Hạt mầm nghệ thuật đa sắc gieo từ gia đình và tuổi thơ
Ngô Văn Sắc sinh năm 1980 tại Hà Nội. Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống về nghệ thuật, có bố từng công tác tại phòng tranh cổ động, mẹ và các chị đều là những hoạ sĩ tự do. Ngay từ bé, anh đã được cùng với bố đi trải nghiệm chụp ảnh và vẽ ký họa ở vùng ngoại ô Hà Nội và Hà Tây. Những năm tháng mưu sinh vất vả của gia đình tại trung tâm thủ đô, lại trở thành cơ hội để anh được gần hơn với nghệ thuật, qua các triển lãm lớn nhỏ thập niên 90.
Niềm đam mê ấy được nuôi dưỡng khi anh theo học tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam, tốt nghiệp thủ khoa sơn mài năm 2004, rồi tiếp tục học cao học và bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ Mỹ thuật năm 2008. Trong khoảng thời gian theo học ở trường Mỹ thuật, việc được tiếp xúc, thử nghiệm với nhiều loại chất liệu khác nhau từ lụa, sơn mài, đến điêu khắc… đã hình thành nên một hoạ sĩ Ngô Văn Sắc đa chất liệu ngày hôm nay.
Ngô Văn Sắc, Tự hoạ, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ.
Chia sẻ về cơ duyên sáng tạo ra phong cách đặc biệt của riêng anh, hoạ sĩ Ngô Văn Sắc chia sẻ: “Đó là một sự tình cờ.” Khoảng những năm 2009, anh có một xưởng riêng làm tranh đục khắc. Ngày đó, anh đặt ra cho mình một nguyên tắc khắt khe và giữ đến tận bây giờ: bất cứ bức tranh nào chưa thực sự ưng ý đều phải bị tiêu hủy, bởi anh không muốn người sưu tập lưu giữ những tác phẩm chưa hoàn thiện. Trong quá trình hủy bỏ những bức tranh chưa ưng ý bằng cách đốt, hoạ sĩ Ngô Văn Sắc nhận ra lửa có thể tạo ra sắc độ đậm nhạt, những hiệu ứng hình khối lạ lùng trên bề mặt gỗ. Từ phát hiện ấy, anh say mê thử nghiệm và dần coi ngọn lửa như “cây cọ” riêng của mình. Khò lửa trở thành phương tiện chính giúp Ngô Văn Sắc khắc họa cái hồn của tác phẩm, đưa nghệ thuật của anh vượt ra khỏi khuôn khổ chất liệu truyền thống. Bên cạnh đó, hoạ sĩ còn kết hợp đan xen nhiều vật liệu khác nhau để tạo độ dày, chiều sâu và sự tương phản, khiến bức tranh trở thành một cấu trúc vừa gần gũi vừa đầy bí ẩn.
Khi thiên nhiên và con người cùng “làm” nghệ thuật
Thưởng thức tranh đốt lửa của hoạ sĩ Ngô Văn Sắc, người xem thường bắt gặp những chủ đề hết sức gần gũi như chân dung về phụ nữ, những nhân vật nổi tiếng, tranh chân dung tự hoạ hoặc đôi khi là tranh nude hòa quyện cùng thiên nhiên. Ngoài dùng lửa thay cọ vẽ, điểm đặc biệt trong tranh của anh còn đến từ việc anh dùng nhiều chất liệu trên bề mặt tranh, tạo ra nhiều lớp lang, sự tương phản giữa những chất liệu và chiều sâu cho tác phẩm nghệ thuật của mình. Với Ngô Văn Sắc, những chủ để dung dị mà anh lựa chọn, những vật liệu mộc mạc mà anh sử dụng, chính là phương tiện để thể hiện tiếng nói nội tâm, hoặc những sự mâu thuẫn chằng chéo trong suy nghĩ.
Ngô Văn Sắc, Phương Đông xa xôi 5, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ.
Những tác phẩm chân dung của hoạ sĩ Ngô Văn Sắc không chỉ là miêu tả một hình ảnh chân dung thường thấy qua ảnh hay ký ức, thông qua cách thức làm việc riêng hoạ sĩ và sự ngẫu nhiên của vân gỗ, anh tạo nên những tác phẩm hoàn chỉnh được vẽ nên bởi cả thiên nhiên và bàn tay con người. Quá trình ấy được thực hiện tỉ mỉ ngay từ khâu chọn chất liệu. Những tấm gỗ được chọn làm nền vẽ là những tấm gỗ có vân gỗ đẹp, sáng màu. Sau đó, chúng sẽ được xử lý qua nhiều công đoạn: cắt, thẩm và cuốn để thành một tấm gỗ đẹp, rồi mới tới công đoạn ghép thành mộng và chạy cánh ghém để cho bức tranh không bị nứt nẻ trong quá trình khò và giãn nở theo tự nhiên. Chỉ khi có được bề mặt hoàn hảo, Ngô Văn Sắc mới phác thảo, dựa vào đường vân để bố cục hài hoà. Lúc đó, ngọn lửa trở thành “cây cọ” của anh. Và khi tác phẩm hoàn thành, nó không chỉ là sản phẩm của bàn tay nghệ sĩ, mà còn là kết tinh của gỗ và lửa.
Nhà nghiên cứu và phê bình Mỹ thuật Bùi Như Hương từng nhận xét rằng điểm đặc sắc trong tranh Ngô Văn Sắc nằm ở cách anh khéo léo để cho những vân gỗ “lên tiếng” đúng chỗ, khiến hình ảnh chân dung như phủ một lớp sương mờ của ký ức. Chúng không còn mang tính hiện thực đơn thuần, mà gợi cảm giác xa xưa, như dấu ấn thời gian in hằn trên chất liệu tự nhiên. Những mảng hình khi nổi, khi chìm, tạo ra cảm giác lu mờ, phai nhòa, tựa như lớp ký ức đang được đánh thức. Bên cạnh đó, Ngô Văn Sắc còn vận dụng nhiều kỹ thuật bổ trợ như in, in lụa hay vẽ trực tiếp trên bề mặt, để làm cho chân dung vừa mang hơi thở cá nhân, vừa gắn liền với ký hiệu văn hóa, truyền thống và dòng chảy thời gian.
Ngô Văn Sắc, Mơ nhiệt đới 2, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ.
Trong hơn 20 năm miệt mài sáng tác, Ngô Văn Sắc vẫn giữ thói quen làm việc tám tiếng mỗi ngày, và đã tổ chức 13 triển lãm cá nhân cùng nhiều triển lãm nhóm trong và ngoài nước. Một số dấu mốc quan trọng của anh có thể kể đến: “Xâm thực” – giải Bạc UOB Painting of The Year lần thứ 43; Giải Nhất Dogma 2012 – với loạt tranh tự họa; Triển lãm cá nhân đầu tiên – chủ yếu là tranh chân dung tự họa; Triển lãm gần đây nhất: Phương Đông xa xôi (2024) – tập trung vào chân dung phụ nữ phương Đông xưa, kết hợp yếu tố văn hóa truyền thống và hiện đại.
Ngô Văn Sắc, Xâm Thực, tranh khắc gỗ. Nguồn: Thăng Long Art Gallery.
Chia sẻ về loạt tác phẩm mới nhất năm 2024 này, Ngô Văn Sắc cho biết anh muốn khắc họa vẻ đẹp Á Đông không chỉ qua hình thức, mà còn qua chiều sâu tâm hồn và những lớp ký ức văn hóa. Ông Nguyễn Đình Quang – Giám đốc Thăng Long Art Gallery – cho biết, sau hơn 15 năm gắn bó cùng hoạ sĩ Ngô Văn Sắc, ông vẫn luôn ngạc nhiên trước sức sáng tạo bền bỉ và những tìm tòi nghệ thuật không ngừng của anh. Theo ông, triển lãm Phương Đông xa xôi không chỉ dừng lại ở những tác phẩm tranh gỗ khò lửa, mà còn mở rộng sang nhiều chất liệu khác như sơn dầu, in ấn hay điêu khắc… qua đó thể hiện một tinh thần sáng tạo rộng mở và mang tính đương đại rõ nét.
Ngô Văn Sắc không chỉ là hoạ sĩ của gỗ và lửa, mà còn là người khắc họa tâm hồn qua từng vân gỗ. Từ gia đình nghệ thuật, anh đã chọn cho mình con đường sáng tạo riêng biệt, bền bỉ tìm tòi suốt hai thập kỷ. Ở tranh của anh, thiên nhiên và con người hòa quyện, để lại dấu ấn vừa dung dị vừa sâu lắng, góp phần làm phong phú thêm diện mạo mỹ thuật Việt Nam.
Tin bài liên quan
Ngô Văn Sắc: Nhìn đời qua những đối chọi của con người
Khi vẽ con người, họa sĩ Ngô Văn Sắc không chỉ đơn thuần ghi lại những dáng thể anh thấy. Mỗi đối tượng anh đưa vào tranh đều lồng ghép trong đó nhiều sự đối chọi. Những mâu thuẫn đó là giữa con người với nhau, giữa con người với tự nhiên, hay giữa con người với chính bản thể phức tạp và rối rắm của con người? Một dịp được trò chuyện cùng họa sĩ Ngô Văn Sắc, chúng tôi đã có cơ hội tìm hiểu thêm về phong cách vẽ “tranh lửa” của họa sĩ, cùng như hiểu thêm về tư tưởng đằng sau chủ đề con người xuyên suốt trong thế giới nghệ thuật của anh. Xin chào họa sĩ Ngô Văn Sắc! Cảm ơn anh đã đến với buổi gặp gỡ và trò chuyện hôm nay. Trong kho tàng sáng tác của anh, những bức tranh khắc gỗ, hay còn được nhiều tờ báo gọi là tranh “vẽ bằng lửa”, là những tác phẩm thu hút và để lại nhiều ấn tượng hơn cả. Anh đã bén duyên với nghệ thuật tranh khắc gỗ này như thế nào? Đó là khoảng những năm 2009. Tôi có ở thời đấy một cái xưởng khá là rộng cũng như tương đối yên tĩnh và tách biệt. Thành ra mình có cơ hội đục đẽo, cưa cắt không quá ảnh hưởng đến hàng xóm. Không hiểu do mình sinh cái tuổi hợp với gỗ hay sao ấy, tôi thấy mình khá hứng thú cũng như là tìm thấy mình trong đó. Mình bắt đầu nghịch ngợm rồi đục đẽo. Với mọi chất liệu tôi làm, thường những cái tranh mình chưa thực sự ưng ý thì tôi hay mang đi đốt bỏ. Đó là thói quen tôi vẫn giữ đến hiện tại, mình không muốn có người sưu tập giữ lại những cái tranh mình chưa ưng ý. Trong quá trình đốt bỏ đấy thì mình nhận ra là mình hoàn toàn có thể sử dụng một vài phương thức khác để làm nghệ thuật: có thể là đan xen các vật liệu khác, cũng có thể là dùng lửa để tạo ra độ đậm nhạt của của hình thái, của chi tiết trên mặt gỗ. Đó cũng là nguyên do để tôi phát triển thêm cái cách thức mình sáng tác cho đến bây giờ. Ngô Văn Sắc, Xâm Thực, tranh khắc gỗ. Nguồn: Thăng Long Art Gallery. Việc phát hiện ra phương pháp dùng lửa vẽ tranh có thể xem là một “tình cờ may mắn”. Thế nhưng, đối với anh, sự tình cờ đó có mang tính quyết định trong việc định hình nên phong cách và dấu ấn hiện tại của anh? Đối với tôi nó là hoàn toàn tình cờ. Nhưng tôi nghĩ là dùng lửa hay dùng màu hay dùng sơn mài thì cũng chỉ là phương tiện để mình thực hành các quan điểm, ý đồ của mình thôi chứ nó không quyết định tất cả. Bởi vì cái việc dùng lửa để làm một tác phẩm nghệ thuật, hay dùng cát đắp lên hoặc là dùng chỉ khâu vào tranh, tôi nghĩ là hàng nghìn, hàng triệu họa sĩ đã làm từ rất lâu rồi. Nhưng vấn đề là cái cách đặt ra và và kết thúc vấn đề như thế nào để được một tác phẩm mình mình muốn đưa ra người xem. Anh nhắc đến việc đặt ra và kết thúc một vấn đề như mấu chốt quan trọng để tạo ra tác phẩm. Vậy anh có thể chia sẻ thêm một chút về quá trình đó của mình không? Nó thú vị lắm. Tôi nhớ lại ngày xưa làm sơn mài, cái bức tốt nghiệp của tôi cũng như là cái quá trình làm cái sơn mài trước đó, các thầy hay gọi là sơn “mò”. Tức là, trong quá trình mình vẽ từng lớp, rồi mình mài, rồi mình mò tìm những cái hiệu ứng, hiệu quả trong kỹ thuật sơn mài đấy nó luôn luôn bất ngờ, luôn luôn làm cho mình cảm thấy hứng thú. Cái tính ngẫu nhiên trong sáng tác nghệ thuật, tôi thấy nó rất quan trọng cũng như là rất thú vị. Bởi vì bất cứ mình sáng tác bằng vật liệu gì và cách thức ra sao thì cái phần trăm ngẫu nhiên trong quá trình sáng tác nó luôn luôn làm cho mình cảm thấy bất ngờ và hứng thú. Thế thì, việc làm sơn mài, hay là đổ màu trên toan, hoặc mình tạo cái loang màu nước trên giấy hay trên lụa, hay là tôi khò lửa chẳng hạn, đôi khi không chủ động được cái hiệu quả thị giác nó rất thú vị và cho mình cảm giác như là nó luôn luôn làm mới trong quá trình sáng tác đó. Bất cứ ai cũng vậy, việc mình phác thảo ra và mình kết thúc nó đúng với những phác thảo ban đầu hay không thì không hẳn là như vậy. Bởi vì, sơn mài hay các chất liệu khác, khi mình phát thảo là một chuyện, khi mình thể hiện thì đôi khi mình phải làm hoàn thiện tác phẩm trên chuỗi cảm xúc. Trên chặng đường để mình kết thúc nó thì có rất nhiều vấn đề sẽ phải thay đổi cả về mặt thị giác, lẫn đôi khi cả xúc giác trên mặt tranh. Hiện tại anh thường thể hiện những chủ đề nào trong các tác phẩm của mình? Không nói rằng nó có phải là thế mạnh hay không, nhưng tôi thấy hình như mình thích thú làm cái gì đấy liên quan đến con người. Ngay từ thời sinh viên, tôi thích vẽ những cái bài hình họa. Với tôi thì một bài hình họa chì, một hình họa than đơn thuần trên lớp, đôi khi không cần phải một bài hình họa chấm điểm, bản thân nó đã là một tác phẩm. Sau này tôi nhận thấy mình có thế mạnh về nó và mình thích những cái thể hiện về con người, về hình họa, về chân dung. Dựa trên những đề tài đó, những chủ đề về con người, mình đan xem những câu chuyện hàng ngày, đan xen những vấn đề xã hội. Nó dễ cho mình thể hiện những câu chuyện bên trong nội tâm của mình ra. Chính vì thế nên trong chủ đề xuyên suốt của tôi, con người luôn là cái mình thích làm, dễ làm, dễ đưa ra vấn đề và thể hiện đúng cái bản năng của con người mình. Ngô Văn Sắc, Phương Đông xa xôi 5, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Có thể thấy trong các tác phẩm của anh thuộc khuôn khổ chủ đề về con người đó, thường anh sẽ làm mới lại những câu chuyện hoài cổ, như là những chân dung xa xưa của người Việt. Hoặc anh sẽ làm mới lại chân dung của những nghệ sĩ nổi tiếng khắp thế giới hiện đại, những người đã làm thay đổi hoặc góp phần định hình nên nền nghệ thuật của thế kỷ 20. Hai tuyến nội dung đó gần như là đối lập, tại sao anh lại chọn cho mình con đường như vậy? Cái câu chuyện đương thời với tôi bây giờ, cũng như là các thế hệ sau này, là vấn đề của xã hội, của cá nhân ngày càng mâu thuẫn càng lớn. Việc tôi sử dụng những hình ảnh đối chọi đó lí do là nó dễ hơn cho tôi đưa ra cái vấn đề mâu thuẫn bây giờ: mâu thuẫn về mặt nội tâm, mâu thuẫn về mặt xã hội, về mặt quan hệ – quan hệ giữa con người với con người và giữa con người với thiên nhiên. Thành ra, thường khi chọn chủ đề cũng như là đối tượng, mình đã đưa ra một cái đối chọi từ ngay ban đầu khi mình đặt vấn đề. Như vậy, có phải việc chọn những chân dung phụ nữ Việt thời xa xưa – và bao gồm trong đó là vẻ đẹp, lối sống, văn hóa của người trước, là anh đang ngầm đặt ra một sự đối chọi với những giá trị của thời kỳ hiện đại? Trong cái nhân chủng học, trong cái giải phẫu thì tôi thích những đặc điểm của người Việt Nam thế kỷ trước. Từ đặc điểm về chân dung thì bên cạnh đó còn những cái liên quan đến đến trang phục, đến văn hóa, đến lối sống. Nó đượm cái chất văn hóa của vùng miền. Thì tôi là cái người được sinh ra và lớn lên tại khu vực này, thành ra tất cả những cái văn hóa, lối sống đó nó ngấm sâu vào trong con người mình rồi. Khi mà xã hội bây giờ càng phát triển, đất nước mở cửa, toàn bộ những cái văn hóa, rồi lối sống, rồi thì những cái vật liệu nó tràn vào Việt Nam rất là nhanh, rất là mạnh. Tôi muốn đưa ra ở đây vấn đề về sự đối chọi giữa việc giữ lại giá trị của văn hóa cũng như là sự mất cân bằng, mất đi những giá trị về văn hóa của việc phát triển kinh tế. Thành ra trong một số tác phẩm tôi rất thích sử dụng những cái đối chọi giữa các vấn đề về lịch sử. Ví dụ như là sản phẩm về thời trang, nó điển hình cho những cái nhu cầu hiện đại của con người. Giữa nhu cầu được hưởng thụ với cái giá trị cần lưu giữ, thì việc đối chọi giữa hai cái đời sống đấy, hai cái xã hội đấy nó đưa ra một vấn đề chúng ta đang phải đối mặt: đó chính là hòa nhập hay hòa tan. Theo dòng suy nghĩ về sự đối chọi giữa xưa và nay đó, anh có quan điểm thế nào về sự xung đột văn hóa, của người Việt nói riêng và các quốc gia đang phát triển nói chung, giữa những giá trị văn hóa cũ và những giá trị văn hóa mới được du nhập từ khắp nơi về trong thời đại số hiện nay? Tôi luôn tôn trọng nó, mặc dù là nó có những cái mặt bất cập. Nhưng như chúng ta biết, những giá trị còn tồn tại hay không, vấn đề đấy là hoàn toàn thời gian sẽ trả lời. Việc hòa tan hay hòa nhập thì cái đấy đương nhiên nó sẽ đến. Vấn đề là chúng ta sẽ chờ đợi, sẽ trải nghiệm. Còn tất cả những việc giao lưu, hội nhập, đấy là cái quy luật. Tất cả những gì mà thực sự mỗi dân tộc, mỗi vùng miền giữ lại thì chỉ có thời gian mới trả lời được. Ngô Văn Sắc, Tự hoạ, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Nói về sự hòa nhập thì trong những tác phẩm của anh, tính đương đại của tác phẩm sẽ được anh lồng kết trong kỹ thuật phối trộn hay là ở quan niệm, tư tưởng đằng sau tác phẩm? Với tôi thì thực tế tôi không quá quan trọng mình phải làm một cái gì đấy thực sự đương đại hay là khác người cả. Tôi chỉ đơn thuần là luôn luôn muốn làm mới mình, làm sao phát huy hết được những cái sở trường của cá nhân, cũng như làm sao thỏa mãn được những ý đồ cá nhân thông qua cách làm việc của của mình. Còn việc nó đương đại hay không, hay là nó có đưa ra một vấn đề gì to tát hay không, đấy là việc cảm nhận của người xem. Với bản thân mình thì đơn thuần mình chỉ là lao động nghệ thuật hàng ngày thôi. Sau mỗi ngày lao động, thực hành, làm mới bản thân thì khi được đón nhận bởi người xem, người yêu nghệ thuật một cách tích cực thì đấy cũng là một cái niềm vui cho tác giả. Còn nếu không thì mình vẫn luôn luôn tiếp bước trên cái công việc hàng ngày của mình, đó là thực hành và làm mới bản thân thôi. Được biết anh là một hoạ sĩ có khán giả khá đông ở cả trong nước lẫn ngoài nước. Anh có thấy sự khác nhau gì trong cách tiếp cận và nhìn nhận tác phẩm của anh giữa khán giả trong nước và khán giả nước ngoài không? Theo tôi nghĩ thì không có sự khác nhau nhiều. Bởi tôi nghĩ người ta đi sưu tập những cái gì đấy, việc đầu tiên là người ta thích. Thứ hai là người ta ghi nhận có một yếu tố độc đáo, yếu tố dị biệt của cái tác giả đó. Cái thú vị của hội họa đấy là mỗi tác giả có một cách thức, lối suy nghĩ cũng như cách thể hiện khác nhau. Đấy là sự đặc sắc trong mỗi tác giả người ta thích sưu tập, chứ không phải đi sưu tập vài tác giả mà cách vẽ cũng như tư tưởng hoặc là lối sáng tác giống nhau. Có chăng thì cái số lượng người sưu tập nước ngoài nhiều hơn người Việt Nam. Nhưng việc người yêu nghệ thuật tôi là người nước ngoài hay trong nước thì thực tế tôi cũng không quá quan tâm và cũng không quá đánh giá về việc họ khác hay giống nhau ở điểm gì. Bởi vì thực tế là mình làm những cái thực hành nghệ thuật của mình ra mà công chúng yêu nghệ thuật sưu tầm nó thì đấy là một cái niềm vui của bản thân tác giả. Chỉ có là cái người sưu tập đó nếu như là người Việt Nam thì mình cảm thấy vui hơn. Bởi vì các tác phẩm của mình về sau mình dễ dàng biết được ai là người sưu tập, cũng như là đôi khi mình có thể gặp lại cái tác phẩm đó của mình trong nước. Nó dễ hơn là mình không biết tác phẩm mình đã đi đâu, về đâu. Anh cho hỏi là hiện giờ anh đã làm được bao nhiêu triển lãm cá nhân rồi ạ? Đến bây giờ mình đã làm được 13 cái triển lãm cá nhân bao gồm trong nước và nước ngoài. Ngô Văn Sắc, Mơ nhiệt đới 2, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Với thực hành của anh thì việc tạo ra một tác phẩm chắc chắn không nhanh được. Nhưng đến hiện tại anh đã làm được 13 triển lãm cá nhân, chưa kể các triển lãm nhóm hay triển lãm cộng đồng. Điều đó có nghĩa là anh sở hữu một lượng tác phẩm rất lớn. Vậy thì, trong dòng chảy sáng tác, anh làm cách nào để không lặp lại chính mình? Anh làm mới bản thân ra sao để không tự thấy tác phẩm của mình nhàm chán? Mình phải giữ được một cái nhịp sáng tác xuyên suốt cũng như là chăm chỉ và liên tục. Tôi có thói quen làm việc hàng ngày, ngày nào cũng như ngày nào. Từ thời mới tốt nghiệp đại học ra thì ngày nào cũng vậy. Bạn thử tưởng tượng là một ngày bạn làm liên tục trong 8 tiếng đồng hồ, bạn sẽ ra một lượng tác phẩm rất nhiều. Đương nhiên trong quá trình đấy. như tôi có nói, đôi khi mình nhận ra là có những cái điều mình nên thay đổi hay là thích thay đổi, thì mình tiêu hủy những tác phẩm chưa ưng ý để làm mới nó cũng như là làm mới chính bản thân mình. Bạn tưởng tượng là trong hơn 20 năm mà bạn có một cái lượng thời gian cố định ngày nào cũng như vậy thì cái lượng công việc bạn làm ra sẽ rất là lớn. Để khép lại cuộc nói chuyện hôm nay thì nếu phải định nghĩa bản thân trong nghệ thuật một cách thật ngắn gọn thì anh sẽ định nghĩa anh như thế nào? Tôi thích cách gọi giống như là một họa sĩ đa vật liệu, đa chất liệu. Những đề tài chủ yếu của tôi vẫn là vẽ những cái gọi là figurative (hình thể), tức là về chân dung cũng như con người dựa trên những cái figurative đấy, cộng với những vấn đề, câu chuyện, họa tiết xung quanh cuộc sống hiện đại đan xem vào đó. Thì đó là những câu chuyện tôi muốn đưa ra cho người yêu nghệ thuật. Xin cảm ơn họa sĩ Ngô Văn Sắc đã dành thời gian chia sẻ!
Ngô Văn Sắc – Người khắc họa tâm hồn qua từng vân gỗ
Hạt mầm nghệ thuật đa sắc gieo từ gia đình và tuổi thơ Ngô Văn Sắc sinh năm 1980 tại Hà Nội. Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống về nghệ thuật, có bố từng công tác tại phòng tranh cổ động, mẹ và các chị đều là những hoạ sĩ tự do. Ngay từ bé, anh đã được cùng với bố đi trải nghiệm chụp ảnh và vẽ ký họa ở vùng ngoại ô Hà Nội và Hà Tây. Những năm tháng mưu sinh vất vả của gia đình tại trung tâm thủ đô, lại trở thành cơ hội để anh được gần hơn với nghệ thuật, qua các triển lãm lớn nhỏ thập niên 90. Niềm đam mê ấy được nuôi dưỡng khi anh theo học tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam, tốt nghiệp thủ khoa sơn mài năm 2004, rồi tiếp tục học cao học và bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ Mỹ thuật năm 2008. Trong khoảng thời gian theo học ở trường Mỹ thuật, việc được tiếp xúc, thử nghiệm với nhiều loại chất liệu khác nhau từ lụa, sơn mài, đến điêu khắc… đã hình thành nên một hoạ sĩ Ngô Văn Sắc đa chất liệu ngày hôm nay. Ngô Văn Sắc, Tự hoạ, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Chia sẻ về cơ duyên sáng tạo ra phong cách đặc biệt của riêng anh, hoạ sĩ Ngô Văn Sắc chia sẻ: “Đó là một sự tình cờ.” Khoảng những năm 2009, anh có một xưởng riêng làm tranh đục khắc. Ngày đó, anh đặt ra cho mình một nguyên tắc khắt khe và giữ đến tận bây giờ: bất cứ bức tranh nào chưa thực sự ưng ý đều phải bị tiêu hủy, bởi anh không muốn người sưu tập lưu giữ những tác phẩm chưa hoàn thiện. Trong quá trình hủy bỏ những bức tranh chưa ưng ý bằng cách đốt, hoạ sĩ Ngô Văn Sắc nhận ra lửa có thể tạo ra sắc độ đậm nhạt, những hiệu ứng hình khối lạ lùng trên bề mặt gỗ. Từ phát hiện ấy, anh say mê thử nghiệm và dần coi ngọn lửa như “cây cọ” riêng của mình. Khò lửa trở thành phương tiện chính giúp Ngô Văn Sắc khắc họa cái hồn của tác phẩm, đưa nghệ thuật của anh vượt ra khỏi khuôn khổ chất liệu truyền thống. Bên cạnh đó, hoạ sĩ còn kết hợp đan xen nhiều vật liệu khác nhau để tạo độ dày, chiều sâu và sự tương phản, khiến bức tranh trở thành một cấu trúc vừa gần gũi vừa đầy bí ẩn. Khi thiên nhiên và con người cùng “làm” nghệ thuật Thưởng thức tranh đốt lửa của hoạ sĩ Ngô Văn Sắc, người xem thường bắt gặp những chủ đề hết sức gần gũi như chân dung về phụ nữ, những nhân vật nổi tiếng, tranh chân dung tự hoạ hoặc đôi khi là tranh nude hòa quyện cùng thiên nhiên. Ngoài dùng lửa thay cọ vẽ, điểm đặc biệt trong tranh của anh còn đến từ việc anh dùng nhiều chất liệu trên bề mặt tranh, tạo ra nhiều lớp lang, sự tương phản giữa những chất liệu và chiều sâu cho tác phẩm nghệ thuật của mình. Với Ngô Văn Sắc, những chủ để dung dị mà anh lựa chọn, những vật liệu mộc mạc mà anh sử dụng, chính là phương tiện để thể hiện tiếng nói nội tâm, hoặc những sự mâu thuẫn chằng chéo trong suy nghĩ. Ngô Văn Sắc, Phương Đông xa xôi 5, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Những tác phẩm chân dung của hoạ sĩ Ngô Văn Sắc không chỉ là miêu tả một hình ảnh chân dung thường thấy qua ảnh hay ký ức, thông qua cách thức làm việc riêng hoạ sĩ và sự ngẫu nhiên của vân gỗ, anh tạo nên những tác phẩm hoàn chỉnh được vẽ nên bởi cả thiên nhiên và bàn tay con người. Quá trình ấy được thực hiện tỉ mỉ ngay từ khâu chọn chất liệu. Những tấm gỗ được chọn làm nền vẽ là những tấm gỗ có vân gỗ đẹp, sáng màu. Sau đó, chúng sẽ được xử lý qua nhiều công đoạn: cắt, thẩm và cuốn để thành một tấm gỗ đẹp, rồi mới tới công đoạn ghép thành mộng và chạy cánh ghém để cho bức tranh không bị nứt nẻ trong quá trình khò và giãn nở theo tự nhiên. Chỉ khi có được bề mặt hoàn hảo, Ngô Văn Sắc mới phác thảo, dựa vào đường vân để bố cục hài hoà. Lúc đó, ngọn lửa trở thành “cây cọ” của anh. Và khi tác phẩm hoàn thành, nó không chỉ là sản phẩm của bàn tay nghệ sĩ, mà còn là kết tinh của gỗ và lửa. Nhà nghiên cứu và phê bình Mỹ thuật Bùi Như Hương từng nhận xét rằng điểm đặc sắc trong tranh Ngô Văn Sắc nằm ở cách anh khéo léo để cho những vân gỗ “lên tiếng” đúng chỗ, khiến hình ảnh chân dung như phủ một lớp sương mờ của ký ức. Chúng không còn mang tính hiện thực đơn thuần, mà gợi cảm giác xa xưa, như dấu ấn thời gian in hằn trên chất liệu tự nhiên. Những mảng hình khi nổi, khi chìm, tạo ra cảm giác lu mờ, phai nhòa, tựa như lớp ký ức đang được đánh thức. Bên cạnh đó, Ngô Văn Sắc còn vận dụng nhiều kỹ thuật bổ trợ như in, in lụa hay vẽ trực tiếp trên bề mặt, để làm cho chân dung vừa mang hơi thở cá nhân, vừa gắn liền với ký hiệu văn hóa, truyền thống và dòng chảy thời gian. Ngô Văn Sắc, Mơ nhiệt đới 2, tranh khắc gỗ. Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Trong hơn 20 năm miệt mài sáng tác, Ngô Văn Sắc vẫn giữ thói quen làm việc tám tiếng mỗi ngày, và đã tổ chức 13 triển lãm cá nhân cùng nhiều triển lãm nhóm trong và ngoài nước. Một số dấu mốc quan trọng của anh có thể kể đến: “Xâm thực” – giải Bạc UOB Painting of The Year lần thứ 43; Giải Nhất Dogma 2012 – với loạt tranh tự họa; Triển lãm cá nhân đầu tiên – chủ yếu là tranh chân dung tự họa; Triển lãm gần đây nhất: Phương Đông xa xôi (2024) – tập trung vào chân dung phụ nữ phương Đông xưa, kết hợp yếu tố văn hóa truyền thống và hiện đại. Ngô Văn Sắc, Xâm Thực, tranh khắc gỗ. Nguồn: Thăng Long Art Gallery. Chia sẻ về loạt tác phẩm mới nhất năm 2024 này, Ngô Văn Sắc cho biết anh muốn khắc họa vẻ đẹp Á Đông không chỉ qua hình thức, mà còn qua chiều sâu tâm hồn và những lớp ký ức văn hóa. Ông Nguyễn Đình Quang – Giám đốc Thăng Long Art Gallery – cho biết, sau hơn 15 năm gắn bó cùng hoạ sĩ Ngô Văn Sắc, ông vẫn luôn ngạc nhiên trước sức sáng tạo bền bỉ và những tìm tòi nghệ thuật không ngừng của anh. Theo ông, triển lãm Phương Đông xa xôi không chỉ dừng lại ở những tác phẩm tranh gỗ khò lửa, mà còn mở rộng sang nhiều chất liệu khác như sơn dầu, in ấn hay điêu khắc… qua đó thể hiện một tinh thần sáng tạo rộng mở và mang tính đương đại rõ nét. Ngô Văn Sắc không chỉ là hoạ sĩ của gỗ và lửa, mà còn là người khắc họa tâm hồn qua từng vân gỗ. Từ gia đình nghệ thuật, anh đã chọn cho mình con đường sáng tạo riêng biệt, bền bỉ tìm tòi suốt hai thập kỷ. Ở tranh của anh, thiên nhiên và con người hòa quyện, để lại dấu ấn vừa dung dị vừa sâu lắng, góp phần làm phong phú thêm diện mạo mỹ thuật Việt Nam.