Sài Gòn, ngày 27.09, trời đổ mưa, nhưng không gian Schiller Saigon vẫn ấm áp với sự hiện diện của bạn bè, quây quần bên chị Thanh Hà và Benjamin. Đây là dịp để thưởng thức bia và ngắm những tác phẩm mà hai nghệ sĩ đã ấp ủ suốt thời gian qua, đồng thời hiểu hơn về chuyến đi đôi mà họ đã đồng hành hơn 10 năm.
Phóng khoáng có, tĩnh tại có, quyện hòa có, tất cả đều chờ để được cảm nhận.
Không gian triển lãm The Journey tại Schiller Saigon. Nguồn: Trà Trương.
Vô chấp một nét cọ thiền
Hành trình nghệ thuật của Phùng Thanh Hà không bắt đầu từ tham vọng trở thành họa sĩ, mà từ nhu cầu trở về với chính mình. Sau gần hai thập kỷ làm việc trong ngành thời trang, nơi lý trí và sự đổi mới chiếm ưu thế, chị tìm đến yoga, thiền định và các phương pháp chữa lành như cách giải phóng năng lượng. Cơ duyên gặp gỡ cô Nihato Hằng Nguyễn trong chương trình “Thắp lửa Việt Nam” ở rừng Nam Cát Tiên đã mở ra một cánh cửa mới: cầm cọ lên và bắt đầu vẽ. Trong buổi học đầu tiên, cô giáo nhận ra ở Hà một năng lượng đặc biệt:
“Đây là một người mà thế giới bên trong quá phong phú, không thể diễn tả bằng lời. Khi tìm được hội họa, Hà như đã có sẵn một ngôn ngữ để thể hiện hết mình.”
Không gian trưng bày các tác phẩm của chị Phùng Thanh Hà. Nguồn: Artonis.
Với Hà, vẽ không chỉ là thao tác thẩm mỹ, mà còn là trị liệu nghệ thuật, Art Therapy, để tìm thấy chính bản thân. Từ những cây cọ, gam màu, đến việc dùng cả bàn tay quệt màu, chị tận dụng mọi phương tiện để giải tỏa, để cho nội tâm được phơi bày.
Khi đứng trước toan vải, Hà thường bắt đầu bằng sự im lặng. Có khi nhắm mắt để lắng nghe hơi thở, có khi đặt tay lên bề mặt tranh như đang đối diện một cơ thể sống. Với chị, vẽ không phải là “làm ra” một tác phẩm, mà là bước vào một trạng thái. Tranh không có chủ đề cụ thể, mà là những lớp màu của tiềm thức, dòng chảy ký ức, những chuyển động cơ thể còn đọng lại trên toan. Người xem xoay ngang, lật dọc, và mỗi góc nhìn lại mở ra một cảnh giới khác.
Tranh của Hà mang tinh thần vô chấp. Như nhà văn Nguyễn Viện cảm nhận, đó là sự nhẹ nhàng, buông lỏng, không cố định vào hình ảnh nào. Nó gần gũi với trừu tượng của Mark Rothko pha chút Ấn tượng của Monet, nơi gam màu pastel trở thành không gian vô chấp của tâm thức, thêm một chút Á Đông của thiền định. Mỗi bức tranh là một cuộc quán chiếu, một lần “nằm xuống và nhắm mắt” để thấu hiểu nội tâm chị.
Mãnh liệt rực sức sống
Benjamin, người đàn ông châu Âu mang nhiệt huyết mạnh mẽ, xuất thân từ gia đình có truyền thống nấu bia thủ công ở Đức, tạo ra một đối lập rõ nét với chị Hà. Nếu Hà đến với hội họa bằng sự buông bỏ, Benjamin bước vào bằng sự bùng nổ. Sự đối lập này tạo thêm một lớp “cảm hứng men” cho triển lãm: nghệ thuật và hương vị gắn kết, biến việc xem tranh thành trải nghiệm đa giác quan.
“Tôi không vẽ để kể chuyện. Tôi vẽ vì có những thứ không thể sống trong lời nói. Luật lệ không dẫn dắt tôi. Cảm xúc mới là thứ dẫn dắt.”
Tác phẩm của Benjamin Schiller. Nguồn: Artonis.
Tranh của anh thô ráp, dồn nén, nhưng ngay trong hỗn loạn ấy, anh tìm kiếm sự rõ ràng. Với Benjamin, hội họa là nơi trực giác gặp gỡ kỷ luật, nơi hỗn loạn tìm thấy trật tự. Ban đầu anh không hứng thú với vẽ, nhưng khi thấy “tranh vợ tôi còn trống”, anh bèn vung màu và đồng hành cùng chị trên con đường sáng tạo.
Benjamin yêu thích Gerhard Richter, đặc biệt các tác phẩm sau này của ông. Tuy nhiên, anh đến với hội họa trước khi biết Richter. Chỉ khi đã vẽ, anh mới nhận ra sự đồng điệu: nếu Richter dung hòa hình tượng và trừu tượng, Benjamin cũng tìm thấy mình trong vùng giao thoa đó, nơi tình yêu với Việt Nam, ký ức hồi bé ở Đức hòa cùng cảm xúc đan cài.
Giám tuyển Lý Đợi chia sẻ: “Tranh của Beni chất chứa tinh thần trừu tượng kết hợp (abstract combination). Ở đó có đức tin và hoài nghi tôn giáo, có định kiến và bao dung, có tự do và ràng buộc, có khuôn mẫu và phá cách, có chính trị và sự thức tỉnh, có dấu ấn hậu phát xít và mong cầu hòa bình.”
Một chuyến đi đôi
The Journey là sự đồng hành của hai tâm hồn khác biệt. Một bên là người phụ nữ Việt Nam đi từ thiền, yoga, chữa lành đến hội họa như pháp duyên. Một bên là người đàn ông Đức dùng lý trí để neo giữ cảm xúc, tìm trật tự giữa hỗn loạn. Hai cực tưởng chừng đối lập, nhưng khi đặt cạnh nhau lại tạo ra sự đối chiếu tâm thức, va chạm cuộc sống.
Trong nhiều tác phẩm chung, người xem thấy rõ sự kết hợp ấy: màu sắc mềm mại, mơ hồ của Hà hòa quyện với nét dứt khoát của Benjamin, đó cũng là những bức tranh họ không để lại tên, chỉ có năng lượng hiện hữu, làm nổi bật nhau.
Không gian và tranh của Benjamin và Phùng Thanh Hà. Nguồn: Trà Trương.
Họa sĩ Ngô Lực nhận xét: “Trong sự hòa hợp đối nghịch của hai người, hội họa trừu tượng không chỉ là cuộc chơi màu sắc, mà là hành trình tâm linh và tâm lý. Trong sự gặp gỡ ấy, nghệ thuật là cây cầu nối khác biệt, biến đối nghịch thành đối thoại.”
Điểm thú vị của The Journey không chỉ là tranh mà là trải nghiệm toàn giác quan. Ở Schiller River Club, vốn là không gian lounge, nhà hàng bên sông, người xem có thể chọn vị trí, nhâm nhi bia Đức, ngắm ánh hoàng hôn soi mặt nước, rồi dạo bước giữa các toan tranh.
Và khi đến gần tranh của hai anh chị, dễ dàng cảm thấy ở những bức tranh vẽ chung, tùy vào người thưởng lãm mà sự an tĩnh hay sự bùng nổ bên trong sẽ chiếm ngự mạnh mẽ hơn. Có lẽ, đó cũng là lúc ta nhận ra trong chính mình đâu là phần cần được phóng chiếu, đâu là mâu thuẫn nội tâm cần được giải bày.
Thông tin triển lãm
The Journey không có mở đầu hay kết thúc cố định. Bất cứ lúc nào ghé thăm, bạn đều có thể bước vào giữa không gian cảm xúc. Như cái tên Moba mà người thầy đã tặng chị Hà, anh chị mong mọi người sẽ cùng:
“Đi qua các mô hình
Đi qua các sắc tướng
Đi qua các giới hạn."
(Trích sách The Journey của Benjamin & Phùng Thanh Hà)
Không gian ven sông của Schiller Saigon. Nguồn: Trà Trương.
Triển lãm diễn ra từ ngày 27/9 đến 27/10/2025 tại Schiller River Club, 28 đường số 10, phường Hiệp Bình, TP.HCM. Khung giờ mở cửa từ 9:00 đến 12:00 trưa, và 14:00 đến 20:00, từ thứ Năm đến Chủ nhật, các ngày khác có thể đặt lịch trước bạn nhé!
