Từ ba cá tính nghệ thuật khác nhau, Riverside Complex Quận 7 trở thành điểm gặp của một dòng chảy thị giác mới: những bức tranh quá khổ, dây điện, công tơ, cột điện… cùng hiện diện và phản chiếu nhau. Ba nghệ sĩ mang ba thế giới, nhưng lại lựa chọn đứng cạnh nhau để cùng xả thân, rồi cùng di cư về miền “tự thân” của nghệ thuật.
Ba nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Dân, Đặng Quang Tiến và Phạm Thanh Toàn (từ trái qua) tại buổi Khai mạc triển lãm. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ
Món quà chung cho sự “tự thân”
Triển lãm diễn ra trong tầng hầm thô mộc, nơi tường cũ và bê tông để lộ những lớp thời gian. Không ê-kíp kỹ thuật, không giám tuyển. Ba nghệ sĩ tự làm tất cả: dọn dẹp, đo đạc, thử ánh sáng, treo tranh, xoay xở với từng mét dây điện. Mọi thứ bắt đầu từ con số không và kéo dài gần hai tuần, không phải vì quy mô, mà vì họ muốn để không gian tự hé lộ cấu trúc, rồi tác phẩm tự tìm vị trí của mình. Đó là một cách làm nghệ thuật “vượt biên khỏi phòng tranh”, một tinh thần nối từ Duchamp đến Arte Povera, được thực hành ngay tại Sài Gòn, nơi họ gặp nhau, sống cùng nhau bằng nghề, và tự tổ chức một cuộc chơi đầy thử thách.
"Triển lãm này gói gọn trong hai từ là xả thân. Mình làm quá cái sức của mình thì nó sẽ cho mình những cái bất ngờ," Nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Dân mở lời.
Khách bước vào triển lãm phải vạch qua cánh cửa làm bằng các dây điện. Với Dân, đó là cú chạm đầu tiên để khơi cảm xúc. Những cột điện tái tạo, những búi dây điện xoắn thành hình rồng rắn đan xen cùng tranh lớn của Đặng Quang Tiến và Phạm Thanh Toàn tạo thành một không gian vừa choáng ngợp vừa thống nhất, như một đô thị nhỏ bằng nghệ thuật.
Không gian đặt để các tác phẩm sắp đặt của nghệ sĩ Ngọc Dân. Nguồn: Artonis.
Tinh thần chung của triển lãm nằm ở sự quan sát những vật thể rất đời thường. Chính cái “không đặc biệt” lại trở thành ngôn ngữ: dây điện, cột điện, biểu tượng tôn giáo, ký ức miền Tây… đều được đặt vào những vị trí mới để mở ra câu hỏi về ký ức, thói quen thị giác và cách chúng ta nhìn đời sống hôm nay. Bộ ba không làm nghệ thuật từ vật thể, mà từ con người sau vật thể.
Triển lãm không cố gắng trở nên “đương đại”, mà chỉ hít thở cùng các vấn đề của thời đại tạo nên một sự sắp đặt cộng hưởng có chủ đích.
“Nếu không có những tác phẩm chềnh ềnh của anh Dân, không gian sẽ trống trải. Không có tranh cầu kỳ của anh Tiến, phòng tranh không được đẩy lên,” nghệ sĩ Phạm Thanh Toàn nói. Và để hiểu triển lãm, cần hiểu ba người tạo nên nó.
Nghệ thuật của Toàn - Dân - Tiến
Với Ngọc Dân, dây điện không phải “đạo cụ thị giác” mà là ký ức thủ đô anh sống cùng mỗi ngày. Ba năm ở Sài Gòn khiến anh thuộc từng cột điện ở ngoại ô, nhớ cả những trụ mới hạ xuống. Những cuộn dây nhặt được từ bãi phế liệu hay nhận được từ người quen trở thành điểm bắt đầu cho mạch sáng tác của anh.
“Làm được chừng này dây điện ở nơi mình sống, tôi thấy như phải tri ân nó.”
Anh nhìn lên “bom dây” trên cao rồi nhìn xuống dòng người bên dưới: “Vẽ dây điện là vẽ con người, vẽ xã hội.” Chất liệu ở đây giải phóng ý niệm, đúng tinh thần của Joseph Beuys: vật chất không minh họa mà dẫn vào tư tưởng. Dây điện tích lũy năng lượng của đô thị rối rắm, khó chịu, nhưng phản ánh chính xác nhịp sống công nghệ hóa mà chúng ta đang chìm trong đó.
Tác phẩm Đêm Giáng sinh, tranh sơn mài, màu bột trên toan, kích thước 568cm x 785cm + thuyền cổ 200 năm hình thánh giá. Nguồn: Artonis.
Trong triển lãm lần này, Thanh Toàn mang năm tranh sơn mài quy mô lớn, hầu hết xuất hiện hình tượng Chúa hoặc Lucifer. Nhưng anh nói: “Đó chỉ là hiện tượng thôi. Tôi muốn nói về thiện - ác bên trong con người.” Những biểu tượng tôn giáo, thần thoại hay các hình ảnh cổ điển chỉ là “đạo cụ tư tưởng” để anh dựng cấu trúc tính cách và xung đột nội tâm, chứ không kể lại chuyện xưa.
Tác phẩm anh yêu nhất, “Giáng sinh”, với con thuyền và thánh giá, được làm bằng một kỹ thuật sơn mài mới. Cách anh dùng biểu tượng gợi đến William Blake, người dùng tôn giáo để soi nội tâm, đôi lúc, nó có sự trực diện kiểu Andres Serrano, nơi cái đẹp và cái gai góc đứng cạnh nhau. Toàn không tìm sự thánh thiện, mà đi tìm cân bằng, vì theo anh, xã hội cũng vận hành bằng cả mặt sáng lẫn mặt tối.
Tác phẩm thuộc series Chạy đồng của Đặng Quang Tiến, cùng tác phẩm về dây điện của Ngọc Dân tại không gian triển lãm. Nguồn: Artonis.
Đặng Quang Tiến mang vào triển lãm ba bộ tác phẩm, tất cả đều xuất phát từ ký ức tuổi thơ ở vùng Tây Nam Bộ: “Chạy đồng”, “Mùa len trâu”, và loạt rừng dừa nước, rừng đước. Anh xem đây không chỉ là đề tài quê nhà mà là ẩn dụ cho hành trình con người. Với “Mùa len trâu”, Tiến chọn chữ “len” theo tiếng Khmer, nghĩa là “tự do”, cũng là chuyển động của sinh tồn, của nhịp đất và nhịp người.
“Những chú vịt, trâu nước cũng giống tất cả chúng ta thôi, mùa nước nổi thì di chuyển khắp nơi, ai cũng đi đây đi đó rồi muốn tìm lại cái tôi,”
Từ những hình ảnh quen thuộc đó, Tiến đặt câu hỏi bản thể: giữa vô số xao nhãng của xã hội, con người giữ mình bằng cách nào? Ý niệm này chạm đến Guy Debord và “xã hội xao nhãng”: muốn tồn tại như một cá thể, phải dám đi lệch bầy đàn. Tranh của Tiến, một lần nữa, tiếp tục đặt người xem vào trạng thái tự soi: ta đang đi theo điều gì?
Không gian Riverside Complex của triển lãm. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Cả ba cùng vận hành trong tinh thần hậu–Duchamp: dùng vật thể có sẵn như ngôn ngữ của ý niệm, nhưng mỗi người kéo vật thể ấy vào một mạch tư tưởng khác nhau. Điểm khiến họ hòa hợp nằm ở bản lĩnh làm nghề: sự kỷ luật và quyết đoán của Dân; sự đa năng và cầu toàn của Toàn; sự tự do, quan sát tinh tế của Tiến.
Họ không giống nhau về thẩm mỹ, nhưng chung một thái độ: xem sáng tạo như một dạng dũng cảm, và xem triển lãm như một đời sống tạm thời giữa ba người chứ không phải một sự kiện trình diễn. Chính sự chân thành ấy, làm thật, không tô vẽ thông điệp, trở thành thông điệp mạnh nhất.
Thông tin Triển lãm
Đến với triển lãm, khán giả được mời đến đây không phải để giải mã tư tưởng, mà để cảm nhận và hòa mình vào cuộc đối thoại đa chiều đó. Đây là món quà cuối năm mà ba nghệ sĩ muốn dành tặng cho các bạn yêu nghệ thuật đương đại, một tinh thần mà các nghệ sĩ, như Toàn - Dân - Tiến luôn nỗ lực theo đuổi mỗi ngày.
Triển lãm "Nghệ thuật của Toàn Dân Tiến" mở cửa tự do đón khách tham quan từ ngày 06/12/2025 đến hết ngày 30/12/2025 tại Riverside Complex Quận 7 với hai khung thời gian sáng từ 9h30 đến 12h30 và chiều từ 13h30 đến 17h00.
