Khi nhắc đến Trương Thế Linh, có một nghịch lý luôn trở đi trở lại trong thực hành nghệ thuật của anh: con người đã có thể chinh phục đại dương, khám phá những vùng xa xôi của vũ trụ, nhưng lại không ngừng mông lung trước chính thế giới bên trong mình. Với người họa sĩ, những điều khó nhìn thấy ấy – ký ức, nỗi buồn, bất an, uẩn ức và những câu hỏi chưa có lời giải – lại trở thành chất liệu để anh đào sâu và chuyển hóa thành ngôn ngữ hội họa.

Sinh năm 1989 tại Quảng Bình, Trương Thế Linh là một nghệ sĩ thị giác đương đại kiên trì theo đuổi hành trình khám phá những góc khuất của tâm tưởng con người. Trong tranh anh, con người hiếm khi xuất hiện với một danh tính rõ ràng. Những khuôn mặt bị xóa nhòe, những cơ thể chìm trong bóng tối hay những hình hài đứng giữa các mảng sáng – tối khiến nhân vật vừa có vẻ xa lạ, vừa gợi cảm giác quen thuộc. Đó có thể là một cá nhân cụ thể, nhưng cũng có thể là bất kỳ ai đang mang trong mình những điều chưa thể gọi tên.

Hội họa của Trương Thế Linh vì thế không đơn thuần là việc tái hiện thế giới bên ngoài. Đó là quá trình tự vấn, soi chiếu và đối diện với những phần con người thường có xu hướng che giấu. Qua từng giai đoạn sáng tác, người nghệ sĩ ngày càng thu hẹp khoảng cách giữa bản thân và tác phẩm, để hội họa trở thành một hành trình đi vào mê cung nội tâm – nơi không phải lúc nào cũng có một lối ra rõ ràng.

Chân dung họa sĩ Trương Thế Linh. Nguồn: Luxuo.

Nền tảng nghệ thuật của “kẻ mộng du”

Sinh ra và lớn lên tại Quảng Bình, Trương Thế Linh mang theo những ký ức tuổi thơ và dấu ấn của nơi chốn vào hành trình sáng tác. Những trải nghiệm gia đình, những hình ảnh, âm thanh của môi trường sống và cả những điều từng gây tổn thương dần lắng lại trong tâm trí, trở thành một lớp ký ức âm thầm nuôi dưỡng cá tính nghệ thuật hướng nội của anh.

Thay vì tìm kiếm chất liệu từ những sự kiện lớn lao, Linh thường quay về với những gì rất gần với đời sống tinh thần của một con người. Những cảm giác mơ hồ, sự cô đơn, bất an hay những ký ức không hoàn toàn nguyên vẹn được anh chuyển hóa thành hình thể và màu sắc. Có lẽ cũng từ đó, con người trong tranh Linh thường không được xác định bằng một câu chuyện cụ thể, mà tồn tại như một trạng thái.

Trương Thế Linh, Bão đêm, acrylic, 100 x 100 cm, 2018. Nguồn: Luxuo.

Sau quá trình học tập tại Huế, Trương Thế Linh tốt nghiệp chuyên ngành Mỹ thuật tại Trường Đại học Nghệ thuật Huế năm 2013. Môi trường đào tạo mỹ thuật nơi đây cung cấp cho anh nền tảng về hình họa, màu sắc, bố cục và kỹ thuật tạo hình – những kiến thức hàn lâm sau này trở thành điểm tựa để anh bước vào những thử nghiệm tự do hơn.

Hiện anh sinh sống, làm việc và thực hành nghệ thuật tại TP. Hồ Chí Minh. Từ nền tảng được đào tạo bài bản, Linh dần tìm cách mở rộng giới hạn của hội họa, không tự đóng khung mình trong một công thức tạo hình cố định. Đó cũng là tiền đề để “kẻ mộng du” bắt đầu hành trình tìm kiếm ngôn ngữ riêng.

Những cột mốc nghệ thuật đầu tiên…

Một trong những dấu mốc quan trọng đầu tiên trong sự nghiệp của Trương Thế Linh là giải Nhất cuộc thi “Dogma – Tự họa” tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Giải thưởng đến vào một thời điểm nhiều biến động đối với người nghệ sĩ trẻ, khi những khó khăn về tài chính và sự hoang mang về con đường phía trước từng khiến anh đứng trước khả năng từ bỏ việc theo đuổi nghệ thuật.

Bởi vậy, giải thưởng không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận chuyên môn mà còn trở thành một cú hích để Linh tiếp tục ở lại với hội họa. Từ một nghệ sĩ trẻ đang tìm kiếm hướng đi, anh từng bước có cơ hội xuất hiện trong những triển lãm và dự án nghệ thuật ở phạm vi rộng hơn.

Trương Thế Linh, Thao thức muôn trùng xa, acrylic trên vải, 150 x 100 cm, 2025. Nguồn: Bazaar Việt Nam.

Năm 2013, Trương Thế Linh tham gia “Mỹ thuật Việt Nam II” tại Đan Mạch. Đến năm 2018, anh góp mặt trong “CTG Nomad” tại New York và tiếp tục tham gia “CTG Ten-acious” vào năm 2019. Những lần xuất hiện trong các hoạt động nghệ thuật quốc tế trở thành những dấu mốc đáng chú ý trên hành trình mở rộng thực hành của Linh, đồng thời cho thấy sự vận động của một nghệ sĩ trẻ từ nền tảng cá nhân hướng đến những cuộc đối thoại rộng hơn.

Sau những triển lãm nhóm, năm 2018 đánh dấu triển lãm cá nhân đầu tay của anh – “Chơi vơi”, diễn ra tại Craig Thomas Gallery. Ngay từ tên gọi, triển lãm đã gợi ra một trạng thái xuyên suốt trong sáng tác của Linh: sự bấp bênh, bất an và cảm giác không có điểm tựa của con người đương đại.

Ở “Chơi vơi”, người xem bắt gặp những nhân vật mang vẻ ngoài ám ảnh, được đặt trong những không gian nhiều bóng tối và tương phản ánh sáng mạnh. Đó là giai đoạn Linh tập trung tìm kiếm ngôn ngữ tạo hình cho riêng mình, đồng thời thử nghiệm với quan niệm “phong cách là không có phong cách” – không để bản thân bị ràng buộc bởi một phương thức biểu đạt duy nhất.

Trương Thế Linh, Mộng du, acrylic trên vải, 150 x 120 cm,  2025. Nguồn: Bazaar Việt Nam.

Gần bảy năm sau, Trương Thế Linh trở lại với triển lãm cá nhân thứ hai, “Loài mộng du”, diễn ra tại Bảo tàng Nghệ thuật Quang San vào tháng 9/2025. Triển lãm giới thiệu 24 tác phẩm, phần lớn được sáng tác trong khoảng hai năm 2024 - 2025. Đây được xem là một cột mốc cho thấy sự trưởng thành trong tư duy nghệ thuật của Linh sau hơn một thập kỷ thực hành.

Nếu “Chơi vơi” nghiêng nhiều về những bất an và giằng xé mang tính cá nhân, thì ở “Loài mộng du”, người nghệ sĩ mở rộng câu hỏi từ cái tôi riêng tư sang tâm thức tập thể. Con người trong tranh không còn chỉ là một cá nhân đang đối diện với những vết thương của mình, mà trở thành hình ảnh của những con người hiện đại đang cùng tồn tại trong một thế giới nhiều biến động.

Phong cách tạo hình

Một trong những đặc điểm dễ nhận diện nhất trong hội họa Trương Thế Linh là cách anh xử lý nhân vật. Khuôn mặt thường bị xóa nhòe, che khuất hoặc hoàn toàn biến mất sau những mảng màu. Việc giải trừ tính danh cụ thể khiến nhân vật không còn bị giới hạn trong câu chuyện của một cá nhân.

Khi không có một khuôn mặt rõ ràng, người xem có thể đặt chính mình vào nhân vật. Họ không còn là “ai đó” mà có thể trở thành bất kỳ ai – một người đang buồn, đang hoài nghi, đang tìm kiếm hay đang cố gắng vượt qua những bất an của chính mình.

Trương Thế Linh, Lãng khách, acrylic, 120 x 120 cm, 2018. Nguồn: Luxuo.

Bên cạnh hình thể, ánh sáng và bóng tối cũng đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc thị giác của Linh. Những nguồn sáng mạnh thường được chiếu trực tiếp từ phía trên xuống, tạo nên cảm giác như nhân vật đang đứng dưới một luồng sáng của phòng lấy cung hay một phiên tòa tự vấn. Ánh sáng ở đây không chỉ có chức năng làm rõ hình thể mà còn giống một công cụ soi xét, bóc tách và phơi bày.

Đáng chú ý, ánh sáng không tồn tại để xóa bỏ bóng tối. Ngược lại, càng có một vùng sáng mạnh, bóng tối xung quanh càng trở nên sâu và có sức nặng. Chính sự tương phản ấy làm nổi bật trạng thái giằng co trong con người – giữa điều muốn được nhìn thấy và điều muốn tiếp tục che giấu.

Về chất liệu, Trương Thế Linh cũng liên tục mở rộng giới hạn sáng tác. Từ sơn dầu, acrylic, anh dần chuyển sang những chất liệu tổng hợp, kết hợp cát, keo, cành lá khô và nhiều thành phần khác để tạo nên bề mặt dày, thô ráp, đôi khi gợi liên tưởng đến đất. Bức tranh vì thế không chỉ được nhìn mà còn tạo cảm giác về trọng lượng, độ nhám và dấu tích của thời gian.

Quan niệm “phong cách là không có phong cách” tiếp tục được thể hiện trong quá trình ấy. Linh không muốn tự trói mình vào những định kiến kỹ thuật hay một công thức đã thành công. Anh để học thức và bản năng song hành, để những gì được đào tạo bài bản có thể gặp gỡ sự ngẫu hứng của quá trình sáng tác.

Trương Thế Linh, Ký ức 2, chất liệu tổng hợp, 90 x 70 cm, 2025. Nguồn: Bazaar Việt Nam.

Nếu ở “Chơi vơi”, Linh chú trọng hơn đến kỹ thuật hàn lâm, hình thể và những nhân vật mang tính ám ảnh, thì đến “Loài mộng du”, ngôn ngữ ấy được giải phóng đáng kể. Những nhát cọ trở nên khoáng đạt hơn, vệt sơn có thể văng ngẫu hứng, chất liệu được chồng đắp và phá vỡ. Tinh thần hành vi họa và sự dẫn dắt của vô thức ngày càng rõ nét.

Khi ấy, bức tranh không còn là một hình ảnh đã được định trước rồi mới được thực hiện. Nó trở thành một cấu trúc mở, hình thành đồng thời với hành động vẽ. Người nghệ sĩ có thể bắt đầu với một ý niệm nhưng không nhất thiết phải biết chính xác tác phẩm sẽ kết thúc ở đâu.

Từ “Chơi vơi” đến “Loài mộng du”, hành trình tạo hình của Trương Thế Linh vì thế cũng là hành trình từ kiểm soát đến buông bỏ, từ hình thể cụ thể đến những dấu vết giàu tính biểu cảm. Nhưng phía sau những thay đổi ấy vẫn là một câu hỏi xuyên suốt: con người sẽ nhìn thấy gì khi đủ can đảm quay vào bên trong chính mình?

Kỳ 2 sẽ tiếp tục đi sâu vào “nỗi buồn” – chất liệu tinh thần xuyên suốt thực hành của Trương Thế Linh, cũng như cách người nghệ sĩ biến những cảm xúc vô hình thành vật chất, hình hài và dấu vết trên mặt tranh.