Trong dòng chảy hội hoạ Việt Nam, Bùi Tiên là cái tên trẻ, mang lại một làn gió mới cho dòng tranh lụa. Nữ hoạ sĩ sinh năm 1993, là người con của mảnh đất Phú Yên. Với sự nhạy cảm, bền bỉ như lụa, Bùi Tiên đã nhanh chóng có được chỗ đứng vững chắc trong nền nghệ thuật khi vừa giữ được nét truyền thống, vừa thể hiện được tinh thần hiện đại qua những tác phẩm của mình.
Hành trình đi tìm tiếng nói nghệ thuật
Bùi Tiên theo học tại trường Đại học Nghệ thuật Huế và tốt nghiệp năm 2016. Dễ thấy xuyên suốt các tác phẩm của nữ hoạ sĩ từ trước cho đến nay luôn phảng phất hồn dân tộc, bởi lẽ, chính vùng đất cố đô đã mang đến cho cô nhiều cảm hứng sáng tác. Sự cổ kính của những đường nét kiến trúc, văn hoá cung đình đã ảnh hưởng rất lớn đến phong cách sáng tác của cô. Giai đoạn theo học mỹ thuật chuyên nghiệp, hình ảnh người phụ nữ Việt thường được Bùi Tiên ưu ái chọn làm chủ thể chính. Nhân vật trong tranh của Bùi Tiên luôn hiện lên với nét cá tính riêng: mềm mại, nữ tính nhưng đồng thời cũng mạnh mẽ và phóng khoáng. Có thể thấy, tranh của Bùi Tiên là sự kết hợp độc đáo giữa truyền thống dân tộc và nét chấm phá đương đại độc đáo. Sự đối lập này trong tranh của cô là vô tình đã tại nên một cá tính Bùi Tiên khác biệt trong làng hội hoạ.
Bùi Tiên, Yên Mây, màu nước trên lụa, 2023. Nguồn: Báo Lao Động.
Con đường theo đuổi nghệ thuật của hoạ sĩ Bùi Tiên không hề bằng phẳng. Sau khi tốt nghiệp, từng trải qua những công việc tạm bợ như dạy thêm hay vẽ quần áo, khiến cô chưa thể toàn tâm toàn ý với hội hoạ. Cho đến khi lập gia đình và quay trở về sinh sống tại Hội An, cô mới tiếp tục với đam mê nghệ thuật. Không còn vẽ những người phụ nữ, quãng thời gian này, con gái chính là nguồn cảm hứng vô tận để cô bắt đầu sáng tác trở lại.
Nhìn lại, Bùi Tiên chia sẻ: “Trong những con đường mình đi, những người mình gặp mỗi ngày, họ đều tạo cảm hứng để mình theo đuổi con đường nghệ thuật.” Dù đó là một đàn anh từng khích lệ cô theo đuổi hội hoạ; một người thầy Lê Việt Trung – người dìu dắt cô hoàn thành tác phẩm tốt nghiệp; hay một người bạn đời luôn âm thầm ủng hộ – hoạ sĩ Bùi Tĩnh – cô luôn thầm biết ơn họ.
Bùi Tiên, Chiêm bao, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Nhờ những sự nâng đỡ đó, cùng với sự nỗ lực, nghiêm túc của cô nên dù có một khoảng thời gian khá dài ngủ yên trong nghệ thuật, Bùi Tiên vẫn quay trở lại đường đua và nhanh chóng khẳng định tài năng của một nghệ sĩ trẻ với triển lãm cá nhân đầu tiên của cô mang tên “Cõi riêng” diễn ra vào năm 2024. Lần đầu giới thiệu tranh đến với người thưởng thức nghệ thuật, cô đã tạo nên một dấu ấn mạnh mẽ cho công chúng. Một lần nữa Bùi Tiên đưa hình ảnh người phụ nữ – đề tài quen thuộc của cô – trở lại trong sự hoà quyện giữa hoài cổ và phá cách, làm dấy lên những mâu thuẫn đan xen, để lại nhiều sự cảm thán và suy nghĩ trong lòng người thưởng lãm.
Hơi thở truyền thống trong tinh thần phá cách
Mặc dù chọn sơn dầu là chất liệu chính khi làm đồ án tốt nghiệp, xuyên suốt những sáng tác của mình, Bùi Tiên lại gắn bó với lụa. Để giải thích cho quyết định theo đuổi dòng tranh mỏng manh này, nữ hoạ sĩ cho biết, lụa luôn đem đến cho cô cảm giác nhẹ nhàng và bình yên. Đặc biệt hơn, “mình cảm thấy lụa rất giống mình, mỏng manh mà bền bỉ" – cô bộc bạch.
Bùi Tiên, Lộng giả hành chân, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: TomuraLee Gallery.
Phong cách vẽ của Bùi Tiên chịu ảnh hưởng bởi những danh hoạ trong nghệ thuật tranh lụa. Có thể kể đến Nguyễn Phan Chánh – bậc thầy tranh lụa Việt Nam. Những mảng màu lớn và đơn sắc như đỏ, vàng, nâu trong cách dùng màu của cô có nhiều điểm tương đồng với vị danh hoạ này. Hay như những đồ vật, đường nét mang đậm tính truyền thống thường xuất hiện trong tranh của Bùi Tiên cũng dễ làm người xem liên tưởng tới tranh của Tôn Thất Đào với những điều tương tự. Tuy nhiên, không dừng ở việc kế thừa, bằng sự quan sát kỹ lưỡng và học hỏi không ngừng, Bùi Tiên đã chắt lọc tinh hoa của các bậc tiền bối để hình thành nên phong cách rất riêng của mình.
Đặc biệt, tính cổ điển trong tranh của Bùi Tiên còn nằm ở cách cô sử dụng kỹ thuật vẽ lụa truyền thống. Song song đó, cô thường có thói quen lên tổng thể trước khi đi vào chi tiết. Tranh lụa của Bùi Tiên hút mắt ở độ đậm và độ no màu rất mạnh nhờ kết hợp với kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu thành thục của cô. Chính sự tương phản này đã vô tình tạo nên một tranh lụa của Bùi Tiên khác biệt: vừa có nét mơ màng đặc trưng của tranh lụa Việt Nam, vừa có chiều sâu và cá tính riêng của nữ hoạ sĩ.
Bùi Tiên, Đâu mới là tôi?, màu nước trên lụa, 2022. Nguồn: TomuraLee Gallery.
Hoà vào dòng chảy nghệ thuật, Bùi Tiên tiếp tục theo đuổi hình tượng phụ nữ Việt Nam, vừa đậm nét truyền thống với phẩm chất “công, dung, ngôn, hạnh” nhưng cũng phảng phất hơi hướng hiện đại và hiện lên đầy phá cách với hình ảnh tóc mái ngang cùng bím tóc hai bên. Một điểm táo bạo nữa trong tranh của Bùi Tiên chính là sự xuất hiện loã thể bán phần, thậm chí là toàn phần của nhân vật – một lựa chọn đầy thách thức, phản ánh tinh thần tự do của nghệ sĩ.
Cá tính và sự đối lập của Bùi Tiên không chỉ nằm ở kỹ thuật bài bản, nét vẽ điêu luyện mà còn ở cách cô sắp xếp những sự tương phản một cách khéo léo. Trong chuỗi tác phẩm “Tự hoạ”, lấy cảm hứng từ câu thơ của Hồ Xuân Hương “ Thân em vừa trắng lại vừa tròn – Bảy nổi ba chìm với nước non”, cô vẽ chính bản thân trong hình tượng búp bê, kết hợp với hình tượng rồng của các triều đại phong kiến Việt Nam trong gam màu cổ điển. Hình ảnh Bùi Tiên trong loạt tác phẩm này hiện lên đầy trái ngược: một người con gái hiện đại, cá tính nhưng vẫn đậm nét truyền thống văn hoá Việt.
Bùi Tiên, Như cánh hoa rơi, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Một ví dụ đặc sắc khác là tác phẩm Như cánh hoa rơi (2024) nằm trong triển lãm “Cõi riêng”, đã để lại ấn tượng mạnh cho người thưởng lãm. Với hình ảnh cô gái nằm lặng lẽ bên cạnh lọ hoa héo khô cùng với kích thước 51x131 cm, khung tranh dài tạo cảm giác như một cỗ quan tài, đang đóng khung người phụ nữ với những gò bó trong khuôn phép của “công, dung, ngôn, hạnh” hay “tam tòng - tứ đức”. Tâm trạng chán nản của chủ thể với tạo hình hiện đại, dường như là một cách Bùi Tiên thể hiện sự giằng co nội tâm: vừa chấp nhận xuôi dòng theo những phong tục xưa cũ, vừa là sự phản kháng kín đáo yếu ớt.
Càng tìm hiểu, càng nhận ra Bùi Tiên giống như một “bức tranh lụa” hiếm có của hội hoạ Việt Nam: mong manh trong cảm xúc nhưng kiên cường và bền bỉ trong hành trình sáng tạo. Tranh của cô không chỉ là lời tự sự cá nhân mà còn phản ánh khát vọng, bản lĩnh và tinh thần của người phụ nữ Việt đương đại.
Related articles
Triển lãm “Cái gì là thật”? – Bùi Tiên
Vừa qua, ngày 15/05/2026, triển lãm cá nhân lần thứ 2 của hoạ sĩ Bùi Tiên đã diễn ra tại TomuraLee Gallery, Phường An Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Bùi Tiên là một trong những gương mặt hoạ sĩ trẻ nổi bật với nền tảng học thuật vững chắc từ chuyên ngành mỹ thuật của Đại học Nghệ thuật Huế. Sau một thời gian thử sức trong lĩnh vực giáo dục nghệ thuật, cô mới trở lại với hành trình cầm cọ. Từ đó, con đường nghệ thuật giàu dấu ấn cá nhân của Bùi Tiên dần mở ra qua những kết nối tinh tế trên chất liệu lụa. Hoạ sĩ Bùi Tiên tại buổi khai mạc triển lãm. Nguồn: Artonis. Thật - giả đan xen: Cái gì là thật? Với triển lãm lần này, Bùi Tiên tiếp tục theo đuổi đề tài chân dung thiếu nữ – dòng sáng tác đã trở thành dấu ấn riêng trong thực hành nghệ thuật của cô. Các tác phẩm mang đậm tinh thần nữ tính, vừa quen thuộc lại vừa xa lạ, vừa chân thực nhưng cũng đầy cảm giác hư ảo. Không gian triển lãm “Cái gì là thật”. Nguồn: Artonis. Thoạt nhìn, nhân vật của Bùi Tiên hiện lên lạnh lùng với ánh mắt sắc sảo và vẻ kiêu hãnh khó gần. Thế nhưng, phía sau lớp biểu cảm ấy dường như là một nỗi cô đơn bị dồn nén giữa những ràng buộc vô hình của đời sống. Người xem vẫn bắt gặp những chân dung được đặt trong không gian hoài cổ cùng gam màu trầm lạnh quen thuộc, nhưng điểm mới nằm ở hình thể nhân vật: đôi tay, bàn chân mang dáng dấp của búp bê, trong khi ánh nhìn lại đầy tính “con người”. Sự đan xen giữa hình hài giả tạo và cảm xúc chân thật, giữa không gian xưa cũ và tạo hình mới lạ, khiến thế giới hội hoạ của Bùi Tiên trở nên chênh vênh, mơ hồ. Chính cảm giác nửa thực nửa hư ấy gợi lên nơi người xem những suy tư âm ỉ về bản thể và ý nghĩa của nhân sinh. Không gian triển lãm “Cái gì là thật”. Nguồn: Artonis. Ở triển lãm cá nhân lần này, dường như Bùi Tiên đã thực sự tìm thấy con đường nghệ thuật dành riêng cho mình. Dấu ấn riêng ấy không chỉ nằm ở tạo hình hay cách xử lý màu sắc, mà còn ở khả năng khơi gợi nơi người xem những câu hỏi tự vấn để đối thoại với nhân vật và không gian trong tranh. Các lớp lang trong tác phẩm dường như hiện hữu nhưng cũng mong manh đến mức gần như trong suốt. Bối cảnh được tiết chế tối đa, phần lớn tạo cảm giác nhân vật bị khép kín trong một căn phòng chật hẹp và cô tịch. Chỉ ở một vài tác phẩm, Bùi Tiên mới đặt những thiếu nữ của mình trong không gian rộng mở hơn. Thế nhưng, ngay cả khi không gian được nới rộng, cảm giác mơ hồ vẫn bao trùm toàn bộ khung cảnh, khiến người xem khó xác định đâu là thực tại, đâu là miền ký ức hay cảm xúc đang lẩn khuất phía sau bức tranh. Không gian triển lãm “Cái gì là thật”. Nguồn: Artonis. Trong triển lãm “Cái gì là thật”, Bùi Tiên không đưa ra những lời giới thiệu dài dòng, cũng không tỉ mỉ đặt tên cho từng tác phẩm. Cô chỉ để lại một câu hỏi duy nhất: Cái gì là thật?. Câu hỏi ngắn gọn ấy lại trở thành một gợi mở rộng lớn, mở ra không gian đối thoại riêng giữa tác phẩm và người thưởng lãm. Hành trình nghệ thuật của Bùi Tiên vì thế không nằm ở việc xác lập những tuyên ngôn mạnh mẽ, mà ở cách cô cùng công chúng đi qua những câu hỏi chưa có lời giải đáp. Và có lẽ, mỗi câu hỏi ấy vẫn đang lặng lẽ chờ một câu trả lời từ tương lai – một kiểu tương lai được soi chiếu bằng hoài niệm. Thông tin triển lãm “WHAT IS REAL” Khai mạc: 17:30 ngày 15/05/2026 Thời gian triển lãm: 09:30 - 18:30 (Thứ 2 - Thứ 7) | 15/05 – 30/06/2026 Địa điểm: TomuraLee Gallery, TP. Hồ Chí Minh
Bùi Tiên: Như thước lụa, mỏng manh mà bền bỉ
Nghệ thuật chọn người, hay người chọn nghệ thuật? Với họa sĩ Bùi Tiên, sự gặp gỡ với hội họa, với tranh lụa dường như là mối duyên đã được gieo sẵn. Những mâu thuẫn trong Bùi Tiên – giữa truyền thống và đương đại – chợt tìm ra mối liên kết không ngờ ở thứ chất liệu cũng đầy tính đối xứng: mỏng manh mà bền bỉ, nhẹ nhàng mà dẻo dai, êm ả nhưng vẫn đong đưa những cơn sóng ngầm mạnh mẽ đến không ngờ. Chúng tôi có dịp được trò chuyện cùng họa sĩ Bùi Tiên để hiểu thêm về người họa sĩ trẻ đầy tài năng này và những điều làm nên nét riêng của cô trong dòng tranh lụa Việt Nam. Chân dung họa sĩ Bùi Tiên. Nguồn: Artonis. Xin cảm ơn họa sĩ Bùi Tiên đã dành thời gian trò chuyện cùng chúng tôi. Trong nền hội họa Việt Nam hiện tại, cái tên Bùi Tiên, dẫu còn mới, nhưng đã kịp khiến nhiều người ấn tượng và nhớ đến qua những bộ tranh lụa rất truyền thống mà cũng vô cùng đương đại. Thế nhưng, hành trình đến với vẽ của chị lại là câu chuyện chưa nhiều người có dịp biết. Hôm nay, chị có thể kể về hành trình đó được không? Mình sinh ra ở một vùng quê của tỉnh Phú Yên, xung quanh rất là ít họa sĩ. Mình có niềm đam mê vẽ từ nhỏ, 4 - 5 tuổi đã bắt đầu vẽ. Tới khi học cấp ba thì ở gần có một thầy mỹ thuật mở lớp dạy miễn phí cho mấy bạn đam mê hội họa, Mình mới tới xin học và học xong cấp ba thì mình đăng ký thi vào trường Đại học Nghệ thuật Huế. Năm 2011, mình đậu vào trường Đại học Nghệ thuật Huế và mình học ở đó 5 năm. Năm 2016 mình tốt nghiệp. Khi đó mình vào Sài Gòn để làm việc. Mình làm những công việc như là dạy ở những trung tâm năng khiếu hoặc là vẽ tranh trên trang phục, quần áo. Sau khi làm việc ở đó một năm thì mình cảm thấy không hợp với môi trường ở Sài Gòn nên mình quay về Hội An để tiếp tục đam mê sáng tác của mình. Thật ra, mình cảm thấy mình yêu hội họa, mình chọn hội họa. Nhưng sau một khoảng thời gian làm việc, sáng tác và theo đuổi nó thì mình cũng cảm thấy là hội họa đã chọn mình. Trường Đại học Nghệ thuật Huế cũng là một trong những nơi có sức ảnh hưởng lớn tới phong cách của nhiều thế hệ họa sĩ Việt Nam. Chưa kể, bản thân vẻ đẹp của thành phố Huế cũng là một nguồn cảm hứng có khả năng lay động cao. Vậy quá trình học tập tại Đại học Mỹ thuật Huế đã tác động ra sao đến phong cách sau này của chị? Mình cảm thấy có hai thứ ảnh hưởng phong cách sáng tác của mình cho tới bây giờ. Thứ nhất là không gian và con người ở Huế. Khi mình học ở đó, mình tiếp xúc con người và những không gian tôn giáo, cái tín ngưỡng của con người ở đó. Những cái công trình kiến trúc của thời kỳ phong kiến đã ảnh hưởng mình cho tới tận bây giờ. Cái thứ hai là cách dạy của trường Đại học Nghệ thuật Huế. Họ lúc đó mời rất là nhiều thầy cô lớn tuổi đã học, đã làm tranh lụa truyền thống để dạy cho sinh viên. Mình được học những cái căn bản nhất, những kỹ thuật lụa truyền thống nhất của Việt Nam mình, như các danh họa Nguyễn Phan Chánh hay Tôn Thất Đào hoặc Lương Xuân Nhị. Các thầy ở đó truyền dạy cho sinh viên những kiến thức căn bản nhất về tranh lụa Việt Nam, cho nên nó cũng ảnh hưởng phong cách vẽ lụa của mình cho tới tận bây giờ. Bùi Tiên, Yên Mây, màu nước trên lụa, 2023. Nguồn: Báo Lao Động. Nói đến việc vẽ lụa thì khi đã có một thời gian dài gắn bó, thực hành và trải nghiệm chất liệu lụa như vậy, chị cảm thấy nó có những ưu điểm và thách thức gì với người họa sĩ? Thật ra nó là một chất liệu rất khó, mình phải cẩn thận từng chi tiết nhỏ nhất để hoàn thiện được một tác phẩm. Khi vẽ sai một chi tiết nào đó thì có thể mình phải bỏ tác phẩm đó để vẽ lại một bức khác chứ không thể sửa được; mình cảm thấy đó là một cái thách thức. Nhưng mà nó cũng có nhiều ưu điểm. Ví dụ như nó sẽ tạo cho người nghệ sĩ cái tính cẩn thận, kiên nhẫn và biết chờ đợi khi nhuộm những mảng màu từ mỏng đến dày, từ nhạt đến đậm để mình cảm nhận nó từ từ. Hay khi rửa lụa, cảm xúc của mình có thể từ thăng hoa bị tuột dốc, thì nó giúp cho mình cân bằng. Nó rèn luyện cho mình cân bằng cảm xúc từ khi lên phác thảo, từ khi nhuộm lụa cho tới khi tác phẩm hoàn thiện. Cái nữa đó là cách bồi lụa và bảo quản cũng là một khó khăn. Nhưng mình đã tìm được những giải pháp để làm tốt hơn và bảo quản tốt hơn cho tác phẩm của mình. Với những ưu điểm và khó khăn đó thì quá trình chị sáng tác một tác phẩm tranh lụa, từ khi có ý tưởng, trải qua từng công đoạn cho đến khi hoàn thiện sẽ diễn ra như thế nào? Cái mất nhiều thời gian là tìm ý tưởng. Khi có ý tưởng rồi mình bắt đầu phác ý tưởng của mình ra những phác thảo nhỏ. Có một phác thảo ưng ý rồi mình sẽ phóng lớn nó lên một cái phác thảo nét. Mình scan cái phác thảo nét đó lên lụa và bắt đầu nhuộm từng lớp, từng màu nhạt sang đậm, từng màu nóng màu lạnh để hoàn thành sắc độ mà bản thân mong muốn. Sau đó mình đi vào chi tiết. Khi hoàn thành mình sẽ bồi lụa và bỏ vào khung. Bùi Tiên, Chiêm bao, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Chị có đặt một vài thử nghiệm, sáng tạo, phá cách nào đó của riêng mình vào quá trình làm tranh lụa không? Hay chị sẽ hoàn toàn thực hiện theo phương pháp truyền thống? Nếu ai để ý thì có thể thấy tranh của mình học những bậc thầy đi trước nhuộm lụa theo cách truyền thống nhưng cũng có hơi hướng của một bức tranh sơn dầu. Tại vì lúc ở Huế mình đã học rất nhiều chất liệu: lụa, sơn dầu, sơn mài, cả sắp đặt. Mình đã cảm hứng với tranh lụa từ đó. Nhưng khi tốt nghiệp, mình muốn thử qua một chất liệu khác thì mình chọn sơn dầu. Mình nghĩ vẽ sơn dầu là một cái rất có ích cho sau này mình làm tranh lụa. Nhìn tranh lụa của mình cái độ đậm và độ no màu rất là mạnh. Và từ đó mình kết hợp thêm những yếu tố đương đại như là tạo hình của bản thân, suy nghĩ của một họa sĩ trẻ với một cái chất liệu truyền thống. Nói về kết hợp yếu tố đương đại vào tranh lụa, từ những năm 2008 - 2009 đã có rất nhiều họa sĩ mang đến những phá cách trong nội dung, tạo hình lẫn kỹ thuật vẽ lụa. Đến nay, làn sóng cách tân đó vẫn tiếp diễn ở các lứa họa sĩ trẻ. Thế nhưng, tranh lụa của Bùi Tiên vẫn thực hiện theo những phương pháp truyền thống, sử dụng tạo hình hiện đại nhưng vẫn có mang hướng cổ điển hơn. Vì sao chị lại chọn cho mình hướng đi này? Mình rất thích tranh lụa của bác Nguyễn Phan Chánh và bác Lương Xuân Nhị. Thầy hiệu trưởng của trường mình là thầy Tôn Thất Đào; thầy vẽ tranh lụa rất là tốt. Quá trình học ở đó, thầy cô đã dạy, hướng dẫn cho mình cách nhuộm lụa để có cái sự mơ màng và đặc trưng của tranh lụa Việt Nam; nó khác với tranh lụa của Trung Quốc hay Nhật Bản. Sự khác biệt đó làm mình rất có cảm hứng với những kỹ thuật lụa truyền thống. Tất nhiên mình không thể sống theo thời những họa sĩ đi trước. Mình là một họa sĩ trẻ, mình phải phát triển nó. Nhưng mình cũng muốn giữ nó, tại vì mình cảm thấy những kỹ thuật và lối vẽ của các cụ có thể sau này sẽ không được giữ gìn. Mình sẽ cố gắng học, tìm hiểu để nghiên cứu và phát triển nó lên, tạo ra một chất tranh lụa đặc trưng của người Việt mà không thể lẫn lộn với những cái nước khác. Chị có quan điểm như thế nào về việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật tranh lụa Việt Nam trong bối cảnh hiện nay? Mình nghĩ là khi muốn bảo tồn và phát triển một chất liệu nào đó thì bản thân người nghệ sĩ phải thật sự yêu nó. Mình hiểu nó, mình yêu nó thì mình mới có thể giữ gìn và phát triển nó được. Như mình nói là các họa sĩ đi trước đã sáng tạo, sáng tác ra những cái bức tranh lụa rất xuất sắc rồi. Cho nên, những nghệ sĩ trẻ khi muốn làm chất liệu tranh lụa, muốn đến với tranh lụa thì mình nghĩ trước tiên họ phải làm việc nhiều và yêu cái chất liệu mình muốn theo đuổi. Tại vì mình nghĩ, thật ra không có một cuốn sách nào, một tiền bối nào có thể dạy được cho mình cái cách vẽ, cách làm nghệ thuật. Mình nghĩ mỗi ngày mình làm việc với nó mình sẽ có những cái kinh nghiệm, những cái phát minh mới, những cái cách nhìn nhận mới và mình hiểu về nó để mình yêu rồi phát triển nó thêm. Bùi Tiên, Như cánh hoa rơi, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Vậy bản thân Bùi Tiên yêu và kết nối với tranh lụa như thế nào? Sau khi làm tốt nghiệp bằng chất liệu sơn dầu thì mình bắt đầu vẽ lụa để cảm giác nhẹ nhàng và bình yên hơn. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai thì mình cảm thấy chất liệu lụa rất là giống mình. Mình cảm thấy nó mỏng manh và truyền thống, nhưng cũng rất là dẻo dai và bền bỉ. Nó có thể vừa là một chất liệu đặc trưng của người Á Đông, một chất liệu truyền thống của người Việt, vừa có thể vẽ và thể hiện được những ý tưởng đương đại của mình vào đó. Mình cảm thấy bản thân mình rất là mâu thuẫn. Mình rất yêu những cái truyền thống, văn hóa của người Việt. Nhưng mình cũng phản kháng lại nó. Bản thân là một nghệ sĩ đương đại, một họa sĩ trẻ thì mình muốn kết hợp những tạo hình của một người trẻ, những trăn trở, suy nghĩ của một người họa sĩ đương thời với một cái chất liệu và kỹ thuật truyền thống. Mình nghĩ là những cái đó đã tạo ra một nét riêng trong tranh của mình. Trong các tác phẩm tranh lụa, chị rất thường vẽ hình ảnh con gái mình? Đó có phải là một trong những điều chị thường suy nghĩ về? Thật ra sinh em bé là một bước ngoặt rất lớn trong cuộc đời và sự nghiệp của mình. Trước khi sinh Yên Mai, mình nghĩ nếu được chọn, mình vẫn muốn được sinh ra là một người nam, tại vì mình rất thích cái tính cách phóng khoáng của một người nam giới. Nhưng sau khi sinh bé Yên Mai, nhìn Yên Mai mình cảm thấy như đang nhìn lại mình. Mình nhìn được mình từ lúc nhỏ, từ lúc sinh ra cho tới khi lớn. Một, hai, ba, bốn, năm tuổi. Nhìn quá trình đó, mình cảm thấy mình yêu, mình rất hạnh phúc khi sinh ra là một người nữ. Và mình hiểu được niềm hạnh phúc và nỗi khổ, những cái ấm ức, vui buồn của mẹ mình, của bà mình. Trong quá trình sáng tác, nó giúp ích cho mình rất nhiều trên cái ý tưởng mà mình đang theo đuổi. Yên Mai là một nguồn cảm hứng rất lớn trong quá trình sáng tác của mình. Khi vẽ em, cái tình cảm của mình rất là nhiều. Nó không còn phải suy nghĩ bằng lý trí nữa mà mình đưa những tình cảm của mình vào tác phẩm. Nó theo mình cho tới tận khi triển lãm cá nhân. Triển lãm “Cái gì là thật”. Nguồn: Artonis. Triển lãm cá nhân chị vừa nhắc, triển lãm “Cõi riêng” vào 11/2024, là một bước ngoặt như thế nào đối với sự nghiệp sáng tác của chị? Triển lãm “Cõi riêng” là triển lãm đầu tiên của mình. Nó là một bước ngoặt rất lớn trong con đường theo đuổi nghệ thuật của mình. Tại vì trước đó hầu như mình không có đem tranh ra ngoài, mình chỉ vẽ và cất đó thôi, mình không có đưa tranh ra để công chúng xem và thưởng thức. Hầu như là mình không tham gia triển lãm nhiều. Nhưng lúc đó thầy của mình có động viên là em hãy đem tranh ra cho mọi người xem, có thể là mình sẽ học hỏi thêm và mình trưởng thành hơn trên con đường của mình. Lúc đó mình mới bắt đầu đưa tranh ra ngoài và tổ chức triển lãm “Cõi riêng”. Mình nghĩ đó là một bước ngoặt rất lớn để mình đem tranh, đem những tác phẩm của mình ra ngoài công chúng. Chị đang có những ấp ủ, dự định hay kế hoạch như thế nào cho chặng tới trong hành trình nghệ thuật của mình? Mình nghĩ là mình sẽ học hỏi thêm nhiều chất liệu khác. Mình phải học và thay đổi mỗi ngày để phát triển hơn. Mình đang có dự định kết hợp tranh lụa với một số sắp đặt cho những dự án tiếp theo. Mình cũng đang làm việc mỗi ngày để tham gia những dự án, những cuộc thi, art fair (hội chợ nghệ thuật), những triển lãm ở trong và ngoài nước để mang tác phẩm của mình đến gần hơn với công chúng. Xin cảm ơn họa sĩ Bùi Tiên đã dành thời gian chia sẻ cùng chúng tôi!
Bùi Tiên – Vẽ một “Cõi riêng” trên lụa
Trong dòng chảy hội hoạ Việt Nam, Bùi Tiên là cái tên trẻ, mang lại một làn gió mới cho dòng tranh lụa. Nữ hoạ sĩ sinh năm 1993, là người con của mảnh đất Phú Yên. Với sự nhạy cảm, bền bỉ như lụa, Bùi Tiên đã nhanh chóng có được chỗ đứng vững chắc trong nền nghệ thuật khi vừa giữ được nét truyền thống, vừa thể hiện được tinh thần hiện đại qua những tác phẩm của mình. Hành trình đi tìm tiếng nói nghệ thuật Bùi Tiên theo học tại trường Đại học Nghệ thuật Huế và tốt nghiệp năm 2016. Dễ thấy xuyên suốt các tác phẩm của nữ hoạ sĩ từ trước cho đến nay luôn phảng phất hồn dân tộc, bởi lẽ, chính vùng đất cố đô đã mang đến cho cô nhiều cảm hứng sáng tác. Sự cổ kính của những đường nét kiến trúc, văn hoá cung đình đã ảnh hưởng rất lớn đến phong cách sáng tác của cô. Giai đoạn theo học mỹ thuật chuyên nghiệp, hình ảnh người phụ nữ Việt thường được Bùi Tiên ưu ái chọn làm chủ thể chính. Nhân vật trong tranh của Bùi Tiên luôn hiện lên với nét cá tính riêng: mềm mại, nữ tính nhưng đồng thời cũng mạnh mẽ và phóng khoáng. Có thể thấy, tranh của Bùi Tiên là sự kết hợp độc đáo giữa truyền thống dân tộc và nét chấm phá đương đại độc đáo. Sự đối lập này trong tranh của cô là vô tình đã tại nên một cá tính Bùi Tiên khác biệt trong làng hội hoạ. Bùi Tiên, Yên Mây, màu nước trên lụa, 2023. Nguồn: Báo Lao Động. Con đường theo đuổi nghệ thuật của hoạ sĩ Bùi Tiên không hề bằng phẳng. Sau khi tốt nghiệp, từng trải qua những công việc tạm bợ như dạy thêm hay vẽ quần áo, khiến cô chưa thể toàn tâm toàn ý với hội hoạ. Cho đến khi lập gia đình và quay trở về sinh sống tại Hội An, cô mới tiếp tục với đam mê nghệ thuật. Không còn vẽ những người phụ nữ, quãng thời gian này, con gái chính là nguồn cảm hứng vô tận để cô bắt đầu sáng tác trở lại. Nhìn lại, Bùi Tiên chia sẻ: “Trong những con đường mình đi, những người mình gặp mỗi ngày, họ đều tạo cảm hứng để mình theo đuổi con đường nghệ thuật.” Dù đó là một đàn anh từng khích lệ cô theo đuổi hội hoạ; một người thầy Lê Việt Trung – người dìu dắt cô hoàn thành tác phẩm tốt nghiệp; hay một người bạn đời luôn âm thầm ủng hộ – hoạ sĩ Bùi Tĩnh – cô luôn thầm biết ơn họ. Bùi Tiên, Chiêm bao, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Nhờ những sự nâng đỡ đó, cùng với sự nỗ lực, nghiêm túc của cô nên dù có một khoảng thời gian khá dài ngủ yên trong nghệ thuật, Bùi Tiên vẫn quay trở lại đường đua và nhanh chóng khẳng định tài năng của một nghệ sĩ trẻ với triển lãm cá nhân đầu tiên của cô mang tên “Cõi riêng” diễn ra vào năm 2024. Lần đầu giới thiệu tranh đến với người thưởng thức nghệ thuật, cô đã tạo nên một dấu ấn mạnh mẽ cho công chúng. Một lần nữa Bùi Tiên đưa hình ảnh người phụ nữ – đề tài quen thuộc của cô – trở lại trong sự hoà quyện giữa hoài cổ và phá cách, làm dấy lên những mâu thuẫn đan xen, để lại nhiều sự cảm thán và suy nghĩ trong lòng người thưởng lãm. Hơi thở truyền thống trong tinh thần phá cách Mặc dù chọn sơn dầu là chất liệu chính khi làm đồ án tốt nghiệp, xuyên suốt những sáng tác của mình, Bùi Tiên lại gắn bó với lụa. Để giải thích cho quyết định theo đuổi dòng tranh mỏng manh này, nữ hoạ sĩ cho biết, lụa luôn đem đến cho cô cảm giác nhẹ nhàng và bình yên. Đặc biệt hơn, “mình cảm thấy lụa rất giống mình, mỏng manh mà bền bỉ" – cô bộc bạch. Bùi Tiên, Lộng giả hành chân, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: TomuraLee Gallery. Phong cách vẽ của Bùi Tiên chịu ảnh hưởng bởi những danh hoạ trong nghệ thuật tranh lụa. Có thể kể đến Nguyễn Phan Chánh – bậc thầy tranh lụa Việt Nam. Những mảng màu lớn và đơn sắc như đỏ, vàng, nâu trong cách dùng màu của cô có nhiều điểm tương đồng với vị danh hoạ này. Hay như những đồ vật, đường nét mang đậm tính truyền thống thường xuất hiện trong tranh của Bùi Tiên cũng dễ làm người xem liên tưởng tới tranh của Tôn Thất Đào với những điều tương tự. Tuy nhiên, không dừng ở việc kế thừa, bằng sự quan sát kỹ lưỡng và học hỏi không ngừng, Bùi Tiên đã chắt lọc tinh hoa của các bậc tiền bối để hình thành nên phong cách rất riêng của mình. Đặc biệt, tính cổ điển trong tranh của Bùi Tiên còn nằm ở cách cô sử dụng kỹ thuật vẽ lụa truyền thống. Song song đó, cô thường có thói quen lên tổng thể trước khi đi vào chi tiết. Tranh lụa của Bùi Tiên hút mắt ở độ đậm và độ no màu rất mạnh nhờ kết hợp với kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu thành thục của cô. Chính sự tương phản này đã vô tình tạo nên một tranh lụa của Bùi Tiên khác biệt: vừa có nét mơ màng đặc trưng của tranh lụa Việt Nam, vừa có chiều sâu và cá tính riêng của nữ hoạ sĩ. Bùi Tiên, Đâu mới là tôi?, màu nước trên lụa, 2022. Nguồn: TomuraLee Gallery. Hoà vào dòng chảy nghệ thuật, Bùi Tiên tiếp tục theo đuổi hình tượng phụ nữ Việt Nam, vừa đậm nét truyền thống với phẩm chất “công, dung, ngôn, hạnh” nhưng cũng phảng phất hơi hướng hiện đại và hiện lên đầy phá cách với hình ảnh tóc mái ngang cùng bím tóc hai bên. Một điểm táo bạo nữa trong tranh của Bùi Tiên chính là sự xuất hiện loã thể bán phần, thậm chí là toàn phần của nhân vật – một lựa chọn đầy thách thức, phản ánh tinh thần tự do của nghệ sĩ. Cá tính và sự đối lập của Bùi Tiên không chỉ nằm ở kỹ thuật bài bản, nét vẽ điêu luyện mà còn ở cách cô sắp xếp những sự tương phản một cách khéo léo. Trong chuỗi tác phẩm “Tự hoạ”, lấy cảm hứng từ câu thơ của Hồ Xuân Hương “ Thân em vừa trắng lại vừa tròn – Bảy nổi ba chìm với nước non”, cô vẽ chính bản thân trong hình tượng búp bê, kết hợp với hình tượng rồng của các triều đại phong kiến Việt Nam trong gam màu cổ điển. Hình ảnh Bùi Tiên trong loạt tác phẩm này hiện lên đầy trái ngược: một người con gái hiện đại, cá tính nhưng vẫn đậm nét truyền thống văn hoá Việt. Bùi Tiên, Như cánh hoa rơi, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Một ví dụ đặc sắc khác là tác phẩm Như cánh hoa rơi (2024) nằm trong triển lãm “Cõi riêng”, đã để lại ấn tượng mạnh cho người thưởng lãm. Với hình ảnh cô gái nằm lặng lẽ bên cạnh lọ hoa héo khô cùng với kích thước 51x131 cm, khung tranh dài tạo cảm giác như một cỗ quan tài, đang đóng khung người phụ nữ với những gò bó trong khuôn phép của “công, dung, ngôn, hạnh” hay “tam tòng - tứ đức”. Tâm trạng chán nản của chủ thể với tạo hình hiện đại, dường như là một cách Bùi Tiên thể hiện sự giằng co nội tâm: vừa chấp nhận xuôi dòng theo những phong tục xưa cũ, vừa là sự phản kháng kín đáo yếu ớt. Càng tìm hiểu, càng nhận ra Bùi Tiên giống như một “bức tranh lụa” hiếm có của hội hoạ Việt Nam: mong manh trong cảm xúc nhưng kiên cường và bền bỉ trong hành trình sáng tạo. Tranh của cô không chỉ là lời tự sự cá nhân mà còn phản ánh khát vọng, bản lĩnh và tinh thần của người phụ nữ Việt đương đại.