Nhắc đến Bùi Tiến Tuấn, người ta thường nhớ ngay tới biệt danh “Tuấn Lụa”. Không chỉ vì anh gắn bó với chất liệu này suốt nhiều năm, mà bởi chính anh đã mang những nàng thơ thập niên 2000 và cả những “hình nhân” nơi phố thị phồn hoa “mơn” vào lụa, để cùng chúng đi qua những giao điểm rất riêng của Sài Gòn từ tuổi trẻ đến hôm nay.
Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn tại xưởng vẽ. Nguồn: Artonis.
Nõn nà những “Nàng lụa” trong tranh
Không khó để hiểu vì sao công chúng nhớ đến anh qua những “nàng lụa”. Người nữ trong tranh Bùi Tiến Tuấn với giày cao gót, tất lưới, trang sức, mang dáng dấp kiêu kỳ, phóng khoáng và đầy tính đương đại, tạo nên những hình tượng rất hợp với Sài Thành xa hoa. Những cô nàng đỏng đảnh không được tạo ra từ người thật, mà là những “hình nhân của cái đẹp” giúp anh thoát khỏi ràng buộc của chân dung hay câu chuyện cá nhân. Nhờ vậy, mỗi bức tranh là một biến thể của cùng một cảm thức, nơi hình thể được co giãn, uốn cong để phục vụ nhịp điệu thị giác, giúp anh không bao giờ lặp lại chính mình.
Trong những không gian rất đời như quán billiard, tiệm làm móng hay phòng riêng, người nữ của Bùi Tiến Tuấn không khép nép, cũng không đóng vai đối tượng bị nhìn ngắm. Họ buông lơi một cách chủ động, tự tại tận hưởng thế giới của chính mình. Ánh mắt thường không hướng ra ngoài mà lơ đãng trôi vào hư không, để sự hiện diện của họ tự thân tạo nên một miền mộng mị, lửng lơ giữa thực và tưởng.
Tác phẩm Tuổi mộng mơ cùng nhiều sáng tác khác vào thời điểm được lưu giữ tại xưởng. Nguồn: Artonis.
Nhiều người từng đặt câu hỏi liệu cách vẽ người nữ như vậy có mang theo một thông điệp nữ quyền? Với Bùi Tiến Tuấn thì nữ tính hiện ra tự nhiên: mềm mại nhưng không yếu ớt, uyển chuyển mà không cần chứng minh. Chất liệu lụa cũng hợp rơ trở thành chất liệu đồng hành lý tưởng cho cách nhìn ấy. Anh xây dựng hình tượng ấy trên sự giao thoa mong manh giữa phù phiếm, mong manh và vĩnh cửu. Tinh thần Phù thế hội (Ukiyo-e), với cách nhìn đời sống như những khoảnh khắc phù du, thấm vào tranh anh nhẹ nhàng. Những “nàng lụa” vì thế gợi lên một “floating world” của thế kỷ 21, nơi cái đẹp được cảm nhận trong khoảnh khắc hiện tại, không mang theo gánh nặng đạo lý.
Làn da phụ nữ trên lụa nõn nà một cách tinh tế, rung lên những vi cảm, những chuyển động rất nhỏ mà các chất liệu khác khó diễn đạt. Tuy nhiên, anh không để hình thể tan chảy vào màu sắc bằng những lớp rửa mềm và tiết chế, mà đưa vào lụa những đường nét dứt khoát, sắc và có tính đồ họa cao, gợi nhớ đến cách Kitagawa Utamaro dùng đường viền để vừa định hình vừa gợi cảm.
Để làm được điều đó, anh không bó mình trong kỹ thuật cũ. Việc chủ động sử dụng màu khoáng phương Tây hay mực acrylic cho thấy một ý thức tái cấu trúc chất liệu. Lụa dưới vệt cọ của anh không còn là bề mặt thụ động, mà trở thành không gian có thể kiểm soát theo ý đồ tạo hình. Chính sự chủ động này giúp tranh anh giữ được độ “lì” của màu, đồng thời vẫn bảo toàn cảm giác bồng bềnh vốn có của lụa.
Ít ai biết rằng, thuở mới ra trường, Bùi Tiến Tuấn từng dè dặt với đề tài nude và thiếu nữ vì sợ lặp lại một chủ đề đã quá quen thuộc trong lịch sử mỹ thuật. Nhưng rồi, đời sống gia đình với vợ và hai con gái, cùng sự đón nhận của công chúng, đã mở ra cho anh một lối đi khác. Thay vì né tránh, anh tìm được một “ngách” để tiếp cận đề tài này. Sự vắng mặt của nam giới trong tranh lụa của anh vì thế không phải là thiếu hụt, mà là một lựa chọn có ý thức. Phụ nữ trở thành chủ thể trung tâm, qua đó người xem có thể đọc được diện mạo xã hội, nhịp sống thị dân và cả cốt cách của chính người nghệ sĩ.
“Thông qua hình tượng phụ nữ, tôi muốn khắc họa hơi thở của thời đại và cách những vấn đề đương thời xoay chuyển thế giới quan của một nghệ sĩ."
Tác phẩm Hỏi Trăng Bao Tuổi (2022), thuộc triển lãm Lụa 2022, chất liệu mực acrylic và màu nước trên lụa, 48 x 50 cm. Nguồn: Hanoi Studio Gallery.
Không chỉ dừng ở hình ảnh người nữ trong những trang phục thời thượng lấy cảm hứng từ tủ váy áo của vợ, Bùi Tiến Tuấn còn đi sâu vào những khoảnh khắc riêng tư qua loạt tranh Nguyệt Sáng Gương Trong. Đây không phải là một thử nghiệm ngắn hạn, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm. Việc trình làng hơn 40 tác phẩm cùng artbook cho thấy đây là một dự án có cấu trúc tư tưởng rõ ràng, đánh dấu sự chín muồi trong cách anh tiếp cận nude trên lụa.
Khỏa thân ở đây không còn là vùng cấm, mà là một lựa chọn thẩm mỹ có ý thức của người đã làm chủ chất liệu và hình tượng. Những người phụ nữ tự do với cơ thể không cần phủ váy áo vẫn không tách rời đời sống đô thị, mà ngược lại, phản chiếu sâu sắc nhịp sống thị thành. Hành động trút bỏ lớp áo được hiểu như một thao tác gỡ bỏ phù hoa, đưa đời sống hiện đại vào một không gian mộng mị và suy tư hơn.
Mượn hình ảnh giàu tính ước lệ trong văn chương cổ, Bùi Tiến Tuấn không tìm về hoài niệm. “Nguyệt” là ánh sáng, “Gương” là phản chiếu; hai yếu tố cùng tồn tại trong một vẻ đẹp vừa phơi bày vừa bí ẩn. Việc triển lãm này vượt qua được những rào cản kiểm duyệt khắt khe để đến với công chúng cho thấy sự công nhận về tính duy mỹ, không dung tục trong nghệ thuật của anh.
Nhà phê bình Cường Quách từng ví việc thưởng thức tranh Bùi Tiến Tuấn như nhấp những ngụm vang, nơi vị chát, chua, ngọt lan dần và bừng lên một cảm giác khoan khoái nhẹ. Nhưng vượt lên trên cảm giác thưởng ngoạn ấy là một câu hỏi lớn hơn: vì sao cùng là lụa, cùng là hình tượng người nữ, tranh của anh lại tạo được một diện mạo khác biệt, mang đầy cái độc đáo trong tư duy về hình tượng, kỹ thuật và ngôn ngữ tạo hình của riêng anh?
Tác phẩm Nguyệt sáng gương trong 2, thuộc triển lãm Nguyệt Sáng Gương Trong (2021). Nguồn: Hanoi Grapevine
Dời sự “ước lệ” sang kịp chốn phồn hoa
Sau thời kỳ Đông Dương, tranh lụa Việt Nam từng rơi vào lối mòn của sự ủy mị, quen kể những câu chuyện miền núi, nông thôn hay thiếu nữ áo dài mờ ảo. Lụa dường như khó gánh được nhịp sống gấp gáp và phức tạp của đô thị. Thuộc thế hệ hậu Đổi mới, Bùi Tiến Tuấn không còn mang nặng ảnh hưởng của những khuôn mẫu cũ. Anh chọn lụa để đi thẳng vào đời sống Sài Gòn, một bối cảnh từng bị xem là xa lạ với chất liệu này.
Nếu người nữ trong tranh Nguyễn Phan Chánh hay Mai Trung Thứ mang vẻ đẹp khuôn thước và gam màu trầm, thì Bùi Tiến Tuấn dứt khoát cắt đứt sợi dây với vẻ đẹp lý tưởng quá vãng. Phụ nữ của anh sống trong một thế giới tự do hơn, nhiều sắc màu hơn, nơi thời trang, tiêu dùng và nhịp sống đô thị cùng hiện diện. Kỹ thuật vẽ cũng vì thế thay đổi: anh chồng lớp, kiểm soát mảng miếng, nhấn mạnh hình hơn là tả chất, nhưng vẫn giữ được độ “lì” và sang của lụa.
Cách làm phẳng không gian, tập trung vào những khoảnh khắc hưởng lạc của thị dân mang tinh thần Phù thế hội được anh tiếp thu rồi bản địa hóa thành câu chuyện rất Sài Gòn. Cùng chọn đề tài mỹ nhân hiện đại dựa trên nền tảng Á Đông, họa sĩ Ikenaga Yasunari lại đặt những nàng thơ trong một thế giới khép kín, mang tính nghi lễ và trang trí, thì những cô gái của Bùi Tiến Tuấn bước thẳng ra đời sống, với sự tự do và phóng khoáng của đô thị Việt Nam.
Tác phẩm trong loạt Cơ thủ, thuộc triển lãm Một Hành trình (2025). Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ
Đặt cạnh những hướng đi khác của tranh lụa đương thời, như Vũ Đình Tuấn đi sâu vào thế giới nội tâm và tâm linh qua hướng Biểu hiện và Siêu thực, sự lựa chọn của Bùi Tiến Tuấn càng cho thấy rõ cá tính. Anh tiết chế màu sắc, nhấn vào đường nét và nhịp điệu hình thể, tạo cảm giác mềm mại, bay bổng nhưng không tách rời đời sống. Người nữ trong tranh anh vì thế “không còn tồn tại trong không gian khép kín của xưởng vẽ, mà đã bước ra giữa phồn hoa, cám dỗ và nhịp sống tiêu dùng của đô thị hiện đại”, như Dịch giả Hà Vũ Trọng từng nhận xét.
Vì vậy, gọi Bùi Tiến Tuấn là người cách tân tranh lụa không phải là lời khen cảm tính, mà là sự ghi nhận cho một quá trình định hình lại giá trị thẩm mỹ của lụa trong bối cảnh mới. Tuy nhiên, như nhà văn Lê Văn Đồng từng lưu ý, nếu chỉ dừng ở danh xưng “Tuấn Lụa”, người yêu tranh sẽ dễ bỏ sót một hành trình rộng hơn: hành trình của một “thị dân toàn thời gian”, cứ đau đáu hoài chốn đô thị. Và đó cũng là cánh cửa mở ra cho những chuyển biến tiếp theo, nơi tranh lụa chỉ còn là một phần trong câu chuyện dài hơn của Bùi Tiến Tuấn. (Còn tiếp)
Tin bài liên quan
Bùi Tiến Tuấn – Mơn lụa là, nhịp bước những “hình nhân” (Kỳ 2)
Có ai ngờ, người từng nhiều lần “đoạn tuyệt” với lụa để đi qua giấy dó, sơn dầu, acrylic, thậm chí cả sơn mài chưa tiện bày, lại chính là “Tuấn Lụa”. Danh xưng ấy khiến không ít người yêu tranh anh vừa quen vừa tiếc, bởi để hiểu đầy đủ và chuẩn xác về anh, cần mơn theo những “hình nhân chất liệu” và hành trình cầm cọ đã làm nên một “thị dân toàn thời gian” mang tên Bùi Tiến Tuấn. Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn bên tác phẩm. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Lớp chồng những “hình nhân” Bùi Tiến Tuấn hiếm khi kể về mình. Chỉ trong những buổi gặp gỡ thân tình, anh mới chia sẻ rằng mình đến với khoa Lụa bằng một tâm thế của sự tự ái thời trai trẻ. Khi thi vào Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM, anh không đủ điểm vào các khoa Sơn dầu hay Sơn mài, những “miền đất hứa” của sinh viên giỏi thời ấy. Lụa, vì thế, vừa là con đường phải đi, vừa là phép thử mà anh luôn nghi ngờ. Anh học lụa trong trạng thái vừa làm vừa dò xét chính mình. Cú “thất vọng tập hai” đến khi điểm tốt nghiệp không cao, hội đồng chấm chia đôi quan điểm. Nhưng chính sự không trọn vẹn ấy lại trở thành động lực buộc anh phải đi tiếp, phải làm họa sĩ cho bằng được. Rời ghế nhà trường, Tuấn gần như đoạn tuyệt với lụa. Giữa nhịp sống đô thị cuộn lên từng ngày, lụa hiện ra quá chậm, quá kín, thậm chí bế tắc. Anh chuyển sang acrylic và sơn dầu, dấn thân hơn mười năm vào Hiện thực Biểu hiện. Những nhát cọ dày, mạnh, thô ráp như cách để cơ thể và cảm xúc kịp thở cùng thành phố. Triển lãm cá nhân đầu tiên năm 2007, Những hình nhân đường phố, đánh dấu một Bùi Tiến Tuấn hoàn toàn khác. Một sáng tác thuộc loạt Hình nhân trên đường phố (2005), chất liệu sơn dầu trên canvas. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ. Những nhân vật vô danh, chen chúc, méo mó giữa dòng giao thông, vừa xa lạ vừa ám ảnh. Dấu vết của một sinh viên khoa Lụa từng bị gán cho sự nhu mì gần như biến mất. Ở đó là một họa sĩ dữ dội, mượn nhịp xe, đèn đường và sự bất ổn của phố xá để nói về xã hội, về chính đời sống mình đang va chạm mỗi ngày. Dù nỗ lực, tranh sơn dầu vẫn khó sống giữa thị trường mỹ thuật Sài Gòn. Cho đến khi một người bạn cũ nhắc rằng anh từng vẽ lụa rất đẹp, câu hỏi hiện ra không còn là “có vẽ lụa lại hay không?”, mà là “phải vẽ gì đây?”. Giữa những lần chần chừ muốn rời phố về Hội An hay do dự ở lại, một khoảnh khắc đời thường đã cho anh câu trả lời, đó là ngày con gái anh bước vào mẫu giáo. Từ đó, Sài Gòn không còn là nơi tạm trú khiến anh băn khoăn nữa; anh ở lại như một công dân thực thụ, để thành phố này thấm vào mình, từng chút một. Những váy áo trong tủ đồ của vợ, những chất vải, phom dáng, màu sắc quen thuộc bỗng trở thành tín hiệu thị giác. Tuấn nhận ra trang phục phụ nữ chính là dấu mốc của dòng thời gian đang chảy. Và thế là những cô gái mang dáng dấp thời trang cuối thập niên 2000 bước lên lụa, không chỉ để làm đẹp, mà như một lời xác nhận rằng người họa sĩ này đang sống và hít thở, trong chính thời đại mình vẽ. Lời nhận xét “Tuấn, mày sẽ nổi tiếng” của nhà phê bình Nguyễn Quân sau một buổi xem tranh tại nhà không chỉ là động viên cá nhân, mà như sự chứng nhận cho hướng đi mới của lụa trong bối cảnh đương đại. Triển lãm solo tại Gallery Tự Do bán được nửa phòng tranh, trở thành dấu mốc hiếm hoi khiến công chúng nhớ rằng lụa chưa từng lỗi thời, chỉ là đang chờ một cách nói khác. Tác phẩm Chùa Cầu - Hội An quê tôi (2025), chất liệu màu nước, màu bột trên Giấy dó. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ Song song với lụa, anh không ngừng thử nghiệm đa chất liệu. Giấy dó xuất hiện trong các triển lãm nhóm tại L’Espace và những dự án cùng thế hệ. Ban đầu, đó chưa phải chất liệu trung tâm, nhưng lại giúp anh rèn luyện sự nhạy cảm của nét và sắc. Khi đã định vị tên tuổi với Lụa (2009) và Phù phiếm (2011), việc quay lại giấy dó trong Sợi chỉ đỏ (2013) hay Hội An hoài niệm (2015) không phải bước lùi, mà là một vòng quay cần thiết. Giấy dó, với độ thấm và mong manh, buộc anh tiết chế và kiểm soát nhịp điệu thị giác. Để rồi khi trở lại lụa, mọi thứ trở nên tinh tế và tự do hơn. Triển lãm Một hành trình kỷ niệm 30 năm nghề, với hơn 90 tác phẩm đa chất liệu, cho thấy một Bùi Tiến Tuấn ổn định mà không đứng yên, luôn để các chất liệu tạo nên chân dung đầy đủ nhất về mình. Khi tranh của anh bước vào những không gian Neo-Classic và Modern Luxury, hợp tác cùng các nhà thiết kế nội thất như Thái Công qua triển lãm Lụa Là (2025), lụa không còn chỉ nằm trên tường phòng tranh, mà “sống” cùng đời sống, trở thành một phần của căn tính thị dân đương đại Sài Gòn. Day dưa mãi cái chốn thị thành Danh xưng “thị dân toàn thời gian” mà nhà văn Lê Văn Đồng dành cho Bùi Tiến Tuấn, ngẫm lại thấy đúng là bao quát trọn vẹn hành trình ấy. Sinh năm 1971 tại Hội An, anh vào Sài Gòn học mỹ thuật từ đầu thập niên 1990, rồi ở lại, lập gia đình và làm nghề. Không phải người đô thị gốc, nhưng anh đã lựa chọn đô thị như một cam kết căn tính. Môi trường học tập với nhiều thầy tu nghiệp từ Nga giúp anh tiếp cận không chỉ kỹ thuật lụa, mà cả màu nước, giấy dó và những tri thức ngoài giáo trình. Nhưng quan trọng hơn, nơi thị thành này lại dạy anh cách sống giữa những rung cảm giao thoa, cho anh giải bày những quan sát và toàn bộ tư duy thẩm mỹ của mình. Một tác phẩm sơn mài của họa sĩ. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ Dù nhiều người gắn tên Bùi Tiến Tuấn với tranh lụa và hình ảnh phụ nữ thị thành, theo quan sát của nhà văn Lê Văn Đồng, thị dân và đô thị mới là trục đề tài xuyên suốt mà anh theo đuổi. Từ tranh đường phố, giấy dó đến acrylic và canvas, anh phản ánh đời sống đô thị cả ở thực tại lẫn ký ức. Từ “hình nhân đường phố” đến “hình nhân lụa là”, mạch sáng tác ấy chưa từng thay đổi. Như nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn nhận xét, trong tranh anh “luôn tồn tại một đô thị ẩn giấu, không nhà cửa, không ánh đèn, nhưng hiện diện rõ ràng qua nhịp sống của từng nhân vật.” Anh không phủ nhận sự khốc liệt và xô ngược của đời sống đô thị. Với anh, một “thị dân toàn thời gian” là người chấp nhận điều đó để rồi dùng nghệ thuật “lọc” hiện thực thành sự lãng mạn và bồng bềnh. Những “hình nhân” vì thế không chỉ là thiếu nữ hay dáng người cụ thể, mà là những suy tư âm ỉ của một thị dân kiên định với lựa chọn của mình. Họa sĩ đang hoàn thiện những tác phẩm mới tại xưởng. Nguồn: Artonis. Bước vào tranh Bùi Tiến Tuấn, khán giả không chỉ nhìn thấy một bức tranh đẹp, mà cảm nhận được cả một tiến trình và một sự sống độc lập mang căn tính riêng. Theo nhà nghiên cứu Cường Quách, lụa là chất liệu “đặt cọ là xong, không thể sửa”, buộc họa sĩ phải cẩn trọng tuyệt đối nhưng vẫn giữ được sự rung rinh. Việc không thể tẩy xóa khiến anh kiểm soát chặt chẽ bố cục, mảng miếng và dòng cảm xúc, lý giải vì sao mỗi tác phẩm thường có nhiều hơn một bản phác thảo. Với kỹ thuật vững vàng, cảm xúc được tiết chế, cùng sự day dưa hoài với chốn thị thành, Bùi Tiến Tuấn đã thổi vào tranh lụa một tinh thần hiện đại, qua đó mở rộng đối tượng tiếp nhận và nâng cao cảm nhận của khán giả trẻ về lụa đương đại. Tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM năm 1998, sau một thập niên hoạt động nghệ thuật, anh được mời về giảng dạy tại trường trong giai đoạn 2009 - 2014, trước khi chuyển sang sáng tác tự do và chuyên nghiệp. Những năm đứng lớp, anh góp phần làm thay đổi cách nhìn của thế hệ trẻ về khoa Lụa: “không bó hẹp trong định kiến, mà mở nó ra như một khả năng sáng tạo còn tiếp diễn”, để từ đó hình thành nên những giảng viên và nghệ sĩ tận tâm với sinh viên, như chính anh ngày trước. Đôi lời kết Đi qua mặc cảm, bế tắc và cả những lần quay lưng với lụa, Bùi Tiến Tuấn trở lại chất liệu này bằng một tâm thế khác: chín muồi hơn, tỉnh táo hơn và tự do hơn theo từng năm tháng. Dù làm việc với lụa, giấy dó hay sơn dầu, “gen” thị dân vẫn luôn hiện diện, giúp anh không bị lạc nhịp trong dòng chảy của mỹ thuật đương đại. Với Tuấn, nghệ thuật không cần thanh minh hay né tránh đời sống; cái đẹp, khi được đặt đúng vào bối cảnh của nó, tự thân đã có lý do để tồn tại. Mỗi chất liệu, vì thế, là một cuộc đối thoại khác với thị thành, và chính tinh thần ấy giữ anh ở vị thế của một “thị dân toàn thời gian”: luôn vận động, luôn mới, ngay cả trên một chất liệu đã đi cùng lịch sử hàng nghìn năm như lụa.
Bùi Tiến Tuấn – Mơn lụa là, nhịp bước những “hình nhân” (Kỳ 1)
Nhắc đến Bùi Tiến Tuấn, người ta thường nhớ ngay tới biệt danh “Tuấn Lụa”. Không chỉ vì anh gắn bó với chất liệu này suốt nhiều năm, mà bởi chính anh đã mang những nàng thơ thập niên 2000 và cả những “hình nhân” nơi phố thị phồn hoa “mơn” vào lụa, để cùng chúng đi qua những giao điểm rất riêng của Sài Gòn từ tuổi trẻ đến hôm nay. Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn tại xưởng vẽ. Nguồn: Artonis. Nõn nà những “Nàng lụa” trong tranh Không khó để hiểu vì sao công chúng nhớ đến anh qua những “nàng lụa”. Người nữ trong tranh Bùi Tiến Tuấn với giày cao gót, tất lưới, trang sức, mang dáng dấp kiêu kỳ, phóng khoáng và đầy tính đương đại, tạo nên những hình tượng rất hợp với Sài Thành xa hoa. Những cô nàng đỏng đảnh không được tạo ra từ người thật, mà là những “hình nhân của cái đẹp” giúp anh thoát khỏi ràng buộc của chân dung hay câu chuyện cá nhân. Nhờ vậy, mỗi bức tranh là một biến thể của cùng một cảm thức, nơi hình thể được co giãn, uốn cong để phục vụ nhịp điệu thị giác, giúp anh không bao giờ lặp lại chính mình. Trong những không gian rất đời như quán billiard, tiệm làm móng hay phòng riêng, người nữ của Bùi Tiến Tuấn không khép nép, cũng không đóng vai đối tượng bị nhìn ngắm. Họ buông lơi một cách chủ động, tự tại tận hưởng thế giới của chính mình. Ánh mắt thường không hướng ra ngoài mà lơ đãng trôi vào hư không, để sự hiện diện của họ tự thân tạo nên một miền mộng mị, lửng lơ giữa thực và tưởng. Tác phẩm Tuổi mộng mơ cùng nhiều sáng tác khác vào thời điểm được lưu giữ tại xưởng. Nguồn: Artonis. Nhiều người từng đặt câu hỏi liệu cách vẽ người nữ như vậy có mang theo một thông điệp nữ quyền? Với Bùi Tiến Tuấn thì nữ tính hiện ra tự nhiên: mềm mại nhưng không yếu ớt, uyển chuyển mà không cần chứng minh. Chất liệu lụa cũng hợp rơ trở thành chất liệu đồng hành lý tưởng cho cách nhìn ấy. Anh xây dựng hình tượng ấy trên sự giao thoa mong manh giữa phù phiếm, mong manh và vĩnh cửu. Tinh thần Phù thế hội (Ukiyo-e), với cách nhìn đời sống như những khoảnh khắc phù du, thấm vào tranh anh nhẹ nhàng. Những “nàng lụa” vì thế gợi lên một “floating world” của thế kỷ 21, nơi cái đẹp được cảm nhận trong khoảnh khắc hiện tại, không mang theo gánh nặng đạo lý. Làn da phụ nữ trên lụa nõn nà một cách tinh tế, rung lên những vi cảm, những chuyển động rất nhỏ mà các chất liệu khác khó diễn đạt. Tuy nhiên, anh không để hình thể tan chảy vào màu sắc bằng những lớp rửa mềm và tiết chế, mà đưa vào lụa những đường nét dứt khoát, sắc và có tính đồ họa cao, gợi nhớ đến cách Kitagawa Utamaro dùng đường viền để vừa định hình vừa gợi cảm. Để làm được điều đó, anh không bó mình trong kỹ thuật cũ. Việc chủ động sử dụng màu khoáng phương Tây hay mực acrylic cho thấy một ý thức tái cấu trúc chất liệu. Lụa dưới vệt cọ của anh không còn là bề mặt thụ động, mà trở thành không gian có thể kiểm soát theo ý đồ tạo hình. Chính sự chủ động này giúp tranh anh giữ được độ “lì” của màu, đồng thời vẫn bảo toàn cảm giác bồng bềnh vốn có của lụa. Ít ai biết rằng, thuở mới ra trường, Bùi Tiến Tuấn từng dè dặt với đề tài nude và thiếu nữ vì sợ lặp lại một chủ đề đã quá quen thuộc trong lịch sử mỹ thuật. Nhưng rồi, đời sống gia đình với vợ và hai con gái, cùng sự đón nhận của công chúng, đã mở ra cho anh một lối đi khác. Thay vì né tránh, anh tìm được một “ngách” để tiếp cận đề tài này. Sự vắng mặt của nam giới trong tranh lụa của anh vì thế không phải là thiếu hụt, mà là một lựa chọn có ý thức. Phụ nữ trở thành chủ thể trung tâm, qua đó người xem có thể đọc được diện mạo xã hội, nhịp sống thị dân và cả cốt cách của chính người nghệ sĩ. “Thông qua hình tượng phụ nữ, tôi muốn khắc họa hơi thở của thời đại và cách những vấn đề đương thời xoay chuyển thế giới quan của một nghệ sĩ." Tác phẩm Hỏi Trăng Bao Tuổi (2022), thuộc triển lãm Lụa 2022, chất liệu mực acrylic và màu nước trên lụa, 48 x 50 cm. Nguồn: Hanoi Studio Gallery. Không chỉ dừng ở hình ảnh người nữ trong những trang phục thời thượng lấy cảm hứng từ tủ váy áo của vợ, Bùi Tiến Tuấn còn đi sâu vào những khoảnh khắc riêng tư qua loạt tranh Nguyệt Sáng Gương Trong. Đây không phải là một thử nghiệm ngắn hạn, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm. Việc trình làng hơn 40 tác phẩm cùng artbook cho thấy đây là một dự án có cấu trúc tư tưởng rõ ràng, đánh dấu sự chín muồi trong cách anh tiếp cận nude trên lụa. Khỏa thân ở đây không còn là vùng cấm, mà là một lựa chọn thẩm mỹ có ý thức của người đã làm chủ chất liệu và hình tượng. Những người phụ nữ tự do với cơ thể không cần phủ váy áo vẫn không tách rời đời sống đô thị, mà ngược lại, phản chiếu sâu sắc nhịp sống thị thành. Hành động trút bỏ lớp áo được hiểu như một thao tác gỡ bỏ phù hoa, đưa đời sống hiện đại vào một không gian mộng mị và suy tư hơn. Mượn hình ảnh giàu tính ước lệ trong văn chương cổ, Bùi Tiến Tuấn không tìm về hoài niệm. “Nguyệt” là ánh sáng, “Gương” là phản chiếu; hai yếu tố cùng tồn tại trong một vẻ đẹp vừa phơi bày vừa bí ẩn. Việc triển lãm này vượt qua được những rào cản kiểm duyệt khắt khe để đến với công chúng cho thấy sự công nhận về tính duy mỹ, không dung tục trong nghệ thuật của anh. Nhà phê bình Cường Quách từng ví việc thưởng thức tranh Bùi Tiến Tuấn như nhấp những ngụm vang, nơi vị chát, chua, ngọt lan dần và bừng lên một cảm giác khoan khoái nhẹ. Nhưng vượt lên trên cảm giác thưởng ngoạn ấy là một câu hỏi lớn hơn: vì sao cùng là lụa, cùng là hình tượng người nữ, tranh của anh lại tạo được một diện mạo khác biệt, mang đầy cái độc đáo trong tư duy về hình tượng, kỹ thuật và ngôn ngữ tạo hình của riêng anh? Tác phẩm Nguyệt sáng gương trong 2, thuộc triển lãm Nguyệt Sáng Gương Trong (2021). Nguồn: Hanoi Grapevine Dời sự “ước lệ” sang kịp chốn phồn hoa Sau thời kỳ Đông Dương, tranh lụa Việt Nam từng rơi vào lối mòn của sự ủy mị, quen kể những câu chuyện miền núi, nông thôn hay thiếu nữ áo dài mờ ảo. Lụa dường như khó gánh được nhịp sống gấp gáp và phức tạp của đô thị. Thuộc thế hệ hậu Đổi mới, Bùi Tiến Tuấn không còn mang nặng ảnh hưởng của những khuôn mẫu cũ. Anh chọn lụa để đi thẳng vào đời sống Sài Gòn, một bối cảnh từng bị xem là xa lạ với chất liệu này. Nếu người nữ trong tranh Nguyễn Phan Chánh hay Mai Trung Thứ mang vẻ đẹp khuôn thước và gam màu trầm, thì Bùi Tiến Tuấn dứt khoát cắt đứt sợi dây với vẻ đẹp lý tưởng quá vãng. Phụ nữ của anh sống trong một thế giới tự do hơn, nhiều sắc màu hơn, nơi thời trang, tiêu dùng và nhịp sống đô thị cùng hiện diện. Kỹ thuật vẽ cũng vì thế thay đổi: anh chồng lớp, kiểm soát mảng miếng, nhấn mạnh hình hơn là tả chất, nhưng vẫn giữ được độ “lì” và sang của lụa. Cách làm phẳng không gian, tập trung vào những khoảnh khắc hưởng lạc của thị dân mang tinh thần Phù thế hội được anh tiếp thu rồi bản địa hóa thành câu chuyện rất Sài Gòn. Cùng chọn đề tài mỹ nhân hiện đại dựa trên nền tảng Á Đông, họa sĩ Ikenaga Yasunari lại đặt những nàng thơ trong một thế giới khép kín, mang tính nghi lễ và trang trí, thì những cô gái của Bùi Tiến Tuấn bước thẳng ra đời sống, với sự tự do và phóng khoáng của đô thị Việt Nam. Tác phẩm trong loạt Cơ thủ, thuộc triển lãm Một Hành trình (2025). Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ Đặt cạnh những hướng đi khác của tranh lụa đương thời, như Vũ Đình Tuấn đi sâu vào thế giới nội tâm và tâm linh qua hướng Biểu hiện và Siêu thực, sự lựa chọn của Bùi Tiến Tuấn càng cho thấy rõ cá tính. Anh tiết chế màu sắc, nhấn vào đường nét và nhịp điệu hình thể, tạo cảm giác mềm mại, bay bổng nhưng không tách rời đời sống. Người nữ trong tranh anh vì thế “không còn tồn tại trong không gian khép kín của xưởng vẽ, mà đã bước ra giữa phồn hoa, cám dỗ và nhịp sống tiêu dùng của đô thị hiện đại”, như Dịch giả Hà Vũ Trọng từng nhận xét. Vì vậy, gọi Bùi Tiến Tuấn là người cách tân tranh lụa không phải là lời khen cảm tính, mà là sự ghi nhận cho một quá trình định hình lại giá trị thẩm mỹ của lụa trong bối cảnh mới. Tuy nhiên, như nhà văn Lê Văn Đồng từng lưu ý, nếu chỉ dừng ở danh xưng “Tuấn Lụa”, người yêu tranh sẽ dễ bỏ sót một hành trình rộng hơn: hành trình của một “thị dân toàn thời gian”, cứ đau đáu hoài chốn đô thị. Và đó cũng là cánh cửa mở ra cho những chuyển biến tiếp theo, nơi tranh lụa chỉ còn là một phần trong câu chuyện dài hơn của Bùi Tiến Tuấn. (Còn tiếp)
Mềm mại bên "Lụa Là" cùng họa sĩ Bùi Tiến Tuấn và Thái Công Art Gallery
Ngày 30/10 vừa qua, Thái Công Art Gallery chính thức ra mắt, đánh dấu lần hợp tác đặc biệt giữa họa sĩ và kiến trúc sư Thái Công, mở đầu bằng triển lãm cá nhân thứ 12 của Bùi Tiến Tuấn. Nếu những triển lãm trước, anh luôn là người tự tay sắp đặt, thì lần này, toàn bộ không gian được giao phó cho NTK Thái Công, đánh dấu một sự tin tưởng hiếm thấy giữa hai cá tính sáng tạo. NTK Thái Công cùng Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn tại không gian Thái Công Art Gallery. Nguồn: Facebook cá nhân NTK Thái Công Quách. Cái duyên và sự tin tưởng Cái “duyên” hợp tác giữa Bùi Tiến Tuấn và Thái Công đến rất tự nhiên. Nhiều năm trước, họa sĩ biết tranh mình từng xuất hiện trong các dự án nội thất của Thái Công. Khi được mời triển lãm, anh “gật đầu ngay, không đắn đo”, bởi tin tưởng vào gu thẩm mỹ và kinh nghiệm của người giám tuyển. Những tác phẩm được anh mang đến, rồi “để Thái Công tùy ý sắp đặt”. Và khi quay lại gallery, chính họa sĩ cũng ngạc nhiên trước cách đặt để khiến “tranh thăng hoa hơn, có nhiều cung bậc cảm xúc hơn, kể cả với những bức acrylic cũ của mình, không chỉ tranh lụa”. Trong triển lãm Lụa Là, anh tiếp tục khai thác chất liệu truyền thống này nhưng mở ra một cái nhìn hiện đại hơn về nó. Nhà phê bình Quách Cường từng nhận xét: “Lụa trong tay của Bùi Tiến Tuấn không chỉ là chất liệu, mà là ngôn ngữ của cảm xúc. Người phụ nữ trong tranh anh chuyển động giữa ảo và thực, giữa hiện và tan, gợi nên mỹ cảm rất riêng của hội họa đương đại Việt Nam.” Không gian tầng 3 trưng bày các tác phẩm tranh lụa. Nguồn: Facebook NTK Thái Công Quách. Tên triển lãm được chọn không chỉ vì chất liệu, mà còn vì tinh thần của nó. Theo họa sĩ, Lụa Là là kết quả của quá trình chọn lựa kỹ càng cùng ê-kíp trong nhiều tháng. “Người Á Đông mình hay nói những thứ ‘lụa là’, nhẹ nhàng, mềm mại. Với tôi, đó cũng là cách trả lại cho lụa sự êm ái, sự dịu dàng vốn có. Những tác phẩm này, dù mang hình tượng phụ nữ hay bất kỳ chủ thể nào, đều hướng đến việc làm cho lụa có hơi thở, có sự thăng hoa.” Đây cũng là lần đầu tiên Bùi Tiến Tuấn không trực tiếp sắp đặt tác phẩm, mà hoàn toàn tin tưởng trao vai trò ấy cho Thái Công. Sự kết hợp thú vị này đã trở thành yếu tố then chốt tạo nên khác biệt cho triển lãm. “Nghệ thuật không chỉ nằm sau khung kính của bảo tàng. Nghệ thuật phải hiện diện trong đời sống, trong ngôi nhà của những con người biết yêu cái đẹp. Giá trị của cái đẹp là khi nó chạm vào cảm xúc, và nó sống đời với mình.” NTK Thái Công khẳng định. Các tác phẩm tranh được trưng bày kết hợp trong showroom nội thất. Nguồn: Facebook NTK Thái Công Quách. Khi tranh cũng cuộn vào kiến trúc Để hiện thực hóa triết lý này, không gian Thái Công Art Gallery được thiết kế với ba tầng. Ngoài khu vực trưng bày truyền thống ở tầng 3, Thái Công đưa tranh vào không gian sống thực tế của showroom nội thất ở tầng 4 và tầng 5. Dụng ý ấy giúp người xem cảm nhận được bức tranh khi nó “sống” trong phòng ngủ, phòng khách, hay phòng ăn. Anh sắp đặt tranh theo nhóm, cao thấp, để các bức cùng tạo nên “những bản nhạc giao hưởng với đủ thứ nhạc cụ khác nhau.” Cách bài trí này khiến những tác phẩm lụa của Bùi Tiến Tuấn, với hình ảnh “cô gái thị thành” kiêu kỳ, trở nên hòa quyện và cộng hưởng cùng không gian nội thất chuẩn mực. Đặc biệt, Thái Công khuyến khích công chúng nên tới trực tiếp để cảm nhận trọn vẹn thẩm mỹ của không gian: "Xem qua mạng chỉ là một phần, và khi đến trực tiếp không gian bạn mới cảm nhận được mùi của tranh, của không gian. Cũng giống như mình cứ mua đồ nội thất mà mua trên mạng làm sao mình cảm được đúng không?" Tác phẩm tranh được trưng bày kết hợp trong showroom nội thất. Nguồn: Facebook NTK Thái Công Quách. Sự hợp tác giữa Bùi Tiến Tuấn và Thái Công là cuộc gặp của hai cá tính sáng tạo, một họa sĩ ít nói, lặng lẽ với màu sắc; một nhà thiết kế hoạt ngôn, tinh tế trong cảm thụ. Cả hai gặp nhau ở điểm chung: niềm tin tuyệt đối vào cái đẹp. “Chúng tôi nói rất ít nhưng hiểu nhiều,” họa sĩ Bùi Tiến Tuấn chia sẻ. “Tôi giao tranh cho Thái Công, và tin tưởng anh ấy sẽ làm cho chúng nhiều đời sống khác.” Về phần mình, Thái Công xem việc trở thành giám tuyển là cơ hội để giúp nghệ thuật bước vào đời sống thật. “Khách hàng của tôi là những người có cảm quan thẩm mỹ riêng. Vai trò của tôi là dùng kinh nghiệm và kiến thức để tư vấn, giúp họ chọn tác phẩm phù hợp với không gian, nơi họ thấy tác phẩm đó đáng tiền, vì nó mang lại giá trị cảm xúc mà không ai định nghĩa thay được.” Sự hòa hợp và tin tưởng giữa họa sĩ và Giám tuyển chứng minh rằng sự khác biệt về vai trò không khiến họ lấn át hay áp đặt nhau. Cuối cùng, Thái Công đúc kết triết lý của mình: nghệ thuật theo anh là tư duy quan trọng nhất. "Thủ công đẹp thì đẹp nhưng mà không có tư duy tôi không mua, tôi không bán." Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn và NTK Thái Công trong buổi khai mạc triển lãm. Nguồn: Facebook NTK Thái Công Quách. Buổi khai mạc đón chào những đồng nghiệp, nhà sưu tập và bạn bè yêu mến họa sĩ Bùi Tiến Tuấn cùng NTK Thái Công. Nhưng hơn cả một buổi gặp gỡ, Lụa Là khơi gợi một cách nhìn mới về vai trò của kiến thức và gu thẩm mỹ trong thưởng lãm nghệ thuật. Trong thế giới hôm nay, việc xem hay sưu tập tranh không chỉ dừng lại ở xúc cảm, mà còn là một hành trình tri thức và đầu tư cảm xúc có chọn lọc. NTK Thái Công và Họa sĩ Bùi Tiến Tuấn đã gặp nhau ở tư duy nuôi dưỡng gu: gu của người sáng tạo và gu của người sở hữu. Khi gu gặp gu, nghệ thuật vượt biên vai trò trang trí, trở thành tài sản tinh thần và giá trị sinh lời của thời đại mới. Thông tin Triển lãm Triển lãm “Lụa Là” mở đầu cho hành trình mới của Thái Công Art Gallery, một “ước mơ thành sự thật” trong “list rất dài” những điều Thái Công muốn thực hiện. Anh dự định sẽ tổ chức triển lãm mới mỗi sáu tuần một lần, với nghệ sĩ và chủ đề khác nhau, liên tục đổi mới không gian để khán giả mỗi lần đến đều có trải nghiệm khác biệt. Một sự khởi đầu ý nghĩa cho hành trình đưa mỹ thuật bước vào đời sống nội thất đương đại, nơi nghệ thuật được sở hữu, gìn giữ và yêu thương. Triển lãm diễn ra từ 31/10/2025 đến hết 11/12/2025 tại Thái Công Art Gallery (66-68 Hai Bà Trưng, phường Sài Gòn, TP.HCM), mở cửa miễn phí từ 10h đến 21h hàng ngày.