Tranh thủ một ngày nắng đẹp ở Huế, chúng tôi đến xưởng vẽ tại tư gia của An và Huy. Nhớ lại cái duyên biết đến anh chị hơn 8 năm trước, lần hẹn thăm này là cơ hội để trò chuyện lâu hơn. Buổi trà bánh ấy dần đưa chúng tôi qua hành trình sáng tác, nghiệp giáo và đời sống nghệ thuật mà hai anh chị bền bỉ theo đuổi bao năm qua.
Họa sĩ An Đặng và Huy Nguyễn tại tư gia. Nguồn: Artonis
Được biết anh Huy Nguyễn sử dụng chất liệu sơn mài kết hợp với hoa văn truyền thống trong tranh khá nhiều. Vậy thì anh có thể chia sẻ ý nghĩa của việc kết hợp này không?
Huy Nguyễn: Cơ duyên đến với sơn mài của tôi bắt đầu từ khi còn học trong trường. Sơn mài có tính ước lệ và cách điệu cao, đặc biệt phù hợp với các họa tiết truyền thống. Tôi chịu ảnh hưởng nhiều từ hoa văn thời Nguyễn, bởi sống trong không gian văn hóa Huế, nơi có nhiều mô-típ chạm trổ, khảm sành sứ rất gần gũi với sơn mài. Tôi đưa những họa tiết đó kết hợp cùng hoa lá tự nhiên để tạo nên ngôn ngữ tạo hình riêng trong tranh.
Ngoài dòng tranh chọn người nữ, hoa lá thiên nhiên để sáng tác, anh còn dấn thân sang Trừu tượng và bán trừu tượng như loạt Ánh sáng vừa qua. Điều gì khiến anh có bước chuyển mới trong phong cách?
Huy Nguyễn: Chắc do thêm tuổi nên thêm suy ngẫm (cười). Thực chất, ánh sáng ở đây mang nhiều ý nghĩa: ánh sáng của tâm hồn, của tự nhiên, ánh sáng tâm linh, hay những sự soi sáng mà con người luôn hướng tới. Giống như khi ta đang trong bóng tối và muốn tìm ánh sáng, ta cần có một khoảng lắng để tiến tới sự soi sáng đó, dù là ánh sáng nội tâm hay tâm linh. Thì tôi cảm thấy đồng điệu với những điều trừu tượng đó, nên cũng tìm hiểu rồi thể nghiệm.
Được biết chị Thu An vẫn luôn tập trung vào hình tượng người phụ nữ mang hướng lãng mạn. Điều gì đã truyền cảm hứng để chị kiên định với việc lựa chọn chủ đề này?
An Đặng: Nguồn cảm hứng của tôi xuất phát từ hình ảnh thiếu nữ Huế trong tà áo dài, mang đậm nét hoài cổ và văn hóa. Vẻ đẹp của họ tha thướt, yểu điệu, nên thơ và phảng phất vẻ đẹp cung cấm, đã ảnh hưởng rất nhiều đến tôi. Tôi muốn truyền đạt vẻ đẹp đó, kết hợp giữa vẻ đẹp đương thời với những nét đẹp xưa cũ.
Hơn nữa, là một nữ họa sĩ, chính bản thân tôi cũng là một nguồn cảm hứng; tôi muốn thể hiện vẻ đẹp của phái nữ, gửi gắm tâm tư và cái nhìn riêng của tôi về giới nữ qua các tác phẩm.
Họa sĩ An Đặng đang hoàn thiện tác phẩm mới tại xưởng. Nguồn: Artonis
Vậy, nếu không nhìn vào chữ ký, người ta có thể phân biệt tranh của An Đặng và Huy Nguyễn qua đâu?
An Đặng: À, cái này cũng không khó phân biệt. Anh Huy chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ việc đưa cái đẹp của thiên nhiên vào sáng tác. Còn tôi vẫn giữ những hoài niệm và sự khao khát diễn tả nét đẹp của người con gái, phảng phất vẻ đẹp Huế và lấy cái chung của người phụ nữ Việt làm mảng sáng tác chính, và có cả những đời sống riêng tư của người nữ, tôi cũng muốn thể hiện vào tranh.
Huy Nguyễn: Tranh của An đi sâu vào chiều sâu của tạo hình và đặc tả, như đặc tả khuôn mặt, tà áo của các thiếu nữ. Còn tôi chủ yếu dùng hình tượng trang trí hoặc chuyển sang mảng bán trừu tượng. Nếu cùng vẽ về thiếu nữ, tôi chắc chắn các bạn sẽ thấy được người nữ của An sẽ khác của tôi nhiều lắm.
Hai anh chị cùng làm việc trong một studio, thì làm sao để giữ cá tính riêng trong tư duy, tạo hình?
An Đặng: Câu này được hỏi hoài (cười). Nhân đây tôi cũng chia sẻ như thế này. Sự ảnh hưởng, dĩ nhiên sẽ có chứ. Ở đây, có lẽ là sự đồng điệu về tâm hồn giữa hai vợ chồng. Tuy nhiên, chúng tôi giữ vững yếu tố tạo hình riêng biệt, để khi xem tranh, người ta vẫn nhận ra: đây là tranh của Huy Nguyễn, kia là tranh của An Đặng.
Chúng tôi đồng điệu về tình cảm, cảm xúc, có thể chia sẻ kỹ thuật, nhưng tính chất tạo hình và yếu tố tác phẩm của mỗi người là độc lập. Chúng tôi đi song song cùng nhau, có sự tương đồng, chứ không thể hòa tan hoàn toàn.
Họa sĩ Huy Nguyễn phác họa tác phẩm mới tại xưởng. Nguồn: Artonis.
Quá trình chuẩn bị cho các triển lãm chung như “Men đàn bà”, “An và Huy 1, 2” thường diễn ra như thế nào, và liệu hai cá tính có gặp trở ngại gì không ạ?
An Đặng: Chúng tôi thảo luận tự nhiên, qua những buổi ngồi uống trà, ngắm bình minh hay hoàng hôn. Sự đồng điệu trong giao tiếp hằng ngày và trong câu chuyện nghệ thuật đã thôi thúc chúng tôi kết hợp. Làm triển lãm chung có sự thuận lợi lớn vì chúng tôi thấu hiểu nhau.
Chúng tôi không chỉ vẽ mà còn cùng nhau lên ý tưởng, câu chuyện giới thiệu đến công chúng. Triển lãm "Men đàn bà" là dấu ấn rõ nhất của sự kết hợp: anh Huy đã lấy hình tượng người vợ, người mẹ (là tôi) trong giai đoạn sinh con, để gửi gắm thông điệp về vẻ đẹp và tình yêu sâu sắc của người đàn ông dành cho người phụ nữ trong giai đoạn khó khăn ấy.
Huy Nguyễn: Hình tượng phụ nữ trong “Men đàn bà” là câu chuyện nhà chúng tôi, An là nguồn cảm hứng cho tôi. Từ đó đến "An và Huy 1, 2", chúng tôi tiếp tục có tiếng nói chung, sự chia sẻ về ngôn ngữ tạo hình và hỗ trợ nhau về kỹ thuật làm tranh. Khi gặp khó khăn, chúng tôi trao đổi, chia sẻ để tạo ra những tác phẩm có kỹ thuật ổn nhất. Chúng tôi đồng điệu trong đời sống, nhưng vẫn tôn trọng cá tính riêng của nhau là thế.
Hòa hợp trong sáng tác rồi, còn về đời sống của anh chị thì như thế nào?
An Đặng: Chúng tôi có một gia đình nhỏ với ba cô con gái. Trong việc nhà như đưa đón con, nấu ăn, chăm sóc con cái, chúng tôi không phân biệt công việc của vợ hay chồng. Ngoài giờ làm việc, chúng tôi sẵn sàng vào bếp hoặc hỗ trợ nhau bất cứ lúc nào cần. Tiếng nói chung trong công việc lẫn gia đình đã tạo nên sự vững tin để chúng tôi tiếp diễn công việc một cách thuận lợi và tạo nên sự vững chắc trong tâm hồn, cổ vũ nhau cùng sống, cùng sáng tác.
Họa sĩ An Đặng điểm thêm chi tiết cho tác phẩm. Nguồn: Artonis.
Quay lại một chút về cơ duyên đến với nghệ thuật, anh chị kể lại cho chúng tôi nghe về hành trình chọn hội họa, và đã có những ảnh hưởng nào đến phong cách sáng tác trong quá trình học và thực hành của anh chị ạ?
Huy Nguyễn: An nhớ kỹ lắm, nhường cho An kể.
An Đặng: Thế thì đại diện gia đình, tôi kể lại vậy. Cơ duyên, thực ra, đến từ niềm đam mê của mỗi cá nhân thôi. Chúng tôi giữ vững niềm đam mê đó đến tận bây giờ. Chúng tôi sinh ra và lớn lên ở Quảng Bình, anh Huy sinh năm 1976, còn tôi thì 1983. Sau đó, duyên may sao lại cùng học tại Đại học Nghệ thuật Huế. Chính con người và văn hóa Huế là nguyên nhân để chúng tôi tiếp cận nghệ thuật một cách chuyên nghiệp, với nhiều chiều sâu để nâng tầm cảm xúc và khả năng truyền tải nghề nghiệp.
Tiếp xúc với một nền hoài cổ và bản sắc văn hóa tại cố đô Huế đã ảnh hưởng khá nhiều đến chúng tôi. Giai đoạn đầu, chúng tôi tiếp cận văn hóa Huế, sử dụng các khía cạnh con người và văn hóa nơi đây làm khởi đầu cho con đường nghệ thuật riêng. Sau đó, chúng tôi dần dần khẳng định cái tôi, thể hiện tầng cảm xúc và câu chuyện riêng của cá nhân mình.
Cả hai anh chị đều là học chính quy về hội họa và sau đó là giảng viên mỹ thuật. Vậy tính mô phạm ở trường có ảnh hưởng đến việc thực hành cũng như duy trì nghệ thuật truyền thống của anh chị không?
An Đặng: Có chứ. Tính chất mô phạm đòi hỏi chúng ta phải giữ nét đẹp văn hóa. Nếu không giữ được, chúng ta sẽ khó nói về nguồn gốc, về khởi nguồn của cái đẹp để giới thiệu cho các em. Khi các em hiểu được xuất phát điểm của cái đẹp, các em mới làm mới nó trong một tâm thức khác, lan tỏa yếu tố thẩm mỹ một cách có chất lượng.
Những khám phá về kỹ năng nghề nghiệp trong quá trình sáng tác luôn gắn liền với việc hướng dẫn sinh viên. Việc giảng dạy tạo nguồn cảm hứng và sự thúc đẩy để chúng tôi làm mới bản thân. Khi chúng tôi truyền đạt những điều mới mẻ cho sinh viên, nó trở nên ý nghĩa hơn.
Anh chị nhận định gì về vai trò của nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh nghệ thuật đương đại Việt Nam hiện nay?
An Đặng: Quan điểm của chúng tôi là níu giữ văn hóa. Chúng tôi sống đương đại nhưng sử dụng tư liệu, câu chuyện xưa để nói đến cái nay. Sự kết hợp giữa cái xưa với cái nay là điều chúng tôi theo đuổi. Có giữ được văn hóa thì cái đương đại mới có vị thế vững vàng. Nếu đánh mất văn hóa, chúng ta sẽ không biết mình là ai, gốc gác như thế nào. Chúng tôi mong muốn giữ lại nét đẹp văn hóa bằng cái nhìn của những người sống đương đại.
Huy Nguyễn: Đối với nghệ thuật đương đại, tôi cũng lấy từ cái xưa để tạo thành cái đương đại. Đưa nó, thổi vào một tâm hồn mới, hình tượng mới, chứ không còn là mô-típ cũ nữa. Xây dựng cái mới dựa trên nền tảng văn hóa xưa là quan niệm của tôi về đương đại.
Các nhà thực hành nghệ thuật đương thời cho rằng nghệ thuật đã mở rộng đường biên, không chỉ dừng lại ở tranh giá vẽ. Anh chị thấy góc nhìn này như thế nào?
Huy Nguyễn: Góc nhìn đúng mà. Tranh giá vẽ, sắp đặt, video art hay bất cứ loại hình nào đều là phương tiện để nghệ sĩ giải tỏa nội tâm. Theo tôi, không cần phải giới hạn ở bất kỳ phương tiện nào. Thực hành nghệ thuật phải được thỏa sức sáng tạo. Ví dụ, từ tranh giá vẽ đang chất ở đây, có thể đưa qua sắp đặt khi sắp xếp nhiều bức tranh trong một không gian.
Họa sĩ Huy Nguyễn cùng những công đoạn cho tác phẩm. Nguồn: Artonis.
Anh chị chia sẻ thêm về quan điểm nghệ thuật của mình nhé?
Huy Nguyễn: Phương châm sáng tác của tôi là bám sát cuộc sống của mình, dựa trên thiên nhiên và con người, sau đó kết hợp lại để tạo ra tác phẩm.
An Đặng: Tôi đồng điệu với anh Huy. Cuộc sống là nguồn xúc tác mạnh mẽ nhất. Cuộc sống của mình như thế nào, nó sẽ thể hiện trên tác phẩm như thế đó. Cảm xúc sẽ thăng hoa trên tác phẩm bằng chính câu chuyện thực tế. Tâm hồn của người làm ra tác phẩm luôn gắn liền với tác phẩm đó.
Nếu tâm hồn trái ngược với tác phẩm dù đẹp đến đâu, đó sẽ là một bi kịch. Cuộc sống tạo nên tác phẩm, và tác phẩm cũng tác động ngược trở lại, làm cho tâm hồn người nghệ sĩ trở nên đẹp hơn.
Với vai trò thầy cô và người đi trước, anh chị có muốn gửi gắm lời động viên cho các em và các bạn trẻ khi lựa chọn hội họa vài lời nhắn nhủ không ạ?
An Đặng: Điều đầu tiên tôi muốn chia sẻ là đam mê. Nếu không có đam mê, các em sẽ không đi đường dài được. Đam mê sẽ nuôi dưỡng và giúp các em vượt qua những va vấp trong cuộc sống.
Con đường nghệ thuật không chỉ là màu sắc đẹp mà còn có nhiều khó khăn. Nếu không đủ đam mê, bảng màu cuộc sống sẽ chỉ còn đen trắng. Chính đam mê sẽ lan tỏa, làm cho bảng màu đó trở nên rực rỡ và tỏa sáng.
Những lời nhắn rất chân thành ạ. Vậy trong tương lai gần, anh chị có dự định tiếp tục trình làng triển lãm “An và Huy 3” không?
An Đặng: Chắc chắn là có. Nguồn năng lượng của chúng tôi vẫn đang dồi dào. Chúng tôi luôn mong muốn chia sẻ điều đó ra bên ngoài. Hiện tại, chúng tôi đã thai nghén và đang trên đà thực hiện "An & Huy 3". Mong sẽ mau chóng ra mắt với mọi người sớm nhất có thể.
Anh chị được xem là thuộc nhóm họa sĩ bán khá nhiều tranh, anh chị nhận định thế nào về tính chuyên nghiệp của thị trường nghệ thuật Việt Nam trong mối quan hệ giữa họa sĩ, gallery và nhà sưu tập?
An Đặng: Rất khó để khẳng định thị trường đã chuyên nghiệp hay chưa. So với khu vực, Việt Nam vẫn chưa có tiếng nói chung lớn để bảo vệ quyền lợi cho họa sĩ. Hiện tại, họa sĩ vẫn đang tự thân vận động nhiều quá, thiếu đi sự chuyên nghiệp từ các nguồn đầu tư, bảo trợ hay gallery để họ có thể chỉ tập trung vào sáng tác.
Giới sưu tập hiện chia làm hai mảng rõ ràng: tranh Đông Dương và tranh đương đại. Chúng ta thấy có những khoản tiền rất lớn chỉ tập trung vào tranh Đông Dương. Tuy nhiên, tương lai nghệ thuật Việt Nam sẽ phụ thuộc vào họa sĩ đương đại. Nếu không có sự hỗ trợ và bước đệm thuận lợi, họa sĩ sẽ phải mày mò tìm kiếm giá trị một cách tùy duyên, đây là một thách thức lớn.
Vấn đề đặt ra là làm sao để người Việt sưu tầm tranh Việt với giá trị đúng tầm vóc của mỹ thuật hiện tại. Điều này đòi hỏi hai trách nhiệm song song. Người làm nghệ thuật phải có sự chuyên nghiệp và trách nhiệm với tác phẩm. Phải đặt ước vọng đưa nền nghệ thuật đi tiếp, không chỉ dừng lại ở việc mua bán.
Mặt còn lại, người đầu tư và sưu tập phải dám đầu tư cho họa sĩ đương đại, nghĩ đến lợi ích lâu dài trong việc giữ gìn và tái tạo giá trị nghệ thuật trong tương lai, thay vì chỉ đầu tư vào những khoản lợi trước mắt.
Vâng, cảm ơn những chia sẻ của hai anh chị.
