Giữa dòng chảy vội vã của nền nghệ thuật Việt Nam, hoạ sĩ An Nguyễn hiện lên như chân dung của một kẻ du lãng trong làng hội hoạ. Có lẽ chính vì thế, tác phẩm của anh mang lại sự sảng khoái và phóng khoáng chưa từng thấy trước đây ở bất kỳ nghệ sĩ nào tại Việt Nam.
Bước khởi đầu hành trình nghệ thuật
Sinh ra ở Hà Tĩnh, tốt nghiệp khoa Hội họa Trường Đại học Mỹ thuật Huế năm 2012, An Nguyễn là một trong những gương mặt nghệ sĩ trẻ theo đuổi cùng lúc hai con đường: hội họa và điêu khắc. Ở anh, có thể nhìn thấy sự dung hòa giữa chất liệu tạo hình và tư duy ý niệm – nơi hình khối, đường nét không chỉ để phô diễn kỹ thuật mà còn để gợi mở những tầng nghĩa ẩn dụ về đời sống.
An Nguyễn, tác phẩm điêu khắc bồi giấy. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Cũng như bao hoạ sĩ cùng thế hệ, An Nguyễn bắt đầu với những đam mê từ thuở ấu thơ: là những hôm nghịch đất ngoài ruộng, là những giờ say sưa tự mày mò đục đẽo gốc cây. Lửa nghệ thuật đã theo anh từ bé, niềm say mê ấy lớn dần theo năm tháng và bồi đắp khi anh bước vào giảng đường Đại học Mỹ thuật Huế. Dù chính thức tốt nghiệp ngành hội họa, song hoạ sĩ An Nguyễn vẫn dành nhiều đam mê, nhiệt huyết và phần lớn thời gian cho việc điêu khắc. Với anh, danh xưng “họa sĩ” hay “nhà điêu khắc” không quan trọng, bởi: “Gọi tôi sao cũng được, vì tôi kết hợp làm cả hội họa và điêu khắc.”
Chính sự lựa chọn kiên định đó đã đưa An Nguyễn nhanh chóng khẳng định tên tuổi. Chỉ một năm sau khi tốt nghiệp, anh đã góp mặt tại triển lãm “10 năm Điêu khắc Toàn quốc lần thứ 5” vào năm 2013, với hai tác phẩm, đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình đóng góp vào sự phát triển của nghệ thuật điêu khắc đương đại tại Việt Nam.
Cuộc đối thoại của nghệ sĩ với ý niệm
Khi thực hành nghệ thuật sáng tạo, nghệ sĩ An Nguyễn luôn đặt ý niệm của bản thân lên làm ưu tiên hàng đầu thay vì tập trung vào kỹ thuật. Anh luôn muốn tạo không gian để chất liệu có thể tự nói lên tiếng nói riêng của mình. Dù là gỗ, giấy hay kim loại đều có khả năng kể một câu chuyện riêng.
Với anh, điêu khắc không chỉ dừng lại ở việc tạo hình, mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa chất liệu và bàn tay nghệ sĩ, tạo nên những không gian mang tính gợi mở. Chính vì thế, anh đặt tên con đường mình theo đuổi là “Điêu khắc sắp đặt”.
An Nguyễn, tác phẩm trong series "Búa và Liềm". Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Dựa trên nguyên tắc sáng tạo phóng khoáng, seri điêu khắc “Búa và Liềm” của An Nguyễn đã để lại nhiều dấu ấn đặc biệt, và là một trong những dự án mà anh tâm đắc nhất: “Một seri tâm đắc nhất đến bây giờ có thể là seri về những cái búa và những cái liềm, với những cái ý niệm riêng được đặt vào trong đấy.”
Nguồn cảm hứng của anh không đến từ điều xa vời, mà từ những ký ức rất đời thường. Búa và liềm vốn gắn liền với người nông dân trồng lúa nước, cũng là vật dụng quen thuộc trong gia đình anh thuở còn nhiều vất vả mưu sinh. Nhưng trong mắt An Nguyễn, chúng không chỉ là công cụ lao động. Cái búa, chẳng hạn, còn mang biểu tượng của quyền lực. Điều thú vị nằm ở cách anh định nghĩa lại khái niệm này: quyền lực không phải vương miện hay hoàng bào, mà là “cái búa có thể đóng những cái đinh, nhưng cũng có thể nhổ đinh”.
Những vết đứt tay vì liềm, hay chấn thương khi cầm búa, theo thời gian lại trở thành ký ức nuôi dưỡng ý tưởng nghệ thuật. Từ đó, anh tạo nên những hình hài đặc biệt: nửa giống loài vật, nửa biểu tượng, nơi búa và liềm được tái sinh thành hình khối giàu ẩn dụ. Loạt tác phẩm này từng được trưng bày ở Jakarta, Indonesia. Sau đó, một vài tác phẩm trong seri này tiếp tục được trưng bày tại Art show Party 3 tại Củi Lũ Art space vào tháng 6 năm 2025.
An Nguyễn, Linh vật, chất liệu tổng hợp, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Cùng xuất phát từ những ý niệm của người nghệ sĩ, nhưng tranh vẽ của An Nguyễn lại mang nét mềm mại nhẹ nhàng, dường như đối lập hoàn toàn với phong cách điêu khắc của anh. Với anh, đó là sự bù trừ, điểm cân bằng cần thiết trong nghệ thuật của An Nguyễn. Điêu khắc rèn cho anh cái nhìn khối, khả năng quan sát hình thể ở nhiều chiều. Hội họa, ngược lại, cho phép anh khai thác chiều sâu nội tâm. “Tôi nghĩ đấy là một điểm mạnh để hài hòa mọi thứ. Vì bức tranh vốn là một mặt phẳng, nhưng khi cần thiết thì tôi có thể biến nó thành dạng 3D. Còn điêu khắc thì thoả mãn được tôi ở mặt ngắm nghía và chạm vào trên phương diện bốn chiều.”
Một điểm đặc biệt trong phong cách vẽ tranh của hoạ sĩ An Nguyễn là anh không vẽ phác thảo chi tiết trên giấy. Anh giữ bản thảo trong đầu, dùng trí tưởng tượng để phóng chiếu lên bề mặt và trực tiếp thực hiện tác phẩm. “Tôi vẽ khá nhanh, vì khi bắt tay vào đã có sẵn hình tượng, bố cục, màu sắc trong đầu. Nếu cần chỉnh sửa, tôi sẽ làm ngay trong quá trình vẽ”, anh nói. Điều này làm cho tranh của An Nguyễn tuy đơn giản nhưng mang đầy tính ngẫu hứng, tự do của người nghệ sĩ phong trần.
Trong hội hoạ, An Nguyễn thử nghiệm nhiều thể loại khác nhau, nhưng anh tìm thấy tiếng nói rõ nét nhất của mình ở dòng tranh thủy ấn. Tranh thủy ấn, vốn là kỹ thuật cơ bản trong trường mỹ thuật, qua tay anh được làm mới bằng sự tìm tòi thêm các thao tác chặn màu, tách màu, kiểm soát độ loãng, sệt. Nhờ vậy, bề mặt tranh không chỉ là những vệt màu ngẫu nhiên, mà trở thành một cấu trúc tinh tế giữa tự nhiên và chủ đích, mang lại cảm giác “nhẹ nhàng và đỡ nặng đầu óc” cho tâm hồn nghệ sĩ của chính anh.
An Nguyễn, tranh sơn dầu trên giấy, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Trong khi đó, loạt tranh tách lớp gỗ lại mang đậm suy tư của hoạ sĩ An Nguyễn. Lấy cảm hứng từ cảnh núi rừng bị xẻ thịt để khai thác, anh vẽ những lát cắt thân cây như những miếng thịt đặt trên thớt. Sự so sánh này gợi cảm giác hơi rùng rợn: thiên nhiên bị phân cắt, chia chác như món hàng, giống như một thân xác héo mòn. Ở seri này, tranh của An Nguyễn không thể hiện sự lung linh nơi ánh nhìn, mà là đang nói lên một tiếng nói phản ánh thực tại.
Là một nghệ sĩ trẻ, An Nguyễn đã kịp định vị bản thân không chỉ trong hội họa, mà cả trong nghệ thuật điêu khắc. Anh không chọn lối đi thuần kỹ thuật, mà hướng về sự tìm tòi trong ý niệm, để hình khối và đường nét trở thành ngôn ngữ ẩn dụ. An Nguyễn đang mở ra một con đường riêng: lặng lẽ, bền bỉ, và trung thực, tự do với cảm hứng sáng tạo.
