“Loài mộng du” – Trương Thế Linh và những nỗi buồn thật đẹp

Tối 05.09.2025, buổi khai mạc triển lãm cá nhân lần thứ hai của họa sĩ Trương Thế Linh diễn ra tại Bảo tàng Quang San (Thảo Điền, TP. Thủ Đức). Không gian yên tĩnh, ánh đèn vừa đủ làm sáng những khung toan dày lớp sơn, cát và loang màu. Giữa những bức tranh ấy, Linh chỉ cười: “Công việc của mình đã kết thúc trong xưởng. Hôm nay, mình ở đây như một khán giả, chờ mọi người bước vào và tự tìm lấy câu chuyện của riêng mình.” Trương Thế Linh, Thao thức muôn trùng xa, acrylic trên vải, 150 x 100 cm. Ảnh được Họa sĩ cung cấp. Gặp gỡ người họa sĩ Sinh năm 1989 tại Quảng Bình, Trương Thế Linh tốt nghiệp Đại học Nghệ thuật Huế năm 2013. Từ triển lãm nhóm đầu tiên Dogma – Tự họa (2013), nơi anh đoạt giải Nhất triển lãm Chân dung, đến những chuyến đi xa tại New York hay các phòng tranh trong nước, Linh đã khẳng định vị thế như một nghệ sĩ thị giác với lối tạo hình ám ảnh và giàu tính tự vấn. Anh gọi hội họa là một “hành trình lang thang” – một chuyến đi không đích, nơi mỗi bức tranh là cái nhìn vào những gì còn sót lại sau một ngày dài, hoặc một chuỗi ngày quẩn quanh với điều vô định. “Nhân vật chính trong câu chuyện của mình, từ đó tới giờ, luôn là nỗi buồn,” Linh chia sẻ. “Mình thả lỏng, để công việc dẫn đi. Đôi khi, chính trong cái vô thức ấy, bản ngã được phơi bày, những điều không thể lường trước lại hiện ra tự nhiên nhất.” Chân dung Họa sĩ Trương Thế Linh. Nguồn: Bài viết Art Republik Next Gen 2020: Trương Thế Linh: Chơi vơi, nội tâm và ám ảnh, Luxuo. Hình hài của nỗi buồn Trong khái niệm “điều kiện hậu hiện đại” của Lyotard, thế giới không còn tin vào những “siêu tự sự” toàn thể. Thay vào đó là vô số “tiểu tự sự” rời rạc, cộng hưởng thành một trường nghĩa mới. Loài mộng du vận hành trong vùng ấy: mỗi vệt sơn văng, mỗi hạt cát, mỗi dáng người mờ nhòe đều là một mảnh kể nhỏ. Không mảnh nào đủ để lý giải trọn vẹn, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng phản chiếu một hiện thực đầy biến động, nơi ai cũng vừa khát vọng vừa cám dỗ, vừa tỉnh vừa mê. Anh Nguyễn Thiều Kiên, Giám đốc Bảo tàng Quang San, nhận xét: “Nghệ thuật thường được liên tưởng với cái đẹp tươi vui. Nhưng thật ra, cuộc sống còn nhiều mùi vị khác. Những nỗi buồn, những khoảnh khắc im lặng thường bị né tránh, nhưng chúng có nét đẹp riêng. Chính những điều đó mới làm tâm hồn trọn vẹn.” Thật vậy, Linh chọn đối diện trực diện với nỗi buồn. Nhưng thay vì bi lụy, anh “vật chất hóa” nó thành hình ảnh và chất liệu, để người xem không chỉ nhìn mà còn cảm bằng nhiều giác quan. Trương Thế Linh, Những ngày hư hao, acrylic trên vải, 150 x 120 cm. Nguồn: Họa sĩ cung cấp. Tinh thần hành vi họa trong Loài mộng du Triển lãm lần này giới thiệu loạt tác phẩm mới nhất trong hai năm qua. Đúng như tên gọi, tranh của Linh vận hành như một cơn mộng chung: con người bước đi, làm việc, yêu, buồn, vấp ngã… tất cả trong một nhịp điệu nửa tỉnh nửa mê. Ở Linh, hình thể hiếm khi được định danh rõ, và chủ đề xuyên suốt trong hơn 10 năm qua, vẫn luôn là mối quan tâm của anh đối với tuổi trẻ, đối với những con người. Khuôn mặt bị xóa, nhòe, hoặc khuất sau mảng màu chồng chất. “Nếu mình vẽ mặt, thì đó chỉ là một cá nhân cụ thể. Nhưng khi không vẽ, thì ai cũng có thể là họ,” anh lý giải. Cái vô danh ấy khiến nhân vật trong tranh vừa là chính họa sĩ, vừa là chúng ta, những cá thể hiện đại, lạc lối trong mê cung tự tạo của đời sống. Khác với triển lãm đầu tay Chơi vơi (2018), lần này Linh phóng khoáng hơn với chất liệu. Sơn dầu và acrylic vẫn là nền tảng, nhưng anh không ngần ngại trộn cát, keo, thậm chí ướm cả cành lá khô lên toan. Có bức, bề mặt dày như đất, hạt cát khiến ánh sáng bám thành từng chấm lấp lánh. Có bức lại loang vệt sơn văng, bùng nổ như nội lực mạnh mẽ ẩn sau dáng cười hiền và nhút nhát của anh. “Mình thích nhanh, thích khoáng. Đôi khi màu mới vừa chọn, qua một đêm thấy không còn hợp nữa, thì đổ lên, thay hết.” Trương Thế Linh, Ký ức 2, chất liệu tổng hợp trên vải, 90 x 70 cm. Nguồn: Họa sĩ cung cấp. Phong cách vẩy sơn của Linh khiến người xem nhớ đến Jackson Pollock, nơi bức tranh không còn là hình ảnh minh họa mà là dấu vết của hành động. Mỗi vệt sơn hất, mỗi nhịp tay hằn lại đều là một khoảnh khắc không thể lặp lại, một nhịp thở được lưu giữ trên toan. Nhưng Linh không dừng ở tinh thần hành vi họa; anh để cho vô thức dẫn dắt, để những cảm xúc mơ hồ, nỗi buồn hay sự cô đơn tự hiện hình, không qua lớp lọc của lý trí. Trong cách đưa chất liệu đời thường vào tranh, Linh cũng gợi nhớ đến Anselm Kiefer, nghệ sĩ Đức thường trộn rơm, đất, tro để gợi ký ức tập thể. Nhưng nếu Kiefer khơi lại những tầng lịch sử nặng nề, thì Linh lặng lẽ neo giữ những mảnh vụn cá nhân. Một nhánh lá khô, một hạt cát, thoạt nhìn mong manh, nhưng trong tranh lại hóa thành chứng tích của thời gian, của trải nghiệm đã qua. Chúng nhắc ta rằng nỗi buồn cũng có khối lượng, có sức nặng trong đời sống – vừa mỏng manh như bụi, vừa bám rễ dai dẳng trong ký ức. Ở đây cũng thấy rõ sự khác biệt về phong cách nghệ thuật Đông – Tây trong cách tiếp cận ký ức. Nếu các nghệ sĩ phương Tây thường hướng về cộng đồng, khắc họa bi kịch chung, thì Linh chọn con đường ngược lại: thu nhỏ tầm nhìn vào vết xước nội tâm, như đang thủ thỉ cùng chính mình. Nhờ vậy, tranh anh vừa thân mật, vừa mở ra khoảng lặng, nơi người xem có thể soi bóng đời mình. Trong không gian ấy, nghệ sĩ không còn là kẻ kiểm soát tuyệt đối, mà như một “người mộng du” chậm rãi đi giữa thế giới tự anh tạo ra. Không gian Triển lãm Loài mộng du tại Bảo tàng Quang San. Nguồn: Artonis. Thông tin về Triển lãm Loài mộng du diễn ra từ ngày 6 đến 28/9/2025, tại Quang San Art Museum, 189B/3 Nguyễn Văn Hưởng, Thảo Điền, TP. Thủ Đức. Phòng tranh mở cửa từ 9h đến 17h, thứ Ba đến Chủ nhật, và miễn phí vé vào. Với nhiều khách đến, triển lãm không chỉ là dịp ngắm tranh. Trong lời phát biểu khai mạc, chính Linh nói điều quan trọng nhất là được gặp mọi người. Anh coi khán giả mới là “nhân vật chính” của buổi tối hôm ấy – những người sẵn sàng đứng trước nỗi buồn, và tìm thấy bóng dáng mình trong nó. Vậy, bạn đã sẵn sàng để tìm thấy chính mình trong những nỗi buồn thật đẹp chưa?