến chị tò mò nhất trong sáng tác, và nó ảnh hưởng ra sao đến cách chị tiếp tục sáng tạo? Mình tò mò nhất là không biết là 3 - 5 năm nữa thì những cái tác phẩm của mình nó sẽ ra làm sao, nó sẽ có cái gì mới mẻ hơn, nó sẽ đi xa hơn cỡ nào. Để mà biết nó sẽ như thế nào thì bây giờ mình chỉ có làm việc thôi. Giống như mình đi chợ, mình nấu đồ ăn vậy đó. Trên đường đi mình sẽ gom vật liệu. Có thể trong đầu mình nghĩ là đi mua cái hành đó, nhưng ra chỉ gặp cái ngò thôi thì có gì mình gom đó. Mình sẽ chắt lọc nó. Và cái món ăn mình nấu sau cùng ở thời điểm đó nó sẽ như thế nào, đó là một cái mình tò mò. Xin cảm ơn họa sĩ Nguyễn Thị Thu Hiền đã dành thời gian trò chuyện!