Từ cậu bé mê vẽ ở Hội An đến một họa sĩ có mặt trên sân khấu nghệ thuật quốc tế, Đỗ Hoàng Tường luôn giữ cho mình một lựa chọn: đi con đường khó hơn, tự cãi lại chính mình để mở ra lối mới.
Ảnh chụp họa sĩ Đỗ Hoàng Tường. Nguồn: Bài viết Đỗ Hoàng Tường là ai? Họa sĩ tài năng với những nét vẽ độc đáo, 35 Express.
Một người chọn vẽ làm nghề
Họa sĩ Đỗ Hoàng Tường sinh năm 1960 tại Quảng Nam. Mặc dù sinh ra tại miền Trung, phần lớn cuộc đời ông lại gắn bó với phương Nam. Năm 10 tuổi, cậu bé Tường theo gia đình vào Sài Gòn và sớm bộc lộ năng khiếu cùng niềm đam mê hội họa.
“Tôi là người đầu tiên trong dòng họ biết vẽ, và thành một người vẽ làm nghề.”
Ông theo học Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM từ năm 1976 - 1984, thuộc thế hệ họa sĩ tài năng có ảnh hưởng lớn đến phong trào trừu tượng miền Nam sau 1975. Trong thời kỳ này, dù định hướng đào tạo là phục vụ công tác tuyên truyền, nhưng phương pháp giảng dạy vẫn kế thừa từ Mỹ thuật Đông Dương, với nền tảng hình họa, giải phẫu, phối cảnh.
“Mỗi năm chúng tôi đều có vài tháng xuống công xưởng hoặc vùng quê, tiếp xúc với công nhân, nông dân để vẽ. Đó là cách đào tạo theo phương pháp Hiện thực Xã hội Chủ nghĩa mà lứa chúng tôi được rèn.”
Đỗ Hoàng Tường, Cityscape, 1997 (Phố phường nơi tôi, năm 1997), sơn dầu trên canvas, 105 x 100 cm. Nguồn: Mutual Art.
Song hành cùng yêu cầu chính trị, các thầy trò vẫn truyền đạt cho nhau tinh thần tìm đến cái đẹp thuần túy. Với Đỗ Hoàng Tường, hội họa không dừng lại ở việc phản ánh hiện thực, mà còn là phương tiện biểu đạt nội tâm, một thứ khát vọng chân thực.
Tốt nghiệp năm 1984, ông giảng dạy hình họa bảy năm trước khi chuyên tâm sáng tác. Ông tự nhận mình không phải là một nhà sư phạm kiểu mô phạm, mà là người khuyến khích học trò vẽ theo cách riêng.
“Ví dụ như lớp có hai mươi người, thì tôi cố gắng dạy hai mươi kiểu khác nhau. Đó là cái mong muốn của mình là như vậy. Hai mươi học trò mình dạy, hai mươi cách dạy khác nhau.”
Tư duy khác biệt đó, Đỗ Hoàng Tường không đơn độc. Ông có cho mình nhóm bạn họa sĩ trẻ cùng lý tưởng thời ấy, gồm Nguyễn Trung, Đào Minh Tri, Ca Lê Thắng, Nguyễn Tấn Cương, Trần Văn Thảo, Hứa Thanh Bình, Nguyễn Trung Tín, Vũ Hà Nam và Nguyễn Thanh Bình. Họ là những người tiên phong, dám “tự cãi” khuôn khổ an toàn để tìm tiếng nói cá nhân, mở đường cho mỹ thuật miền Nam thời Đổi mới.
Đỗ Hoàng Tường, Blue Bird (Chú chim màu xanh). Nguồn: Mục Thông tin về nghệ sĩ của trang Sàn Art.
Cũng trong giai đoạn đó, phía miền Bắc đất nước cũng có một nhóm họa sĩ, được nhà phê bình Nguyễn Quân đặt tên "Bè lũ năm tên" (Gang of Five), gồm Hồng Việt Dũng, Hà Trí Hiếu, Đặng Xuân Hòa, Trần Lương và Phạm Quang Vinh. Họ có chung chí hướng thoát khỏi khuôn khổ của hệ thống bao cấp, khẳng định cái tôi sáng tạo bằng những triển lãm độc lập, và đưa hội họa trở thành một kênh phản ánh xã hội, đời sống.
Tuy có chung tinh thần bứt phá, sự khác biệt của hai nhóm lại đến từ gốc rễ và bối cảnh hình thành. Gang of Five trưởng thành trong không khí Hà Nội, nơi bóng dáng phố cổ, ký ức chiến tranh và tinh thần Bùi Xuân Phái vẫn còn đậm nét, nên ngôn ngữ nghệ thuật thường neo giữ hiện thực, có chút trầm tư và chất thơ phố phường. Trong khi đó, mười họa sĩ trẻ ở Sài Gòn lại thở trong nhịp sống đô thị sôi động, tiếp xúc sớm với nguồn tư liệu quốc tế và ít bị chi phối bởi truyền thống cũ. Chính sự “thoáng khí” này giúp họ táo bạo hơn trong thể nghiệm, mạnh dạn đẩy hội họa về phía trừu tượng, nơi màu sắc và hình khối được dùng để khắc họa đời sống tinh thần.
Tác phẩm của họa sĩ Đặng Xuân Hòa. Nguồn: Bài viết Họa sĩ Đặng Xuân Hòa: Thành công không bỗng nhiên mà có, Báo Công An Nhân dân.
Nếu Hà Nội giữ vẻ trầm tĩnh, thì Sài Gòn phóng chiếu một nguồn năng lượng quyết liệt, nơi tiếng nói cá nhân vang lên to tiếng hơn. Đỗ Hoàng Tường nổi bật trong dòng chảy ấy, khi chọn soi chiếu vào thân phận cá nhân, sự cô độc trong xã hội đô thị, để biến hội họa thành một tiếng nói dằn vặt và dữ dội của thời kỳ Đổi mới.
Tìm ra tiếng nói cho sự thầm lặng
Suốt hơn ba thập niên, Đỗ Hoàng Tường chưa bao giờ thôi “tự cãi” trong hội họa. Mỗi giai đoạn, ông lại tìm một cách khác để đối diện với chính mình và với xã hội. Tranh của ông vì thế trở thành vết sơn đậm của một tâm hồn không bao giờ chấp nhận đứng yên.
Những năm 1980, khi Việt Nam còn khép kín, việc tiếp cận mỹ thuật thế giới vô cùng hạn chế. Trong bối cảnh ấy, ông vẽ như người vừa học vừa dò đường, tìm cảm hứng từ các bậc thầy châu Âu qua những trang sách cũ. Dù còn non nớt, nhưng nét vẽ đã bắt đầu hé lộ khát vọng vượt thoát khỏi khuôn khổ tả thực, để tìm đến một giọng điệu riêng tư và thành thật.
“Mình chỉ biết hội họa thế giới ở đầu thế kỷ XX trở lui. Thì biết mấy ông như Picasso, Matisse, Gauguin, Van Gogh… thì mình ra cũng vẽ giống như mấy thầy đó, vẽ nó có hướng Ấn tượng một chút.”
Đỗ Hoàng Tường, Remains II, 1994 (Tàn dư II, năm 1994), tổng hợp nhiều chất liệu. Nguồn: Mục Hình ảnh tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường, CUC Gallery.
Sang thập niên 1990, cùng luồng gió Đổi Mới thổi vào đời sống văn hóa, ông dần rẽ sang trừu tượng. Ảnh hưởng từ bạn bè và những catalogue hiếm hoi truyền tay nhau, Đỗ Hoàng Tường dành hơn một thập niên thử nghiệm với các mảng màu phi hình thể. Ông coi giai đoạn này như một cuộc im lặng, một sự kìm nén, khi mọi năng lượng sáng tạo được dồn nén vào những mảng toan dày đặc màu sắc. Sự im lặng ấy lên đến cao trào trong triển lãm cá nhân năm 2000, với gần 40 tác phẩm trừu tượng. Nhưng chính từ đỉnh cao đó, ông nhận ra cần bước đi khác, để hội họa không chỉ còn là trò chơi hình khối, mà phải chạm tới những khắc khoải sâu xa của đời sống.
“Sau cái triển lãm khoảng 40 cái Trừu tượng lớn thì thấy là Trừu tượng đối với mình, nó hết đường rồi, hết khai thác được. Và lúc đó, cái cánh cửa của Việt Nam bắt đầu mở ra thế giới. Mình bắt đầu nhận những thông tin mới, cái gọi là một cái luồng sinh khí mới.”
Sự mở cửa của xã hội Việt Nam sau Đổi Mới đem đến biến động, đứt gãy và ám ảnh hiện hữu. Đỗ Hoàng Tường cảm thấy cần một ngôn ngữ khác, không còn là sự im lặng mà là một tiếng hét. Ông quay trở lại với hình thể, nhưng là những cơ thể méo mó, căng giãn, biến dạng, như bị vặn xoắn bởi áp lực đời sống. Đây là bước ngoặt đưa ông thoát khỏi kìm nén, đối diện trực diện với giằng xé nội tâm.
Đỗ Hoàng Tường, A Black Tie, 2016 (Chiếc cà vạt đen, 2016), acrylic trên canvas. Nguồn: Bài viết Personal Structures - Họa sĩ Việt Nam Đỗ Hoàng Tường, CUC Gallery.
Sự chuyển mình của ông được đánh dấu tại một trong những không gian danh giá nhất thế giới: triển lãm Personal Structures tại Venice, Ý năm 2017. Sự kiện này đặt Đỗ Hoàng Tường trong “sân chơi quốc tế,” nơi ông đối thoại trực tiếp với nhiều nghệ sĩ toàn cầu, thể hiện rõ bản lĩnh “tự cãi” khi mang phong cách biểu hiện mạnh mẽ của Việt Nam giới thiệu đến công chúng nước ngoài.
Từ đó đến nay, phong cách của ông ngày càng tinh luyện. Hình thể vẫn còn đó, nhưng hòa quyện cùng ảnh hưởng trừu tượng; kỹ thuật hình họa vững chắc tiếp tục làm nền, còn các sắc thái biểu hiện được tiết chế, sâu lắng hơn. Những bức tranh vừa dữ dội, vừa ẩn chứa một nỗi thầm lặng khó gọi tên.
“Tôi chưa bao giờ thấy mình là hoàn hảo, mình thành công hết, lúc nào cũng phải đi tìm.”
Người ta thường nói Đỗ Hoàng Tường là một trong số ít họa sĩ Việt Nam có khả năng trực họa bậc thầy. Nhưng quan trọng hơn, ông không dừng lại ở kỹ năng, mà luôn đặt kỹ năng ấy vào những câu hỏi không ngừng. Chính sự “tự cãi”, tự chất vấn ấy đã mở ra những hành trình mới: từ hình thể đến trừu tượng rồi lại trở về, để mỗi giai đoạn đều mang dấu vết của một cuộc đối thoại nội tâm sâu thẳm.
Ông luôn nhấn mạnh sự tìm tòi, bởi chính nó đã đem lại cho mình sự công nhận ở nhiều triển lãm lớn trong và ngoài nước với bút pháp riêng biệt; đồng thời mở ra những cơ duyên với tranh minh họa và truyện tranh, những lối rẽ khác của sáng tạo trong hành trình nghệ thuật.
Tin bài liên quan
Đỗ Hoàng Tường – Người chọn “tự cãi” với chính mình (kỳ 2)
Một hành trình dành cho Đỗ Hoàng Tường, cũng là khoảng không để bút danh Quỳnh Tiên hiện diện. Ở ông, sự đi ngược chiều và những chọn lựa đối lập không triệt tiêu nhau, mà nuôi dưỡng một ngọn lửa âm ỉ. Đỗ Hoàng Tường, The dog (Chú chó). Nguồn: Mục Hình ảnh tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường, Apricot Gallery. Lại nói về sự ngược dòng Sau những biến chuyển về bút pháp, Đỗ Hoàng Tường không ngừng mở rộng thực hành hội họa. Từ cuối thập niên 1980 đến nay, ông tham gia nhiều triển lãm cá nhân, triển lãm nhóm, cũng như góp mặt trong các dự án nghệ thuật quốc tế. Với ông, hội họa chưa bao giờ là một con đường phẳng lặng; mỗi giai đoạn, mỗi triển lãm là một phép thử để ông soi lại chính mình. Trong khi nhiều họa sĩ cùng thời ở Việt Nam chọn giữ một phong cách xuyên suốt, ông lại chủ động “tự cãi”. Đặt cạnh họa sĩ Lê Thiết Cương, người kiên định theo đuổi tối giản (minimalism) và tinh thần phương Đông, sự khác biệt càng rõ. Nếu Lê Thiết Cương giống như một dòng sông chảy thẳng, tiết chế và giản lược, thì Đỗ Hoàng Tường là con nước liên tục đổi dòng: có lúc cuộn xoáy dữ dội, có lúc lặng lẽ tìm đường khác. Ở thời kỳ Đổi Mới, các họa sĩ miền Bắc như Lê Thiết Cương thường đi theo lối ước lệ, trữ tình và giàu tính biểu tượng, thì Đỗ Hoàng Tường lại dấn thân nhiều hơn vào sự trực diện của hình thể, mạnh tay với màu sắc và cấu trúc. Tác phẩm của họa sĩ Lê Thiết Cương. Nguồn: Bài viết Họa sĩ Lê Thiết Cương: Tìm mình trong tối giản, Le House Art. Có thể nói, thế giới quan của ông trải dài từ ảnh hưởng Biểu hiện Đức đầu thế kỷ XX đến nghệ thuật Mỹ hậu chiến. Nhưng thay vì sao chép, ông luôn điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh Việt Nam trong một xã hội đang chuyển mình dữ dội sau Đổi Mới. Chính sự kết hợp giữa ảnh hưởng ngoại lai và trải nghiệm bản địa đã giúp tranh ông vừa đối thoại được với mỹ thuật thế giới, vừa giữ lại cái chất “thô mộc” của Việt Nam.Một cột mốc quan trọng là triển lãm S.E.A Focus tại Singapore (2019), sự kiện nghệ thuật đương đại hàng đầu Đông Nam Á. Đỗ Hoàng Tường mang đến loạt tranh kết hợp hình thể méo mó và chất liệu trừu tượng, những cơ thể bị căng giãn như bị đời sống xô ép. Qua đó, ông khẳng định vị thế của mình như một trong những tiếng nói tiêu biểu của nghệ thuật Việt Nam, đồng thời cho thấy tiếng nói ấy không hề lạc lõng trong bối cảnh toàn cầu. Đỗ Hoàng Tường, Mối quan hệ ảm đạm, triển lãm S.E.A Focus. Nguồn: Bài viết Dấu ấn nghệ thuật Việt Nam tại Tuần lễ nghệ thuật Singapore 2019, Elle Vietnam. Để thấy rõ hơn con đường này, có thể đặt Đỗ Hoàng Tường bên cạnh danh họa Francis Bacon (Anh - Ireland, 1909 -1992). Cả hai cùng chọn hình thể biến dạng làm ngôn ngữ chính để biểu đạt những dằn vặt nội tâm. Tuy nhiên, nếu Bacon phản ánh sự bi kịch và hoang tàn của châu Âu hậu Thế chiến II với nỗi tuyệt vọng và cô độc, thì Đỗ Hoàng Tường lại đặt hình thể méo mó trong bối cảnh Việt Nam hỗn loạn thời Đổi Mới, để biến chúng thành những “tiếng hét” đầy năng lượng. Dù có sự đồng điệu về phong cách biểu hiện, ông không sao chép Bacon, mà mở một lối đi riêng khi vừa bám rễ vào văn hóa Việt Nam, vừa bật ra những câu hỏi mang tính bao quát hơn. Những chọn lựa “đối lập” để cân bằng Song song với hội họa giá vẽ, Đỗ Hoàng Tường còn đi vào một hành trình khác: minh họa báo chí, minh họa sách và truyện tranh. Ông gọi đó là “sự cân bằng”, đối trọng cần thiết để thoát khỏi những ám ảnh và dằn vặt của hội họa. “Khi lao vào hội họa, tôi thường mất cân bằng, bị ám ảnh và dằn vặt vì thấy khả năng mình chưa biểu đạt hết điều muốn nói. Cái đó làm tôi khổ, buồn và tự trách nhiều lắm. Nhưng khi vẽ minh họa, truyện tranh, hay tranh cho báo chí, tôi lại thấy như đang trực tiếp giao tiếp với xã hội, với thiếu nhi, với độc giả. Nó là một cuộc sống thật, không ám ảnh, và giúp tôi tìm lại sự cân bằng.” Đỗ Hoàng Tường, Tranh minh họa Acrylic mực nho trên giấy báo Thời Nay, số 632, ngày 4-2-2016. Nguồn: Bài viết Tôi vẽ trên nền báo cũ (bài 2): Đặng Xuân Hòa, Đỗ Hoàng Tường, Vi Kiến Thành, trang Sồi. Vẽ minh họa, với ông, không chỉ là cách mưu sinh mà còn là một nhịp cầu đưa nghệ thuật đến gần công chúng. Với nét vẽ nhẹ nhàng, giản dị mà vẫn tinh tế, ông đã đồng hành cùng văn học thiếu nhi suốt hơn ba thập kỷ, đặc biệt qua hợp tác với nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Từ Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Mắt biếc đến Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, những minh họa của ông góp phần định hình thế giới trong trẻo, hồn nhiên trong văn của Nguyễn Nhật Ánh, để rồi trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ độc giả. Không chỉ vậy, ông còn là một trong những họa sĩ minh họa gắn bó với thời kỳ thịnh vượng của tờ Mực Tím, cũng như cộng tác lâu năm với báo Phụ Nữ, Thời Nay và nhiều ấn phẩm khác. Sự song hành này cũng tạo nên một đối sánh thú vị: tranh giá vẽ của ông thường nặng nề, ám ảnh, còn tranh minh họa lại sáng trong, dí dỏm. Một bên đào sâu vào phần tối của con người, một bên nuôi dưỡng trí tưởng tượng hồn nhiên. Cái đối lập ấy không hề mâu thuẫn, mà như hai mặt bổ sung nhau, giữ ông ở trạng thái cân bằng để không rơi vào cực đoan. Đỗ Hoàng Tường, Tác phẩm minh họa truyện Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh. Nguồn: Bài viết Đỗ Hoàng Tường: Không ràng buộc với sách Nguyễn Nhật Ánh, Tạp chí Tri Thức. Đỗ Hoàng Tường, Ảnh tư liệu Bìa và trang truyện Họa báo Bút Chì, 1991. Nguồn: Chuyên mục Tác giả & tác phẩm Đỗ Hoàng Tường, trang Phan Thị Mỹ Hạnh. Một sự thật thú vị về ông chính là việc trong thập niên 1980, Đỗ Hoàng Tường còn thử sức ở lĩnh vực vẽ truyện tranh dưới bút danh Quỳnh Tiên. Ông sáng tác những câu chuyện ngắn bằng hình vẽ, đăng trên tạp chí Bút Chì, trở thành một trong những họa sĩ tiên phong đặt nền móng cho truyện tranh Việt Nam. Với ông, đây không chỉ là trò chơi sáng tạo, mà còn là cách mở rộng khả năng kể chuyện bằng hình, giúp nuôi dưỡng một lối tư duy hình ảnh đa dạng.Ngoài ra, ông cũng dành nhiều thời gian cho chân dung. Những bức ký họa của ông về bạn bè, đồng nghiệp được thực hiện tỉ mỉ, vừa là bài tập kỹ thuật, vừa là cách lưu giữ một ký ức cá nhân. Năm 2024, ông được mời tham gia dự án chân dung lịch sử Những trận đánh nổi tiếng, những vị tướng tài danh tại Hà Nội, vẽ các danh tướng bằng màu nước kết hợp yếu tố tương tác và công nghệ. Đỗ Hoàng Tường, Một tác phẩm chân dung bạn bè. Nguồn: Bài viết E.E - Emprunt Empreinte - MDTG - Mượn Dấu Thời Gian, blog của Phan Nguyen Artist. Giữ lửa sáng tạo Nhìn lại hành trình đã qua, Đỗ Hoàng Tường xem những năm tháng “dằn vặt và cự cãi” với chính mình như dấu ấn của một tuổi trẻ đầy nhiệt huyết. Ông nhớ lại thời khó khăn mà cũng giàu cảm hứng. “Thời 80–90 không có thị trường, nghệ sĩ phải làm nghề tay trái để nuôi đam mê. Nhưng chính vì không có tiền, cái máu me, lòng yêu nghề mới lộ rõ.” Nếu khi trẻ, ngày nào không vẽ là tự trách, thì nay ông học cách thả lỏng, để sáng tạo tự nhiên mà đến. Ông chấp nhận sự không hoàn hảo như động lực để đi tiếp. “Nhiều khi có ngày tôi không vẽ gì hết. Trước đây tôi thấy tiếc, giờ thì không. Tôi nghĩ nghỉ ngơi cũng cần, một tháng để vui cũng được, để còn có sức mà đi xa,” ông cười nói. So với nhiều họa sĩ trẻ thường nhanh chóng bắt kịp những xu hướng đang lan rộng ở thị trường quốc tế để khẳng định mình, Đỗ Hoàng Tường lại chọn cách đi chậm. Ông không chạy theo “mốt”, cũng không tự đóng khung bằng một nhãn dán phong cách. Thay vào đó, ông để cho tác phẩm tự dịch chuyển theo nhu cầu nội tại, như một quá trình tự đối thoại. Chính vì vậy, bút pháp của ông trở nên khó đoán định: có khi đậm đặc và ám ảnh bởi hình thể, có khi bất ngờ lùi lại để buông lỏng, chơi với những mảng màu trừu tượng. Tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường. Nguồn: Chuyên mục Tác giả & tác phẩm Đỗ Hoàng Tường, được đăng trên trang Nguyen Art Foundation. Ở tuổi này, ông không còn sốt ruột với nhịp điệu của thị trường nghệ thuật, càng không muốn ganh đua trên bản đồ quốc tế. Thay vào đó, ông giữ lửa bằng sự thành thật với chính mình.“Mỗi nghệ sĩ cứ ở yên chỗ mình, làm việc hết sức. Không cần dòm ngó chung quanh, không ai hơn mình hết, mỗi người là độc nhất.” Khi được hỏi về lời khuyên cho lớp trẻ, ông chỉ cười, nói rằng mình chẳng có gì để dạy. Nhưng cách sống và sáng tác của ông đã tự trở thành thông điệp: hãy giữ sự thành thật với nghệ thuật, đừng sợ bước ra khỏi vùng an toàn, và biết lắng lại để đi đường dài. Thay lời kết Đỗ Hoàng Tường đã đi qua nhiều dằn vặt và khủng hoảng để định hình ngôn ngữ hội họa riêng, như một “tiếng vọng” của xã hội Việt Nam thời Đổi Mới và hậu Đổi Mới, đồng thời vẫn đối thoại được với mỹ thuật thế giới. Một nghệ sĩ có thể ngừng vẽ trong một ngày hay một tháng, nhưng không thể ngừng giữ lửa. Với ông, sự thành thật và không thỏa hiệp với nghệ thuật chính là di sản để lại cho thế hệ trẻ. Và có lẽ, chính ngọn lửa âm ỉ ấy đã khiến Đỗ Hoàng Tường trở thành một nhân chứng, một người kể chuyện bằng hội họa cho thời đại của mình.
Đỗ Hoàng Tường – Người chọn “tự cãi” với chính mình (kỳ 1)
Từ cậu bé mê vẽ ở Hội An đến một họa sĩ có mặt trên sân khấu nghệ thuật quốc tế, Đỗ Hoàng Tường luôn giữ cho mình một lựa chọn: đi con đường khó hơn, tự cãi lại chính mình để mở ra lối mới. Ảnh chụp họa sĩ Đỗ Hoàng Tường. Nguồn: Bài viết Đỗ Hoàng Tường là ai? Họa sĩ tài năng với những nét vẽ độc đáo, 35 Express. Một người chọn vẽ làm nghề Họa sĩ Đỗ Hoàng Tường sinh năm 1960 tại Quảng Nam. Mặc dù sinh ra tại miền Trung, phần lớn cuộc đời ông lại gắn bó với phương Nam. Năm 10 tuổi, cậu bé Tường theo gia đình vào Sài Gòn và sớm bộc lộ năng khiếu cùng niềm đam mê hội họa.“Tôi là người đầu tiên trong dòng họ biết vẽ, và thành một người vẽ làm nghề.” Ông theo học Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM từ năm 1976 - 1984, thuộc thế hệ họa sĩ tài năng có ảnh hưởng lớn đến phong trào trừu tượng miền Nam sau 1975. Trong thời kỳ này, dù định hướng đào tạo là phục vụ công tác tuyên truyền, nhưng phương pháp giảng dạy vẫn kế thừa từ Mỹ thuật Đông Dương, với nền tảng hình họa, giải phẫu, phối cảnh. “Mỗi năm chúng tôi đều có vài tháng xuống công xưởng hoặc vùng quê, tiếp xúc với công nhân, nông dân để vẽ. Đó là cách đào tạo theo phương pháp Hiện thực Xã hội Chủ nghĩa mà lứa chúng tôi được rèn.” Đỗ Hoàng Tường, Cityscape, 1997 (Phố phường nơi tôi, năm 1997), sơn dầu trên canvas, 105 x 100 cm. Nguồn: Mutual Art. Song hành cùng yêu cầu chính trị, các thầy trò vẫn truyền đạt cho nhau tinh thần tìm đến cái đẹp thuần túy. Với Đỗ Hoàng Tường, hội họa không dừng lại ở việc phản ánh hiện thực, mà còn là phương tiện biểu đạt nội tâm, một thứ khát vọng chân thực. Tốt nghiệp năm 1984, ông giảng dạy hình họa bảy năm trước khi chuyên tâm sáng tác. Ông tự nhận mình không phải là một nhà sư phạm kiểu mô phạm, mà là người khuyến khích học trò vẽ theo cách riêng. “Ví dụ như lớp có hai mươi người, thì tôi cố gắng dạy hai mươi kiểu khác nhau. Đó là cái mong muốn của mình là như vậy. Hai mươi học trò mình dạy, hai mươi cách dạy khác nhau.” Tư duy khác biệt đó, Đỗ Hoàng Tường không đơn độc. Ông có cho mình nhóm bạn họa sĩ trẻ cùng lý tưởng thời ấy, gồm Nguyễn Trung, Đào Minh Tri, Ca Lê Thắng, Nguyễn Tấn Cương, Trần Văn Thảo, Hứa Thanh Bình, Nguyễn Trung Tín, Vũ Hà Nam và Nguyễn Thanh Bình. Họ là những người tiên phong, dám “tự cãi” khuôn khổ an toàn để tìm tiếng nói cá nhân, mở đường cho mỹ thuật miền Nam thời Đổi mới. Đỗ Hoàng Tường, Blue Bird (Chú chim màu xanh). Nguồn: Mục Thông tin về nghệ sĩ của trang Sàn Art. Cũng trong giai đoạn đó, phía miền Bắc đất nước cũng có một nhóm họa sĩ, được nhà phê bình Nguyễn Quân đặt tên "Bè lũ năm tên" (Gang of Five), gồm Hồng Việt Dũng, Hà Trí Hiếu, Đặng Xuân Hòa, Trần Lương và Phạm Quang Vinh. Họ có chung chí hướng thoát khỏi khuôn khổ của hệ thống bao cấp, khẳng định cái tôi sáng tạo bằng những triển lãm độc lập, và đưa hội họa trở thành một kênh phản ánh xã hội, đời sống. Tuy có chung tinh thần bứt phá, sự khác biệt của hai nhóm lại đến từ gốc rễ và bối cảnh hình thành. Gang of Five trưởng thành trong không khí Hà Nội, nơi bóng dáng phố cổ, ký ức chiến tranh và tinh thần Bùi Xuân Phái vẫn còn đậm nét, nên ngôn ngữ nghệ thuật thường neo giữ hiện thực, có chút trầm tư và chất thơ phố phường. Trong khi đó, mười họa sĩ trẻ ở Sài Gòn lại thở trong nhịp sống đô thị sôi động, tiếp xúc sớm với nguồn tư liệu quốc tế và ít bị chi phối bởi truyền thống cũ. Chính sự “thoáng khí” này giúp họ táo bạo hơn trong thể nghiệm, mạnh dạn đẩy hội họa về phía trừu tượng, nơi màu sắc và hình khối được dùng để khắc họa đời sống tinh thần. Tác phẩm của họa sĩ Đặng Xuân Hòa. Nguồn: Bài viết Họa sĩ Đặng Xuân Hòa: Thành công không bỗng nhiên mà có, Báo Công An Nhân dân. Nếu Hà Nội giữ vẻ trầm tĩnh, thì Sài Gòn phóng chiếu một nguồn năng lượng quyết liệt, nơi tiếng nói cá nhân vang lên to tiếng hơn. Đỗ Hoàng Tường nổi bật trong dòng chảy ấy, khi chọn soi chiếu vào thân phận cá nhân, sự cô độc trong xã hội đô thị, để biến hội họa thành một tiếng nói dằn vặt và dữ dội của thời kỳ Đổi mới. Tìm ra tiếng nói cho sự thầm lặng Suốt hơn ba thập niên, Đỗ Hoàng Tường chưa bao giờ thôi “tự cãi” trong hội họa. Mỗi giai đoạn, ông lại tìm một cách khác để đối diện với chính mình và với xã hội. Tranh của ông vì thế trở thành vết sơn đậm của một tâm hồn không bao giờ chấp nhận đứng yên. Những năm 1980, khi Việt Nam còn khép kín, việc tiếp cận mỹ thuật thế giới vô cùng hạn chế. Trong bối cảnh ấy, ông vẽ như người vừa học vừa dò đường, tìm cảm hứng từ các bậc thầy châu Âu qua những trang sách cũ. Dù còn non nớt, nhưng nét vẽ đã bắt đầu hé lộ khát vọng vượt thoát khỏi khuôn khổ tả thực, để tìm đến một giọng điệu riêng tư và thành thật. “Mình chỉ biết hội họa thế giới ở đầu thế kỷ XX trở lui. Thì biết mấy ông như Picasso, Matisse, Gauguin, Van Gogh… thì mình ra cũng vẽ giống như mấy thầy đó, vẽ nó có hướng Ấn tượng một chút.” Đỗ Hoàng Tường, Remains II, 1994 (Tàn dư II, năm 1994), tổng hợp nhiều chất liệu. Nguồn: Mục Hình ảnh tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường, CUC Gallery. Sang thập niên 1990, cùng luồng gió Đổi Mới thổi vào đời sống văn hóa, ông dần rẽ sang trừu tượng. Ảnh hưởng từ bạn bè và những catalogue hiếm hoi truyền tay nhau, Đỗ Hoàng Tường dành hơn một thập niên thử nghiệm với các mảng màu phi hình thể. Ông coi giai đoạn này như một cuộc im lặng, một sự kìm nén, khi mọi năng lượng sáng tạo được dồn nén vào những mảng toan dày đặc màu sắc. Sự im lặng ấy lên đến cao trào trong triển lãm cá nhân năm 2000, với gần 40 tác phẩm trừu tượng. Nhưng chính từ đỉnh cao đó, ông nhận ra cần bước đi khác, để hội họa không chỉ còn là trò chơi hình khối, mà phải chạm tới những khắc khoải sâu xa của đời sống. “Sau cái triển lãm khoảng 40 cái Trừu tượng lớn thì thấy là Trừu tượng đối với mình, nó hết đường rồi, hết khai thác được. Và lúc đó, cái cánh cửa của Việt Nam bắt đầu mở ra thế giới. Mình bắt đầu nhận những thông tin mới, cái gọi là một cái luồng sinh khí mới.” Sự mở cửa của xã hội Việt Nam sau Đổi Mới đem đến biến động, đứt gãy và ám ảnh hiện hữu. Đỗ Hoàng Tường cảm thấy cần một ngôn ngữ khác, không còn là sự im lặng mà là một tiếng hét. Ông quay trở lại với hình thể, nhưng là những cơ thể méo mó, căng giãn, biến dạng, như bị vặn xoắn bởi áp lực đời sống. Đây là bước ngoặt đưa ông thoát khỏi kìm nén, đối diện trực diện với giằng xé nội tâm. Đỗ Hoàng Tường, A Black Tie, 2016 (Chiếc cà vạt đen, 2016), acrylic trên canvas. Nguồn: Bài viết Personal Structures - Họa sĩ Việt Nam Đỗ Hoàng Tường, CUC Gallery. Sự chuyển mình của ông được đánh dấu tại một trong những không gian danh giá nhất thế giới: triển lãm Personal Structures tại Venice, Ý năm 2017. Sự kiện này đặt Đỗ Hoàng Tường trong “sân chơi quốc tế,” nơi ông đối thoại trực tiếp với nhiều nghệ sĩ toàn cầu, thể hiện rõ bản lĩnh “tự cãi” khi mang phong cách biểu hiện mạnh mẽ của Việt Nam giới thiệu đến công chúng nước ngoài. Từ đó đến nay, phong cách của ông ngày càng tinh luyện. Hình thể vẫn còn đó, nhưng hòa quyện cùng ảnh hưởng trừu tượng; kỹ thuật hình họa vững chắc tiếp tục làm nền, còn các sắc thái biểu hiện được tiết chế, sâu lắng hơn. Những bức tranh vừa dữ dội, vừa ẩn chứa một nỗi thầm lặng khó gọi tên. “Tôi chưa bao giờ thấy mình là hoàn hảo, mình thành công hết, lúc nào cũng phải đi tìm.” Người ta thường nói Đỗ Hoàng Tường là một trong số ít họa sĩ Việt Nam có khả năng trực họa bậc thầy. Nhưng quan trọng hơn, ông không dừng lại ở kỹ năng, mà luôn đặt kỹ năng ấy vào những câu hỏi không ngừng. Chính sự “tự cãi”, tự chất vấn ấy đã mở ra những hành trình mới: từ hình thể đến trừu tượng rồi lại trở về, để mỗi giai đoạn đều mang dấu vết của một cuộc đối thoại nội tâm sâu thẳm. Ông luôn nhấn mạnh sự tìm tòi, bởi chính nó đã đem lại cho mình sự công nhận ở nhiều triển lãm lớn trong và ngoài nước với bút pháp riêng biệt; đồng thời mở ra những cơ duyên với tranh minh họa và truyện tranh, những lối rẽ khác của sáng tạo trong hành trình nghệ thuật.