Ngày 09.09.2025 vừa qua, Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh khai mạc triển lãm cá nhân thứ hai của họa sĩ Mai Thị Kim Uyên, mang tên Những vì sao trong đêm. Với 54 tác phẩm sơn mài khổ lớn, nữ họa sĩ chia sẻ mong muốn giản dị: “Góp được một phần gì đó cho cuộc sống tươi đẹp này.”
Mai Thị Kim Uyên, các tác phẩm thuộc Triển lãm Những vì sao trong đêm tại Bảo tàng Mỹ thuật Tp. HCM. Nguồn: Artonis.
Đón chào những vì sao
Nếu Những cô gái đỏng đảnh (2023) còn mang sắc thái tươi trẻ, kiêu kỳ, thì lần trở lại này, chị hướng tới một không gian sâu lắng hơn. Những mảng màu sơn mài bung tỏa, vừa cuồn cuộn bản năng vừa ghìm giữ trong cấu trúc tinh tế, gợi nhớ sự đối nghịch hài hòa giữa ánh sáng và bóng tối, trật tự và hỗn độn, cũng như thô ráp và tinh tế.
Trong số 54 tác phẩm, Uyên gọi Đánh thức bình minh là bức tranh chị thích nhất. Bình minh của thiên nhiên là nhịp tuần hoàn hiển nhiên, nhưng bình minh của đời người cần trải nghiệm và nỗ lực để tự tôi luyện. Ở đó, ánh sáng không chỉ hé rạng sau đêm tối, mà còn là phép thử để mỗi người đối diện chính mình.
“Tất cả những người phụ nữ, cũng như mọi người khác, chúng ta sinh ra để hạnh phúc và có giá trị, thì họ tỏa sáng như một vì sao. Mình cũng là một phần của thiên nhiên, có giá trị riêng trong đời sống này,” chị chia sẻ.
Mai Thị Kim Uyên, Đêm tĩnh mịch 1. Nguồn: Bài viết Triển lãm mỹ thuật Những vì sao trong đêm của họa sĩ Mai Thị Kim Uyên, Tạp chí Mỹ thuật.
Các bức tranh thường khởi đi từ hình ảnh người nữ: gương mặt nghiêng, đôi mắt mơ màng, mái tóc tan vào nền sơn. Nhưng càng ngắm lâu, hình ảnh ấy dần hòa tan vào không gian rộng lớn: khi là rừng núi, khi là thác lũ, lúc là bầu trời đầy sao. Cái riêng tư tan vào cái vô hạn, như khát vọng tìm bản ngã trong dòng chảy đời sống.
“Thực ra chị vẽ giống như bản năng thôi. Cái bút pháp ấy trưởng thành lên từng ngày trong lao động, không lựa chọn, không áp đặt. Nó tự nhiên mà giữ lại thành dấu ấn riêng.”
Với chị, nghệ thuật không nhằm tạo nên phép màu xa lạ, mà là cách níu giữ vẻ đẹp nội tâm, để khi mệt mỏi, con người có thể tìm thấy nơi nương tựa tinh thần.
Gặp gỡ người họa sĩ
Sinh năm 1985, là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai, họa sĩ Mai Thị Kim Uyên từng góp mặt trong nhiều triển lãm nhóm tại TP.HCM, Hà Nội và tại quê nhà Tây Nguyên. Nhưng phải đến lần triển lãm thứ hai này, theo lời Phó chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM Siêu Quý, bút pháp của chị mới thật sự “rõ nét hơn, sâu lắng và mạnh mẽ hơn”.
Họa sĩ Trần Lã thì nhìn thấy “cảm xúc mãnh liệt về lao động nghệ thuật” nơi những mảng màu tung tẩy nhưng cẩn trọng. Trong khi họa sĩ Lê Duy Khanh nhấn mạnh sự phóng khoáng: “mọi thứ đan xen ngẫu hứng, và chính sự ngẫu hứng đó lại làm nên nét độc đáo.”
Bản thân chị Uyên khi nói về “bút pháp” của mình lại rất giản dị: “Mình nghĩ gì, thích gì thì vẽ nấy thôi. Không lựa chọn gì cả. Qua thời gian dài, nét bút giữ lại trong lao động, nhìn vào người ta thấy đó là nét riêng.” Thành thật với bản năng, để tác phẩm trưởng thành tự nhiên qua năm tháng, đó có lẽ là thái độ nghệ thuật mà chị hướng tới.
Mai Thị Kim Uyên, Giấc mơ quay về, sơn mài, 30 x 30 cm. Nguồn: Artonis.
Bắt nhịp Hiện thực huyền ảo
Trong buổi khai mạc, ngoài bạn bè đồng nghiệp trong nước, vợ chồng nhà sưu tập Mihai Caratas đã bay từ Mỹ sang để dự. Ông chia sẻ: “Các tác phẩm của cô ấy đại diện cho khát khao, đấu tranh, hoài bão và cảm xúc của phụ nữ toàn thế giới, chứ không chỉ ở Việt Nam. Đây là một nghệ sĩ có tầm vóc quốc tế hơn rất nhiều.”
Quả thật, khi đứng trước tranh Uyên, người xem dễ liên tưởng đến tinh thần của những trào lưu tự do và trữ tình trong hội họa châu Âu thập niên 1950–1960 như Art Informel hay Lyrical Abstraction, nơi những vệt sơn tung tẩy, ánh vàng bạc loang chảy, tưởng chừng ngẫu hứng mà vẫn giữ được nhịp điệu hài hòa.
Người ta có thể nhớ đến cụ Nguyễn Gia Trí với kỹ thuật chồng lớp sơn và ánh vàng bạc, nhưng nếu cụ thiên về sự tinh tế hoa mỹ, thì Uyên lại nghiêng về năng lượng bản năng, phóng túng. Trên bình diện quốc tế, chị gợi liên tưởng đến Zao Wou-Ki với những mảng màu vận động như vũ trụ, nhưng thay vì phi nhân dạng, Uyên neo giữ gương mặt người nữ ở trung tâm. Ở một góc khác, có thể nhớ đến Willem de Kooning với loạt Women, song nếu de Kooning gai góc, dữ dội, thì Uyên đưa hình nữ vào nhịp điệu sơn mài Á Đông, chan hòa cùng thiên nhiên. Và nếu Frida Kahlo biến chính mình thành biểu tượng để phơi bày nỗi đau phụ nữ Mexico, thì Uyên lại để hình tượng nữ giới tan vào núi đồi, cỏ cây, một phần của dòng chảy cộng đồng.
Mai Thị Kim Uyên, các tác phẩm thuộc Triển lãm Những vì sao trong đêm tại Bảo tàng Mỹ thuật Tp. HCM. Nguồn: Artonis.
Chính cách thức thể nghiệm độc đáo này của chị đã khiến ông Caratas gọi những tác phẩm của Uyên có thể hiểu là một phần của tinh thần “Hiện thực huyền ảo”. Một tinh thần Magic Realism không phải tập trung vào phép màu siêu nhiên, mà là cách nghệ thuật đánh thức vẻ diệu kỳ vốn có trong đời sống. Ở tranh Uyên, ta thấy gương mặt phụ nữ, những dáng nghiêng mơ màng, những mảng màu chảy xiết như thác nguồn… tất cả đều rất thật. Nhưng cùng lúc, từ sự thật ấy lại ánh lên một tầng gợi mở khác, mơ hồ và thôi thúc, như phần ẩn giấu trong tâm hồn con người.
Với chất liệu sơn mài Việt, Uyên không dừng lại ở hình thể, mà vẽ ra tinh thần: một sự hòa nhập giữa người nữ, thiên nhiên và bản thể. Đó là hiện thực huyền ảo thấm từ ký ức Tây Nguyên, từ nhịp thở bản địa, nhưng cũng đủ rộng mở để mỗi khán giả tìm thấy “ngôi sao riêng” của mình.
Thông tin về Triển lãm
Những vì sao trong đêm không chỉ cho thấy sự tinh luyện của chất liệu sơn mài, mà còn là cách Kim Uyên biến tâm tư cá nhân thành đồng cảm chung. Chị mong muốn khán giả tìm thấy trong tranh một khoảng lặng, một sự đồng điệu, hay một tia sáng để tiếp tục bước đi.
Triển lãm kéo dài đến ngày 15.09.2025 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, mở cửa tự do đón công chúng. Và có lẽ, giá trị lớn nhất mà Uyên mang lại không dừng ở con số tác phẩm hay độ hoành tráng của khổ tranh, mà nằm ở câu hỏi: Mỗi chúng ta có nhận ra mình cũng là một vì sao tỏa sáng trên bầu trời rộng lớn này không?
