Ngày 15/09/2025 vừa qua, trong không gian Hội Mỹ Thuật TP. Hồ Chí Minh, từng cụm gốm với những vệt sáng lung linh hắt lên tường, cùng những bức tranh xếp thành miền ký ức, đã được trưng bày.
“Đã có những lúc mình cảm thấy ngột ngạt, không thể nói chuyện với ai. Mình dùng nghệ thuật để tự an ủi bản thân.”
Những thành hình ấy trở thành chìa khóa mở cánh cửa bước vào Trần, triển lãm cá nhân đầu tiên của nữ họa sĩ Trần Minh Kim Thoại.
Ảnh chụp họa sĩ Trần Minh Kim Thoại (ở giữa) cùng bạn bè tại buổi khai mạc triển lãm Trần. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Gửi gắm, một cái tên
“Triển lãm Trần là nơi mình mở toang thế giới bên trong, bày ra những xúc cảm vụn vặt của vài năm qua, như một món quà dành cho cha mẹ và cho chính mình.”
Tên gọi mang ba lớp nghĩa: trần như sự bộc lộ tấm thân, trần trụi để phơi bày nội tâm, và Trần như một dấu ấn gia đình. Cách trình diễn của Thoại không ồn ào, mà lặng lẽ dẫn dắt khán giả vào nhịp chậm, để có thời gian đứng lại, nhìn và cảm.
Theo lời Phó chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM Siêu Quý, để có một triển lãm cá nhân, người nghệ sĩ phải trải qua vô vàn khó khăn. Với Kim Thoại, đó là hành trình đi qua những đan xen cảm xúc, sự im lặng và những suy tư nội tại. Trần chính là câu trả lời cho hành trình ấy.
Các tác phẩm trong triển lãm Trần. Nguồn: Artonis.
Trong không gian trưng bày, từng khối gốm, từng mảng màu, từng khoảng trống tối và sáng, đều gợi cảm giác như ta đang đứng trước ô cửa của một căn phòng riêng, nơi mình được mời nhìn vào điều bí mật nhất, riêng tư nhất.
Bên cạnh đó, Trần còn ẩn dụ sự đối lập giữa thực tại và bản ngã. Với Kim Thoại, thế giới đô thị với những ô cửa sổ sáng đèn tưởng chừng hữu hình nhưng lại chỉ là “ảo ảnh của cái nhìn trực diện”, vỡ vụn thành những đơn vị ánh sáng rời rạc. Ngược lại, thế giới nội tâm tưởng chừng vô hình lại hiện hữu khi cô dũng cảm đối diện với cái tôi thuần khiết nhất.
“Ở đây vừa ảo ảnh vừa là thật. Ảo ảnh của cái nhìn trực diện vào những trải nghiệm.”
Lãng du giữa Biểu hiện và Nội tâm
Trong triển lãm đầu tay, Thoại không chỉ vẽ tranh đa chất liệu mà còn giới thiệu loạt gốm. Dễ nhận thấy, Trần hiện diện dày đặc hình thể nữ khỏa thân và bán khỏa thân. Song, những hình thể ấy không nhằm khơi gợi nhục cảm, mà trở thành biểu tượng cho trạng thái tinh thần.
Nhiều nhân vật hiện lên mơ màng, gương mặt mờ ảo, mái tóc tan vào nền; có khi họ hòa vào những mảng màu phóng khoáng, có khi tan hẳn trong “ô cửa” ánh sáng như một ký ức đang được chiếu ngược.
Một góc trưng bày các tác phẩm về gốm. Nguồn: Artonis.
Các chất liệu như acrylic, sơn mài, lụa, màu nước trên giấy, và đặc biệt là gốm, được đặt giữa hai miền: hiện thực cùng dáng người, cửa sổ, ánh sáng đô thị, và trừu tượng biểu cảm với những mảng màu loang, vệt vàng nhũ và cả những cánh hoa khô. Từ đó, tranh gợi đến một dạng “hiện thực nội tâm” vừa tượng trưng, vừa trữ tình.
Nếu tranh lụa của Bùi Tiến Tuấn nổi bật bởi vẻ đẹp lãng mạn, sự tinh tế trong diễn tả hình thể phụ nữ và tinh thần Á Đông, thì Kim Thoại dùng chính chất liệu truyền thống này để đi sâu vào thế giới tinh thần. Cả hai cùng say sưa khai thác cơ thể người, nhưng mục đích khác nhau: Bùi Tiến Tuấn tìm kiếm vẻ đẹp thơ mộng, còn Kim Thoại để hình thể lột tả sự mong manh, trăn trở và những cảm xúc nguyên bản nhất của chính mình.
Tác phẩm tranh lụa vẽ thiếu nữ bán nude trong triển lãm. Nguồn: Instagram cá nhân nghệ sĩ.
Ở châu Âu, cách Thoại khai thác sự trần trụi và nỗi niềm nội tâm qua hình thể có thể gợi đến họa sĩ Áo Egon Schiele. Schiele không tìm cái đẹp kinh điển, mà trực diện thể hiện bất an, cô đơn, khát vọng. Ngôn ngữ thị giác của Kim Thoại dịu dàng và tự sự hơn, nhưng cả hai đều dùng hình thể như “cửa sổ” dẫn vào tâm hồn phức tạp.
Một nét độc đáo khác: trong một số tác phẩm chân dung, đặc biệt ở cách diễn tả đôi mắt, người xem có thể bắt gặp chút gợi nhắc đến phong cách manga Nhật Bản. Đây không phải trường phái, mà là sự giao thoa ngẫu hứng.
“Phần lớn tranh Thoại vẽ từ những hình ảnh bắt gặp trong phim, tạp chí; những cơ thể ấy tình cờ lại rất phù hợp với cách diễn tả của mình, nên mình làm thôi.”
Tác phẩm vẽ thiếu nữ trưng bày tại triển lãm. Nguồn: Artonis.
Lạc vào Căn phòng ký ức
Nếu chọn một điểm nhấn, Thoại dành nhiều tâm huyết cho căn phòng mang tên Ký ức.
Với chị, những khoảnh khắc như các thước phim vụn; khi tua lại, chỉ còn rung động nội tâm. Triển lãm như một cuộn phim ký ức: những ô cửa, những cái ôm, những vết nhạt trên gốm khiến người xem vừa cảm thấy đây là một cuốn nhật ký, vừa đứng trước không gian chiêm nghiệm bản ngã.
“Bụi thời gian là nơi mọi thứ bỗng chốc có ý nghĩa. Ta hãy trân trọng nó.”
Tranh acrylic trưng bày tại Căn phòng Ký ức. Nguồn: Instagram cá nhân nghệ sĩ.
Các hình ảnh đời thường, những cuộc trò chuyện nhỏ, những người thầy trên đường đời, đều được gom lại thành câu chuyện riêng. Thoại cho biết: nhiều khi giữa đám đông, cô vẫn thấy mình cô đơn.
“Mình muốn tranh của mình trở thành nơi để ai đó nhận ra là bạn không đơn độc trong cảm xúc này.”
Motif lặp lại trong nhiều bức tranh là những cái ôm, bàn tay đan, hoa nở, biểu tượng của sự thân mật và tiếp xúc nhẹ nhàng. Thoại nhấn mạnh chính mình không mưu cầu phô bày “cảnh 18+” một cách mạnh mẽ; thay vào đó, chị tôn vinh những chạm khẽ, những vuốt ve trong mối quan hệ, những điều bình dị nhưng chạm động sâu nhất.
Không gian trưng bày Triển lãm Trần. Nguồn: Artonis.
Theo nhà phê bình Hà Hoa Hiên, sự nhất quán giữa con người, tác phẩm và tư tưởng cá nhân đã tạo nên một tổng thể vững chãi, cho thấy con đường nghệ thuật mà Thoại theo đuổi rất đáng chú ý.
Khán giả đến với triển lãm cũng đồng thời chứng kiến một cột mốc: một nữ họa sĩ sinh năm 1989, từng nhiều lần rẽ ngang, rồi trở lại với cọ và đất gốm. Trần không chỉ là triển lãm cá nhân đầu tiên, mà còn là không gian đầy ý niệm nơi chị dũng cảm bày ra tất cả.
Thông tin triển lãm
Đến với Trần để bước vào 71 tác phẩm tranh và gốm. Triển lãm không nhằm trả lời mọi câu hỏi, mà mời người xem đứng trước chuỗi hình ảnh, cảm nhận khoảnh khắc như bụi thời gian rơi, và tự hỏi: Trong những ô cửa ấy, có chỗ nào dành cho tôi?
Thời gian triển lãm kéo dài từ ngày 15 đến hết 21.09.2025 tại Hội Mỹ thuật TP.HCM, 218A Pasteur, Quận 3.
