Trong thế giới nghệ thuật đương đại Việt Nam, hiếm có cặp đôi nào đặc biệt như Lê Brothers – hai anh em song sinh Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải. Sinh ra tại Quảng Bình năm 1975, không phải những ký ức đau thương về thời chiến tranh, họ mang trong mình hình ảnh của những ngày đất nước mới độc lập. Họ dùng nghệ thuật làm phương tiện để đối thoại với quá khứ, hiện tại và tương lai. Bằng sơn mài, sơn dầu, sắp đặt, trình diễn và video art, Lê Brothers đã kiến tạo nên một tiếng nói chung độc đáo – nơi hai nửa hòa vào làm một, khắc họa bản sắc cá nhân song song với nỗi niềm tập thể của cả một thế hệ hậu chiến.
Lê Brothers, Mộng ảo, sơn mài, 2002. Nguồn: Harper's Bazaar Vietnam.
Anh em sinh đôi và bước khởi đầu trong nghệ thuật.
Xuất thân là những hoạ sĩ tranh giá vẽ độc lập, trước năm 2006, cả hai xuất phát là những họa sĩ độc lập: Lê Ngọc Thanh gắn bó với sơn mài, còn Lê Đức Hải theo đuổi sơn dầu – những chuyên ngành mà họ đã được đào tạo từ thời sinh viên tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Huế (1992). Song song đó, anh em nhà họ Lê cũng đã làm về nghệ thuật đương đại từ năm 1997, bắt đầu với sắp đặt và trình diễn. Ở thời điểm ấy, Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải chỉ đơn thuần là những cậu sinh viên thích tìm tòi và thể nghiệm những điều mới mẻ. Những chàng thanh niên trẻ khi ấy vẫn chưa thể thoát khỏi vòng xoáy mưu sinh để toàn tâm cho nghệ thuật đương đại, cho đến tận cuối những năm 2000.
Lê Brothers, Mật mã đỏ, sơn mài, 2001. Nguồn: Annam Gallery.
Sau khi tốt nghiệp và trở về mảnh đất họ đã sinh ra – nơi đã từng trải qua chiến tranh, cặp anh em hoạ sĩ đã nhìn thấy đất nước trong một hình hài mới, khác xa với những câu chuyện họ được nghe kể về. Khi ngang qua cây cầu Hiền Lương – ranh giới từng chia đôi hai bờ đất nước – một câu hỏi định mệnh cùng xuất hiện trong cả hai người nghệ sĩ tài ba: “Nếu đất nước không thống nhất, thì bây giờ chúng ta là ai?”. Trăn trở tưởng chừng chỉ thoáng qua ấy lại trở thành điểm then chốt, mở ra bước ngoặt trong hành trình sáng tạo của hai anh em. Họ biết ơn vì ngày sinh ra là ngày đất nước hoà bình, non sông thống nhất, để họ có cơ hội được chinh phục nghệ thuật.
Lê Brothers, Cây cầu I, video art, 2010. Nguồn: Le Brothers.
Chính vì lý do đó, họ bắt đầu dự án Cây cầu (The Bridge) vào năm 2010, khởi đầu cho hành trình nghệ thuật đương đại của cái tên chung Lê Brothers. Bên cạnh những chủ đề về lịch sử, tự nhiên cũng là thứ thu hút sự chú ý của Lê Brothers. Với thiên nhiên, hai anh em theo đuổi một hướng đi làm việc và sáng tạo khác biệt, nhận diện và đối thoại với một thực thể của đời sống hiện tại, vượt lên trên những ám ảnh, hình ảnh và câu chuyện của quá khứ và lịch sử trong các thực hành nghệ thuật trước đây của họ.
Có lẽ đây là một trong những cặp song sinh hiếm hoi chia sẻ một bản sắc nghệ sĩ duy nhất trong giới nghệ thuật không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn cầu. Là anh em sinh đôi, họ có sự kết nối sinh học và tâm lý đặc biệt, hình thành một bản sắc cá nhân trong cuộc sống và nghệ thuật vô cùng độc đáo. Họ vẽ tranh cùng nhau, điêu khắc cùng nhau và biểu diễn bằng chính cơ thể của cả hai. Kể từ khi sinh ra, họ chưa bao giờ tách rời nhau trong sáng tạo hay trong cuộc sống, cùng nhau ăn uống, ngủ, làm việc và suy nghĩ, đồng hành cùng nhau trong những chuyến đi xa, chia sẻ suy nghĩ về tương lai. Chính vì vậy, sự sáng tạo của họ hình thành một phong cách rất đặc biệt, nhất quán và không thể lặp lại, được công nhận trong bức tranh văn hóa và nghệ thuật cả trong nước và quốc tế suốt gần 20 năm qua.
Khi nghệ thuật chạm vào ký ức: chia cắt và hòa hợp
Lê Brothers theo đuổi nghệ thuật đương đại. Chủ đề thường thấy trong tác phẩm của cặp song sinh là những nội dung về hậu chiến ở Việt Nam theo tinh thần hậu hiện đại. Họ tìm thấy mình ở đó và không ngần ngại thể hiện mình ở mọi loại hình từ sắp đặt tới trình diễn, video art, đa phương tiện... Phong cách của cái tên Lê Brothers là sự pha trộn giữa nhiều sắc thái của hai anh em. Quyết liệt, dứt khoát, phóng khoáng, đa sắc màu hay thậm chí mềm mỏng… là những nhận xét người yêu nghệ thuật dễ bắt gặp khi tìm hiểu về cặp đôi này.
Lê Brothers, Cây cầu II, video art, 2012. Nguồn: Le Brothers.
Mặc dù, Cây cầu là dự án nghệ thuật đương đại chính thức đầu tiên của Lê Brothers, nhưng đã để lại dấu ấn mạnh mẽ bởi sự phá cách trong phong cách nghệ thuật cũng như ý nghĩa sâu xa, đa tầng của nó. Từ năm 2010 đến 2016, Lê Brothers phát triển chuỗi dự án Cây cầu (The Bridge), xoáy sâu vào chủ đề chia cắt – không chỉ của Việt Nam trong thời chiến, mà còn ở những vùng đất từng bị phân đôi như Đức hay Triều Tiên – Hàn Quốc. Thông qua hình thức sắp đặt và trình diễn, họ truyền tải một thông điệp xuyên biên giới: nỗi đau mất mát khi con người bị chia lìa, và khát vọng hàn gắn trong mỗi cộng đồng. Trong ba phần của dự án, mỗi lần kể là một lần nối dài thêm những điều mới, tưởng chừng như vô tận. Câu chuyện về sự nối kết của những thái cực, những ngăn cách, những cơn mơ và cuộc đời thực. Giữa ranh giới hai miền bị chia cắt của mỗi nước, không chỉ là một phần của lịch sử hiện đại được hiện lên, mà còn là những trở trăn muôn thuở của kiếp người, của kẻ sáng tạo, thêm vào đó là những suy tư và ray rứt về một quá khứ bị chia cắt đầy khổ đau. Cây cầu là dự án mà Lê Brothers gửi gắm một nỗ lực tỏ bày cách nghĩ suy của thế hệ hậu chiến với lịch sử bằng nghệ thuật.
Lê Brothers, Dự án "Những con số", sắp đặt, 2010 - 2011. Nguồn: Le Brothers.
Cũng trong năm 2010, Lê Brothers cùng các tình nguyện viên khởi xướng dự án Những con số (The Numbers). Với dự án này, Lê Brothers sử dụng sắp đặt và video art để biến những con số khô khan thành một ngôn ngữ biểu đạt giàu cảm xúc. Chẳng hạn, 1.945 chiếc chén cùng số đôi đũa tương ứng trở thành hình ảnh tưởng niệm hàng triệu người mất trong nạn đói lịch sử, còn hai chiếc giường tầng gợi lại ký ức thời sinh viên giản dị. Những chi tiết ấy vừa mang tính cá nhân, vừa mở rộng thành ký ức tập thể của một dân tộc. Trong dự án này, Chạm tới biển là câu chuyện kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai của Lê Brothers. Bằng những thước phim tự do, hai nghệ sĩ đã ghi lại hành trình tìm kiếm nhau, tìm về quê hương và bản ngã của chính mình. Thay vì một câu chuyện được kể lại, tác phẩm là sự pha trộn những cảnh quay thực tế và chi tiết tưởng tượng, là ẩn dụ của ẩn dụ. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, ý nghĩa của sự chia ly và đoàn tụ một lần nữa được Lê Brothers truyền tải rõ nét, đi sâu vào tâm trí khán giả.
Tiếp nối The Bridge, dự án Trở về (The Return) kể về câu chuyện của những người Việt tại Đức. Họ có thể là du học sinh, công nhân trao đổi lao động thập niên 70-80, lao động nhập cư sau Đổi Mới, những người trẻ thuộc thế hệ thứ hai sinh ra và lớn lên tại Đức, hay các sinh viên du học những năm gần đây. Trở về là một trưng bày chọn lọc từ hơn 1,500 hình ảnh và video của cặp đôi nghệ sĩ trò chuyện với những người Việt Nam tại Đức. Những tấm hình được in theo nhiều kích thước và treo trên các tấm lưới giăng trong phòng, tạo thành một sắp đặt thị giác nhiều lớp, vừa tách bạch, vừa chồng phủ lên nhau như những tấm màn ký ức mà thời gian khó xóa nhòa, trở thành một bức tranh toàn cảnh đa sắc nhiều tầng của cộng đồng hải ngoại. Mỗi cuộc trò chuyện, hình ảnh, ghi chép là một ẩn dụ về sự ra đi và trở về trong nhiều uẩn khúc, nỗi niềm, ước vọng và mơ hồ với tương lai mà ký ức lẫn thực tại nhòa làm một.
Lê Brothers, Dự án "Sự trở lại", video art, 2023. Nguồn: Le Brothers.
Cánh cửa kết nối nghệ thuật
Không chỉ dừng lại ở sáng tác cá nhân, Lê Brothers còn mở rộng hành trình nghệ thuật bằng việc thành lập The New Space Arts Foundation tại Huế. Đây là một không gian độc lập dành cho nghệ sĩ, nơi họ tổ chức lưu trú, kết nối và đối thoại giữa nghệ thuật đương đại quốc tế và văn hóa bản địa. The New Space không chỉ mang đến cơ hội để nghệ sĩ quốc tế đến Việt Nam trải nghiệm, mà còn là nơi nghệ sĩ trong nước bước ra thế giới bằng các dự án giao lưu, hợp tác đa phương. Với sáng kiến này, Lê Brothers đã mở ra một “cánh cửa” – nơi nghệ thuật không còn ranh giới, mà trở thành điểm gặp gỡ của những tiếng nói khác biệt trong cùng một cộng đồng sáng tạo.
Từ hai cá thể song sinh gắn bó trong đời sống lẫn sáng tạo, Lê Brothers đã kiến tạo nên một tiếng nói chung hiếm có trong nghệ thuật đương đại Việt Nam. Những dự án của họ không chỉ khơi gợi ký ức chia cắt và khát vọng hàn gắn, mà còn mở rộng đối thoại văn hóa trên phạm vi toàn cầu. Trong từng vệt màu, từng sắp đặt, từng thước phim, Lê Brothers luôn đặt câu hỏi về bản sắc, ký ức và tương lai – không chỉ cho chính họ, mà cho cả cộng đồng mà họ thuộc về. Hai nửa song song, một tiếng nói chung, Lê Brothers đã và đang góp phần viết tiếp câu chuyện nghệ thuật Việt Nam trong dòng chảy thế giới.
Related articles
Hai nửa – Một tiếng nói – Hành trình nghệ thuật của Lê Brothers (Kỳ 1)
Trong thế giới nghệ thuật đương đại Việt Nam, hiếm có cặp đôi nào đặc biệt như Lê Brothers – hai anh em song sinh Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải. Sinh ra tại Quảng Bình năm 1975, không phải những ký ức đau thương về thời chiến tranh, họ mang trong mình hình ảnh của những ngày đất nước mới độc lập. Họ dùng nghệ thuật làm phương tiện để đối thoại với quá khứ, hiện tại và tương lai. Bằng sơn mài, sơn dầu, sắp đặt, trình diễn và video art, Lê Brothers đã kiến tạo nên một tiếng nói chung độc đáo – nơi hai nửa hòa vào làm một, khắc họa bản sắc cá nhân song song với nỗi niềm tập thể của cả một thế hệ hậu chiến. Lê Brothers, Mộng ảo, sơn mài, 2002. Nguồn: Harper's Bazaar Vietnam. Anh em sinh đôi và bước khởi đầu trong nghệ thuật. Xuất thân là những hoạ sĩ tranh giá vẽ độc lập, trước năm 2006, cả hai xuất phát là những họa sĩ độc lập: Lê Ngọc Thanh gắn bó với sơn mài, còn Lê Đức Hải theo đuổi sơn dầu – những chuyên ngành mà họ đã được đào tạo từ thời sinh viên tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Huế (1992). Song song đó, anh em nhà họ Lê cũng đã làm về nghệ thuật đương đại từ năm 1997, bắt đầu với sắp đặt và trình diễn. Ở thời điểm ấy, Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải chỉ đơn thuần là những cậu sinh viên thích tìm tòi và thể nghiệm những điều mới mẻ. Những chàng thanh niên trẻ khi ấy vẫn chưa thể thoát khỏi vòng xoáy mưu sinh để toàn tâm cho nghệ thuật đương đại, cho đến tận cuối những năm 2000. Lê Brothers, Mật mã đỏ, sơn mài, 2001. Nguồn: Annam Gallery. Sau khi tốt nghiệp và trở về mảnh đất họ đã sinh ra – nơi đã từng trải qua chiến tranh, cặp anh em hoạ sĩ đã nhìn thấy đất nước trong một hình hài mới, khác xa với những câu chuyện họ được nghe kể về. Khi ngang qua cây cầu Hiền Lương – ranh giới từng chia đôi hai bờ đất nước – một câu hỏi định mệnh cùng xuất hiện trong cả hai người nghệ sĩ tài ba: “Nếu đất nước không thống nhất, thì bây giờ chúng ta là ai?”. Trăn trở tưởng chừng chỉ thoáng qua ấy lại trở thành điểm then chốt, mở ra bước ngoặt trong hành trình sáng tạo của hai anh em. Họ biết ơn vì ngày sinh ra là ngày đất nước hoà bình, non sông thống nhất, để họ có cơ hội được chinh phục nghệ thuật. Lê Brothers, Cây cầu I, video art, 2010. Nguồn: Le Brothers. Chính vì lý do đó, họ bắt đầu dự án Cây cầu (The Bridge) vào năm 2010, khởi đầu cho hành trình nghệ thuật đương đại của cái tên chung Lê Brothers. Bên cạnh những chủ đề về lịch sử, tự nhiên cũng là thứ thu hút sự chú ý của Lê Brothers. Với thiên nhiên, hai anh em theo đuổi một hướng đi làm việc và sáng tạo khác biệt, nhận diện và đối thoại với một thực thể của đời sống hiện tại, vượt lên trên những ám ảnh, hình ảnh và câu chuyện của quá khứ và lịch sử trong các thực hành nghệ thuật trước đây của họ. Có lẽ đây là một trong những cặp song sinh hiếm hoi chia sẻ một bản sắc nghệ sĩ duy nhất trong giới nghệ thuật không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn cầu. Là anh em sinh đôi, họ có sự kết nối sinh học và tâm lý đặc biệt, hình thành một bản sắc cá nhân trong cuộc sống và nghệ thuật vô cùng độc đáo. Họ vẽ tranh cùng nhau, điêu khắc cùng nhau và biểu diễn bằng chính cơ thể của cả hai. Kể từ khi sinh ra, họ chưa bao giờ tách rời nhau trong sáng tạo hay trong cuộc sống, cùng nhau ăn uống, ngủ, làm việc và suy nghĩ, đồng hành cùng nhau trong những chuyến đi xa, chia sẻ suy nghĩ về tương lai. Chính vì vậy, sự sáng tạo của họ hình thành một phong cách rất đặc biệt, nhất quán và không thể lặp lại, được công nhận trong bức tranh văn hóa và nghệ thuật cả trong nước và quốc tế suốt gần 20 năm qua. Khi nghệ thuật chạm vào ký ức: chia cắt và hòa hợp Lê Brothers theo đuổi nghệ thuật đương đại. Chủ đề thường thấy trong tác phẩm của cặp song sinh là những nội dung về hậu chiến ở Việt Nam theo tinh thần hậu hiện đại. Họ tìm thấy mình ở đó và không ngần ngại thể hiện mình ở mọi loại hình từ sắp đặt tới trình diễn, video art, đa phương tiện... Phong cách của cái tên Lê Brothers là sự pha trộn giữa nhiều sắc thái của hai anh em. Quyết liệt, dứt khoát, phóng khoáng, đa sắc màu hay thậm chí mềm mỏng… là những nhận xét người yêu nghệ thuật dễ bắt gặp khi tìm hiểu về cặp đôi này. Lê Brothers, Cây cầu II, video art, 2012. Nguồn: Le Brothers. Mặc dù, Cây cầu là dự án nghệ thuật đương đại chính thức đầu tiên của Lê Brothers, nhưng đã để lại dấu ấn mạnh mẽ bởi sự phá cách trong phong cách nghệ thuật cũng như ý nghĩa sâu xa, đa tầng của nó. Từ năm 2010 đến 2016, Lê Brothers phát triển chuỗi dự án Cây cầu (The Bridge), xoáy sâu vào chủ đề chia cắt – không chỉ của Việt Nam trong thời chiến, mà còn ở những vùng đất từng bị phân đôi như Đức hay Triều Tiên – Hàn Quốc. Thông qua hình thức sắp đặt và trình diễn, họ truyền tải một thông điệp xuyên biên giới: nỗi đau mất mát khi con người bị chia lìa, và khát vọng hàn gắn trong mỗi cộng đồng. Trong ba phần của dự án, mỗi lần kể là một lần nối dài thêm những điều mới, tưởng chừng như vô tận. Câu chuyện về sự nối kết của những thái cực, những ngăn cách, những cơn mơ và cuộc đời thực. Giữa ranh giới hai miền bị chia cắt của mỗi nước, không chỉ là một phần của lịch sử hiện đại được hiện lên, mà còn là những trở trăn muôn thuở của kiếp người, của kẻ sáng tạo, thêm vào đó là những suy tư và ray rứt về một quá khứ bị chia cắt đầy khổ đau. Cây cầu là dự án mà Lê Brothers gửi gắm một nỗ lực tỏ bày cách nghĩ suy của thế hệ hậu chiến với lịch sử bằng nghệ thuật. Lê Brothers, Dự án "Những con số", sắp đặt, 2010 - 2011. Nguồn: Le Brothers. Cũng trong năm 2010, Lê Brothers cùng các tình nguyện viên khởi xướng dự án Những con số (The Numbers). Với dự án này, Lê Brothers sử dụng sắp đặt và video art để biến những con số khô khan thành một ngôn ngữ biểu đạt giàu cảm xúc. Chẳng hạn, 1.945 chiếc chén cùng số đôi đũa tương ứng trở thành hình ảnh tưởng niệm hàng triệu người mất trong nạn đói lịch sử, còn hai chiếc giường tầng gợi lại ký ức thời sinh viên giản dị. Những chi tiết ấy vừa mang tính cá nhân, vừa mở rộng thành ký ức tập thể của một dân tộc. Trong dự án này, Chạm tới biển là câu chuyện kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai của Lê Brothers. Bằng những thước phim tự do, hai nghệ sĩ đã ghi lại hành trình tìm kiếm nhau, tìm về quê hương và bản ngã của chính mình. Thay vì một câu chuyện được kể lại, tác phẩm là sự pha trộn những cảnh quay thực tế và chi tiết tưởng tượng, là ẩn dụ của ẩn dụ. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, ý nghĩa của sự chia ly và đoàn tụ một lần nữa được Lê Brothers truyền tải rõ nét, đi sâu vào tâm trí khán giả. Tiếp nối The Bridge, dự án Trở về (The Return) kể về câu chuyện của những người Việt tại Đức. Họ có thể là du học sinh, công nhân trao đổi lao động thập niên 70-80, lao động nhập cư sau Đổi Mới, những người trẻ thuộc thế hệ thứ hai sinh ra và lớn lên tại Đức, hay các sinh viên du học những năm gần đây. Trở về là một trưng bày chọn lọc từ hơn 1,500 hình ảnh và video của cặp đôi nghệ sĩ trò chuyện với những người Việt Nam tại Đức. Những tấm hình được in theo nhiều kích thước và treo trên các tấm lưới giăng trong phòng, tạo thành một sắp đặt thị giác nhiều lớp, vừa tách bạch, vừa chồng phủ lên nhau như những tấm màn ký ức mà thời gian khó xóa nhòa, trở thành một bức tranh toàn cảnh đa sắc nhiều tầng của cộng đồng hải ngoại. Mỗi cuộc trò chuyện, hình ảnh, ghi chép là một ẩn dụ về sự ra đi và trở về trong nhiều uẩn khúc, nỗi niềm, ước vọng và mơ hồ với tương lai mà ký ức lẫn thực tại nhòa làm một. Lê Brothers, Dự án "Sự trở lại", video art, 2023. Nguồn: Le Brothers. Cánh cửa kết nối nghệ thuật Không chỉ dừng lại ở sáng tác cá nhân, Lê Brothers còn mở rộng hành trình nghệ thuật bằng việc thành lập The New Space Arts Foundation tại Huế. Đây là một không gian độc lập dành cho nghệ sĩ, nơi họ tổ chức lưu trú, kết nối và đối thoại giữa nghệ thuật đương đại quốc tế và văn hóa bản địa. The New Space không chỉ mang đến cơ hội để nghệ sĩ quốc tế đến Việt Nam trải nghiệm, mà còn là nơi nghệ sĩ trong nước bước ra thế giới bằng các dự án giao lưu, hợp tác đa phương. Với sáng kiến này, Lê Brothers đã mở ra một “cánh cửa” – nơi nghệ thuật không còn ranh giới, mà trở thành điểm gặp gỡ của những tiếng nói khác biệt trong cùng một cộng đồng sáng tạo. Từ hai cá thể song sinh gắn bó trong đời sống lẫn sáng tạo, Lê Brothers đã kiến tạo nên một tiếng nói chung hiếm có trong nghệ thuật đương đại Việt Nam. Những dự án của họ không chỉ khơi gợi ký ức chia cắt và khát vọng hàn gắn, mà còn mở rộng đối thoại văn hóa trên phạm vi toàn cầu. Trong từng vệt màu, từng sắp đặt, từng thước phim, Lê Brothers luôn đặt câu hỏi về bản sắc, ký ức và tương lai – không chỉ cho chính họ, mà cho cả cộng đồng mà họ thuộc về. Hai nửa song song, một tiếng nói chung, Lê Brothers đã và đang góp phần viết tiếp câu chuyện nghệ thuật Việt Nam trong dòng chảy thế giới.
Lê Brothers – Khi hai cái tôi cháy thành một ngọn lửa nghệ thuật (Kỳ 2)
Trong bản đồ nghệ thuật đương đại Việt Nam, Lê Brothers luôn là cái tên khiến công chúng tò mò và giới chuyên môn trân trọng. Hai anh em song sinh Lê Ngọc Thanh – Lê Đức Hải, sinh ra tại Quảng Bình, chọn Huế làm nơi gắn bó và sáng tác, đã tạo nên một hiện tượng đặc biệt: cùng chung một đời sống nghệ thuật, cùng vẽ trên một mặt toan, cùng ký một cái tên. Hành trình của họ không chỉ là câu chuyện của tình thân và sự đồng điệu, mà còn là minh chứng cho một niềm đam mê rực cháy vượt lên trên khó khăn, định kiến và cả những ranh giới quen thuộc của nghệ thuật truyền thống. Cặp song sinh tiên phong theo đuổi nghệ thuật đương đại Việt Nam Những năm còn ngồi trên ghế nhà trường, hai anh em đã có cơ hội tiếp cận nghệ thuật thế giới nhờ thời kỳ internet phổ cập ở Việt Nam từ năm 1995 và qua nhiều chuyến đi, triển lãm quốc tế. Thế nhưng, phải đến khi một người bạn Pháp thẳng thắn nói: “Ở Việt Nam này mà nếu anh em mày không làm nghệ thuật đương đại thì ai làm?” thì họ mới thật sự nhận ra con đường của mình. Lê Brothers, Dự án "The Game", 2013 - 2015. Nguồn: Le Brothers. Sau câu nói không thể chối cãi đó của người bạn, Thanh và Hải nghiêm túc ngồi xuống cùng nhau suy nghĩ và đưa ra một quyết định vô cùng mạo hiểm: đốt hết tất cả những tác phẩm cũ để từ bỏ danh tính riêng, rồi cùng nhau khai sinh một cái tên chung – Lê Brothers. Từ đây, họ không còn là hai họa sĩ độc lập, mà là một thực thể song trùng sáng tạo. Nhưng những hành trình mới chưa bao giờ là dễ dàng. Theo đuổi nghệ thuật nói chung vốn đã tốn nhiều công sức và của cải, nghệ thuật đương đại lại càng phải dày công hơn nhiều lần. Vì đam mê và khát khao cháy bỏng, họ đã từ bỏ một số tài sản cá nhân để có kinh tế đầu tư cho việc làm nghệ thuật đương đại. Có thể thấy, Lê Brothers đã đặt một quyết tâm lớn khi chọn con đường đặc biệt này. Và Huế chính là nơi họ đã chọn để vun vén cho tình yêu nghệ thuật của mình: thành phố vừa gần với quê nhà Quảng Bình, vừa nằm ở vị trí trung tâm kết nối Bắc – Nam, trở thành nơi ươm mầm cho ngọn lửa nghệ thuật của họ. Lê Brothers, Triển lãm "In The Forest", 2021 - 2023. Nguồn: Le Brothers. Có thể nói, Lê Brothers chính là cái tên đặc biệt, thu hút nhiều sự chú ý trong giới nghệ thuật: không chỉ bởi mối liên hệ máu mủ ruột thịt, mà còn vì sự lựa chọn khắt khe: biến sự song sinh sinh học thành song sinh nghệ thuật. Họ không tránh khỏi những xung đột khi sáng tác, nhưng chính đối thoại và sự lắng nghe đã giúp cả hai tìm được tiếng nói chung – tất cả đều vì một cái tên: Lê Brothers. Từ ký ức chiến tranh đến lời thì thầm của thiên nhiên Không phải ngẫu nhiên, mà Lê Brothers được gắn với danh xưng là “những người tiên phong”. Đó là cả một quá trình làm việc miệt mài, nghiêm túc với những tiêu chuẩn cao về mặt chuyên môn. Trong một tác phẩm nghệ thuật đương đại của anh em Lê Brothers, khán giả sẽ luôn thấy được ba yếu tố then chốt quyết định, đó là: bối cảnh, concept và cuối cùng là lý do mà họ thực hiện tác phẩm. Và hơn thế, triết lý sáng tác của họ là từ bỏ tham vọng vẽ đẹp để khai mở cái nhìn về cả những điều tưởng như xấu xí – bởi ngay trong “cái xấu” vẫn có một vẻ đẹp khác đáng được trân trọng. Lê Brothers, Dự án "The Soul of Nature", 2024. Nguồn: Le Brothers. Chia sẻ về lý do khai thác nhiều chủ đề hậu chiến tranh, Lê Brothers cho biết, họ bị ảnh hưởng rất nhiều bởi vùng đất nơi chôn nhau cắt rốn. Sinh ra và lớn lên ở Quảng Bình sau chiến tranh, thuở nhỏ đi học đã thường xuyên băng qua cây cầu lịch sử Hiền Lương nối hai bờ sông Bến Hải, ranh giới chia cắt Bắc Nam trước đó. Dấu ấn lịch sử của quê hương đã để trong họ nhiều suy nghĩ: “Nếu như đất nước này không thống nhất, chúng ta tôi là ai?”. Chính ký ức hậu chiến ấy thôi thúc họ liên tục đào sâu trong sáng tác, tạo nên những dự án tiêu biểu như The Bridge hay The Game. Những dự án này không chỉ kể về lịch sử, mà còn là những trăn trở, suy tư của Thanh và Hải về hiện tại và cho tương lai. Thông qua những góc nhìn riêng và cách làm nghệ thuật mới lạ, những dự án của Lê Brothers cũng góp phần đem nghệ thuật đương đại đến gần hơn với công chúng. Lê Brothers và Gemini Kim, Dự án "Rice Project", 2023. Nguồn: Le Brothers. Sau nhiều năm miệt mài với chủ đề chiến tranh, từ năm 2018, Lê Brothers chuyển hướng sang một mạch nguồn khác: thiên nhiên. Bắt đầu từ một câu hỏi giản dị mà đầy ám ảnh – “Cây ơi, mày bao nhiêu tuổi?” – họ dần nhận ra sự thay đổi trong chính cơ thể, tâm trí và cách nhìn cuộc sống. Thiên nhiên lúc này không chỉ là bối cảnh, mà trở thành một đối thoại, một tri âm. Các triển lãm tiêu biểu như In the Forest, Rice Project, Soul of Nature… đã cho thấy sự lắng nghe của Lê Brothers trước tiếng nói thầm lặng của đất, của cây, của gạo – những thực thể gắn liền với đời sống thường ngày. Nếu trước đây họ đối diện với ký ức lịch sử, thì giờ đây họ trò chuyện với thiên nhiên để tìm thấy sự cân bằng và an nhiên trong sáng tạo. The New Space Art Foundation – Cầu nối cộng đồng và tri ân đời sống Không chỉ dừng lại ở sáng tác, Lê Brothers còn kiến tạo một không gian mở để kết nối nghệ sĩ và cộng đồng. The New Space Art Foundation – cơ sở lưu trú cho nghệ sĩ đầu tiên tại Việt Nam – ra đời từ một ý tưởng giản dị: “muốn có chỗ cho bạn bè nghỉ chân khi đến chơi”. Nhưng hơn thế, đây là một hành động tri ân sâu sắc. “Một sự tri ân đối với những cái mình đã có được trong đời sống hiện thực mà mình đã trải qua. Có tấm lòng với đất mình đang sống, cộng đồng mình đang ở, công chúng mình phục vụ – để họ hiểu thêm về nghệ thuật đương đại. Đó là ước mơ tuổi trẻ để phát triển nghệ thuật.” Không gian The New Space Art. Nguồn: Le Brothers. Nguồn kinh phí để xây dựng và duy trì hoàn toàn đến từ cá nhân hai anh em. Họ từng nói vui: “Coi như thay vì mua xe ô tô, mình dành tiền để phát triển nghệ thuật.” Chính tấm lòng đó đã khiến The New Space không chỉ là một cơ sở lưu trú, mà còn là một nhịp cầu nối, một lời tri ân với đời sống và cộng đồng.