Trong bản đồ nghệ thuật đương đại Việt Nam, Lê Brothers luôn là cái tên khiến công chúng tò mò và giới chuyên môn trân trọng. Hai anh em song sinh Lê Ngọc Thanh – Lê Đức Hải, sinh ra tại Quảng Bình, chọn Huế làm nơi gắn bó và sáng tác, đã tạo nên một hiện tượng đặc biệt: cùng chung một đời sống nghệ thuật, cùng vẽ trên một mặt toan, cùng ký một cái tên. Hành trình của họ không chỉ là câu chuyện của tình thân và sự đồng điệu, mà còn là minh chứng cho một niềm đam mê rực cháy vượt lên trên khó khăn, định kiến và cả những ranh giới quen thuộc của nghệ thuật truyền thống.
Cặp song sinh tiên phong theo đuổi nghệ thuật đương đại Việt Nam
Những năm còn ngồi trên ghế nhà trường, hai anh em đã có cơ hội tiếp cận nghệ thuật thế giới nhờ thời kỳ internet phổ cập ở Việt Nam từ năm 1995 và qua nhiều chuyến đi, triển lãm quốc tế. Thế nhưng, phải đến khi một người bạn Pháp thẳng thắn nói: “Ở Việt Nam này mà nếu anh em mày không làm nghệ thuật đương đại thì ai làm?” thì họ mới thật sự nhận ra con đường của mình.
Lê Brothers, Dự án "The Game", 2013 - 2015. Nguồn: Le Brothers.
Sau câu nói không thể chối cãi đó của người bạn, Thanh và Hải nghiêm túc ngồi xuống cùng nhau suy nghĩ và đưa ra một quyết định vô cùng mạo hiểm: đốt hết tất cả những tác phẩm cũ để từ bỏ danh tính riêng, rồi cùng nhau khai sinh một cái tên chung – Lê Brothers. Từ đây, họ không còn là hai họa sĩ độc lập, mà là một thực thể song trùng sáng tạo. Nhưng những hành trình mới chưa bao giờ là dễ dàng. Theo đuổi nghệ thuật nói chung vốn đã tốn nhiều công sức và của cải, nghệ thuật đương đại lại càng phải dày công hơn nhiều lần. Vì đam mê và khát khao cháy bỏng, họ đã từ bỏ một số tài sản cá nhân để có kinh tế đầu tư cho việc làm nghệ thuật đương đại. Có thể thấy, Lê Brothers đã đặt một quyết tâm lớn khi chọn con đường đặc biệt này. Và Huế chính là nơi họ đã chọn để vun vén cho tình yêu nghệ thuật của mình: thành phố vừa gần với quê nhà Quảng Bình, vừa nằm ở vị trí trung tâm kết nối Bắc – Nam, trở thành nơi ươm mầm cho ngọn lửa nghệ thuật của họ.
Lê Brothers, Triển lãm "In The Forest", 2021 - 2023. Nguồn: Le Brothers.
Có thể nói, Lê Brothers chính là cái tên đặc biệt, thu hút nhiều sự chú ý trong giới nghệ thuật: không chỉ bởi mối liên hệ máu mủ ruột thịt, mà còn vì sự lựa chọn khắt khe: biến sự song sinh sinh học thành song sinh nghệ thuật. Họ không tránh khỏi những xung đột khi sáng tác, nhưng chính đối thoại và sự lắng nghe đã giúp cả hai tìm được tiếng nói chung – tất cả đều vì một cái tên: Lê Brothers.
Từ ký ức chiến tranh đến lời thì thầm của thiên nhiên
Không phải ngẫu nhiên, mà Lê Brothers được gắn với danh xưng là “những người tiên phong”. Đó là cả một quá trình làm việc miệt mài, nghiêm túc với những tiêu chuẩn cao về mặt chuyên môn. Trong một tác phẩm nghệ thuật đương đại của anh em Lê Brothers, khán giả sẽ luôn thấy được ba yếu tố then chốt quyết định, đó là: bối cảnh, concept và cuối cùng là lý do mà họ thực hiện tác phẩm. Và hơn thế, triết lý sáng tác của họ là từ bỏ tham vọng vẽ đẹp để khai mở cái nhìn về cả những điều tưởng như xấu xí – bởi ngay trong “cái xấu” vẫn có một vẻ đẹp khác đáng được trân trọng.
Lê Brothers, Dự án "The Soul of Nature", 2024. Nguồn: Le Brothers.
Chia sẻ về lý do khai thác nhiều chủ đề hậu chiến tranh, Lê Brothers cho biết, họ bị ảnh hưởng rất nhiều bởi vùng đất nơi chôn nhau cắt rốn. Sinh ra và lớn lên ở Quảng Bình sau chiến tranh, thuở nhỏ đi học đã thường xuyên băng qua cây cầu lịch sử Hiền Lương nối hai bờ sông Bến Hải, ranh giới chia cắt Bắc Nam trước đó. Dấu ấn lịch sử của quê hương đã để trong họ nhiều suy nghĩ: “Nếu như đất nước này không thống nhất, chúng ta tôi là ai?”.
Chính ký ức hậu chiến ấy thôi thúc họ liên tục đào sâu trong sáng tác, tạo nên những dự án tiêu biểu như The Bridge hay The Game. Những dự án này không chỉ kể về lịch sử, mà còn là những trăn trở, suy tư của Thanh và Hải về hiện tại và cho tương lai. Thông qua những góc nhìn riêng và cách làm nghệ thuật mới lạ, những dự án của Lê Brothers cũng góp phần đem nghệ thuật đương đại đến gần hơn với công chúng.
Lê Brothers và Gemini Kim, Dự án "Rice Project", 2023. Nguồn: Le Brothers.
Sau nhiều năm miệt mài với chủ đề chiến tranh, từ năm 2018, Lê Brothers chuyển hướng sang một mạch nguồn khác: thiên nhiên. Bắt đầu từ một câu hỏi giản dị mà đầy ám ảnh – “Cây ơi, mày bao nhiêu tuổi?” – họ dần nhận ra sự thay đổi trong chính cơ thể, tâm trí và cách nhìn cuộc sống. Thiên nhiên lúc này không chỉ là bối cảnh, mà trở thành một đối thoại, một tri âm. Các triển lãm tiêu biểu như In the Forest, Rice Project, Soul of Nature… đã cho thấy sự lắng nghe của Lê Brothers trước tiếng nói thầm lặng của đất, của cây, của gạo – những thực thể gắn liền với đời sống thường ngày. Nếu trước đây họ đối diện với ký ức lịch sử, thì giờ đây họ trò chuyện với thiên nhiên để tìm thấy sự cân bằng và an nhiên trong sáng tạo.
The New Space Art Foundation – Cầu nối cộng đồng và tri ân đời sống
Không chỉ dừng lại ở sáng tác, Lê Brothers còn kiến tạo một không gian mở để kết nối nghệ sĩ và cộng đồng. The New Space Art Foundation – cơ sở lưu trú cho nghệ sĩ đầu tiên tại Việt Nam – ra đời từ một ý tưởng giản dị: “muốn có chỗ cho bạn bè nghỉ chân khi đến chơi”. Nhưng hơn thế, đây là một hành động tri ân sâu sắc.
“Một sự tri ân đối với những cái mình đã có được trong đời sống hiện thực mà mình đã trải qua. Có tấm lòng với đất mình đang sống, cộng đồng mình đang ở, công chúng mình phục vụ – để họ hiểu thêm về nghệ thuật đương đại. Đó là ước mơ tuổi trẻ để phát triển nghệ thuật.”
Không gian The New Space Art. Nguồn: Le Brothers.
Nguồn kinh phí để xây dựng và duy trì hoàn toàn đến từ cá nhân hai anh em. Họ từng nói vui: “Coi như thay vì mua xe ô tô, mình dành tiền để phát triển nghệ thuật.” Chính tấm lòng đó đã khiến The New Space không chỉ là một cơ sở lưu trú, mà còn là một nhịp cầu nối, một lời tri ân với đời sống và cộng đồng.
