Một hành trình dành cho Đỗ Hoàng Tường, cũng là khoảng không để bút danh Quỳnh Tiên hiện diện. Ở ông, sự đi ngược chiều và những chọn lựa đối lập không triệt tiêu nhau, mà nuôi dưỡng một ngọn lửa âm ỉ.
Đỗ Hoàng Tường, The dog (Chú chó). Nguồn: Mục Hình ảnh tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường, Apricot Gallery.
Lại nói về sự ngược dòng
Sau những biến chuyển về bút pháp, Đỗ Hoàng Tường không ngừng mở rộng thực hành hội họa. Từ cuối thập niên 1980 đến nay, ông tham gia nhiều triển lãm cá nhân, triển lãm nhóm, cũng như góp mặt trong các dự án nghệ thuật quốc tế. Với ông, hội họa chưa bao giờ là một con đường phẳng lặng; mỗi giai đoạn, mỗi triển lãm là một phép thử để ông soi lại chính mình.
Trong khi nhiều họa sĩ cùng thời ở Việt Nam chọn giữ một phong cách xuyên suốt, ông lại chủ động “tự cãi”. Đặt cạnh họa sĩ Lê Thiết Cương, người kiên định theo đuổi tối giản (minimalism) và tinh thần phương Đông, sự khác biệt càng rõ. Nếu Lê Thiết Cương giống như một dòng sông chảy thẳng, tiết chế và giản lược, thì Đỗ Hoàng Tường là con nước liên tục đổi dòng: có lúc cuộn xoáy dữ dội, có lúc lặng lẽ tìm đường khác. Ở thời kỳ Đổi Mới, các họa sĩ miền Bắc như Lê Thiết Cương thường đi theo lối ước lệ, trữ tình và giàu tính biểu tượng, thì Đỗ Hoàng Tường lại dấn thân nhiều hơn vào sự trực diện của hình thể, mạnh tay với màu sắc và cấu trúc.
Tác phẩm của họa sĩ Lê Thiết Cương. Nguồn: Bài viết Họa sĩ Lê Thiết Cương: Tìm mình trong tối giản, Le House Art.
Có thể nói, thế giới quan của ông trải dài từ ảnh hưởng Biểu hiện Đức đầu thế kỷ XX đến nghệ thuật Mỹ hậu chiến. Nhưng thay vì sao chép, ông luôn điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh Việt Nam trong một xã hội đang chuyển mình dữ dội sau Đổi Mới. Chính sự kết hợp giữa ảnh hưởng ngoại lai và trải nghiệm bản địa đã giúp tranh ông vừa đối thoại được với mỹ thuật thế giới, vừa giữ lại cái chất “thô mộc” của Việt Nam.
Một cột mốc quan trọng là triển lãm S.E.A Focus tại Singapore (2019), sự kiện nghệ thuật đương đại hàng đầu Đông Nam Á. Đỗ Hoàng Tường mang đến loạt tranh kết hợp hình thể méo mó và chất liệu trừu tượng, những cơ thể bị căng giãn như bị đời sống xô ép. Qua đó, ông khẳng định vị thế của mình như một trong những tiếng nói tiêu biểu của nghệ thuật Việt Nam, đồng thời cho thấy tiếng nói ấy không hề lạc lõng trong bối cảnh toàn cầu.
Đỗ Hoàng Tường, Mối quan hệ ảm đạm, triển lãm S.E.A Focus. Nguồn: Bài viết Dấu ấn nghệ thuật Việt Nam tại Tuần lễ nghệ thuật Singapore 2019, Elle Vietnam.
Để thấy rõ hơn con đường này, có thể đặt Đỗ Hoàng Tường bên cạnh danh họa Francis Bacon (Anh - Ireland, 1909 -1992). Cả hai cùng chọn hình thể biến dạng làm ngôn ngữ chính để biểu đạt những dằn vặt nội tâm. Tuy nhiên, nếu Bacon phản ánh sự bi kịch và hoang tàn của châu Âu hậu Thế chiến II với nỗi tuyệt vọng và cô độc, thì Đỗ Hoàng Tường lại đặt hình thể méo mó trong bối cảnh Việt Nam hỗn loạn thời Đổi Mới, để biến chúng thành những “tiếng hét” đầy năng lượng. Dù có sự đồng điệu về phong cách biểu hiện, ông không sao chép Bacon, mà mở một lối đi riêng khi vừa bám rễ vào văn hóa Việt Nam, vừa bật ra những câu hỏi mang tính bao quát hơn.
Những chọn lựa “đối lập” để cân bằng
Song song với hội họa giá vẽ, Đỗ Hoàng Tường còn đi vào một hành trình khác: minh họa báo chí, minh họa sách và truyện tranh. Ông gọi đó là “sự cân bằng”, đối trọng cần thiết để thoát khỏi những ám ảnh và dằn vặt của hội họa.
“Khi lao vào hội họa, tôi thường mất cân bằng, bị ám ảnh và dằn vặt vì thấy khả năng mình chưa biểu đạt hết điều muốn nói. Cái đó làm tôi khổ, buồn và tự trách nhiều lắm. Nhưng khi vẽ minh họa, truyện tranh, hay tranh cho báo chí, tôi lại thấy như đang trực tiếp giao tiếp với xã hội, với thiếu nhi, với độc giả. Nó là một cuộc sống thật, không ám ảnh, và giúp tôi tìm lại sự cân bằng.”
Đỗ Hoàng Tường, Tranh minh họa Acrylic mực nho trên giấy báo Thời Nay, số 632, ngày 4-2-2016. Nguồn: Bài viết Tôi vẽ trên nền báo cũ (bài 2): Đặng Xuân Hòa, Đỗ Hoàng Tường, Vi Kiến Thành, trang Sồi.
Vẽ minh họa, với ông, không chỉ là cách mưu sinh mà còn là một nhịp cầu đưa nghệ thuật đến gần công chúng. Với nét vẽ nhẹ nhàng, giản dị mà vẫn tinh tế, ông đã đồng hành cùng văn học thiếu nhi suốt hơn ba thập kỷ, đặc biệt qua hợp tác với nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Từ Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Mắt biếc đến Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, những minh họa của ông góp phần định hình thế giới trong trẻo, hồn nhiên trong văn của Nguyễn Nhật Ánh, để rồi trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ độc giả. Không chỉ vậy, ông còn là một trong những họa sĩ minh họa gắn bó với thời kỳ thịnh vượng của tờ Mực Tím, cũng như cộng tác lâu năm với báo Phụ Nữ, Thời Nay và nhiều ấn phẩm khác.
Sự song hành này cũng tạo nên một đối sánh thú vị: tranh giá vẽ của ông thường nặng nề, ám ảnh, còn tranh minh họa lại sáng trong, dí dỏm. Một bên đào sâu vào phần tối của con người, một bên nuôi dưỡng trí tưởng tượng hồn nhiên. Cái đối lập ấy không hề mâu thuẫn, mà như hai mặt bổ sung nhau, giữ ông ở trạng thái cân bằng để không rơi vào cực đoan.
Đỗ Hoàng Tường, Tác phẩm minh họa truyện Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh. Nguồn: Bài viết Đỗ Hoàng Tường: Không ràng buộc với sách Nguyễn Nhật Ánh, Tạp chí Tri Thức.
Đỗ Hoàng Tường, Ảnh tư liệu Bìa và trang truyện Họa báo Bút Chì, 1991. Nguồn: Chuyên mục Tác giả & tác phẩm Đỗ Hoàng Tường, trang Phan Thị Mỹ Hạnh.
Một sự thật thú vị về ông chính là việc trong thập niên 1980, Đỗ Hoàng Tường còn thử sức ở lĩnh vực vẽ truyện tranh dưới bút danh Quỳnh Tiên. Ông sáng tác những câu chuyện ngắn bằng hình vẽ, đăng trên tạp chí Bút Chì, trở thành một trong những họa sĩ tiên phong đặt nền móng cho truyện tranh Việt Nam. Với ông, đây không chỉ là trò chơi sáng tạo, mà còn là cách mở rộng khả năng kể chuyện bằng hình, giúp nuôi dưỡng một lối tư duy hình ảnh đa dạng.
Ngoài ra, ông cũng dành nhiều thời gian cho chân dung. Những bức ký họa của ông về bạn bè, đồng nghiệp được thực hiện tỉ mỉ, vừa là bài tập kỹ thuật, vừa là cách lưu giữ một ký ức cá nhân. Năm 2024, ông được mời tham gia dự án chân dung lịch sử Những trận đánh nổi tiếng, những vị tướng tài danh tại Hà Nội, vẽ các danh tướng bằng màu nước kết hợp yếu tố tương tác và công nghệ.
Đỗ Hoàng Tường, Một tác phẩm chân dung bạn bè. Nguồn: Bài viết E.E - Emprunt Empreinte - MDTG - Mượn Dấu Thời Gian, blog của Phan Nguyen Artist.
Giữ lửa sáng tạo
Nhìn lại hành trình đã qua, Đỗ Hoàng Tường xem những năm tháng “dằn vặt và cự cãi” với chính mình như dấu ấn của một tuổi trẻ đầy nhiệt huyết. Ông nhớ lại thời khó khăn mà cũng giàu cảm hứng.
“Thời 80–90 không có thị trường, nghệ sĩ phải làm nghề tay trái để nuôi đam mê. Nhưng chính vì không có tiền, cái máu me, lòng yêu nghề mới lộ rõ.”
Nếu khi trẻ, ngày nào không vẽ là tự trách, thì nay ông học cách thả lỏng, để sáng tạo tự nhiên mà đến. Ông chấp nhận sự không hoàn hảo như động lực để đi tiếp. “Nhiều khi có ngày tôi không vẽ gì hết. Trước đây tôi thấy tiếc, giờ thì không. Tôi nghĩ nghỉ ngơi cũng cần, một tháng để vui cũng được, để còn có sức mà đi xa,” ông cười nói.
So với nhiều họa sĩ trẻ thường nhanh chóng bắt kịp những xu hướng đang lan rộng ở thị trường quốc tế để khẳng định mình, Đỗ Hoàng Tường lại chọn cách đi chậm. Ông không chạy theo “mốt”, cũng không tự đóng khung bằng một nhãn dán phong cách. Thay vào đó, ông để cho tác phẩm tự dịch chuyển theo nhu cầu nội tại, như một quá trình tự đối thoại. Chính vì vậy, bút pháp của ông trở nên khó đoán định: có khi đậm đặc và ám ảnh bởi hình thể, có khi bất ngờ lùi lại để buông lỏng, chơi với những mảng màu trừu tượng.
Tác phẩm của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường. Nguồn: Chuyên mục Tác giả & tác phẩm Đỗ Hoàng Tường, được đăng trên trang Nguyen Art Foundation.
Ở tuổi này, ông không còn sốt ruột với nhịp điệu của thị trường nghệ thuật, càng không muốn ganh đua trên bản đồ quốc tế. Thay vào đó, ông giữ lửa bằng sự thành thật với chính mình.
“Mỗi nghệ sĩ cứ ở yên chỗ mình, làm việc hết sức. Không cần dòm ngó chung quanh, không ai hơn mình hết, mỗi người là độc nhất.”
Khi được hỏi về lời khuyên cho lớp trẻ, ông chỉ cười, nói rằng mình chẳng có gì để dạy. Nhưng cách sống và sáng tác của ông đã tự trở thành thông điệp: hãy giữ sự thành thật với nghệ thuật, đừng sợ bước ra khỏi vùng an toàn, và biết lắng lại để đi đường dài.
Thay lời kết
Đỗ Hoàng Tường đã đi qua nhiều dằn vặt và khủng hoảng để định hình ngôn ngữ hội họa riêng, như một “tiếng vọng” của xã hội Việt Nam thời Đổi Mới và hậu Đổi Mới, đồng thời vẫn đối thoại được với mỹ thuật thế giới.
Một nghệ sĩ có thể ngừng vẽ trong một ngày hay một tháng, nhưng không thể ngừng giữ lửa. Với ông, sự thành thật và không thỏa hiệp với nghệ thuật chính là di sản để lại cho thế hệ trẻ. Và có lẽ, chính ngọn lửa âm ỉ ấy đã khiến Đỗ Hoàng Tường trở thành một nhân chứng, một người kể chuyện bằng hội họa cho thời đại của mình.
