Trong lịch sử Bauhaus, những nguyên lý, lý thuyết về công năng, hình thức và mối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống không chỉ dừng lại ở các tuyên ngôn hay giáo trình giảng dạy, mà được hiện thực hóa rõ nét qua các công trình kiến trúc và thiết kế cụ thể. Kỳ 3 của loạt bài này tập trung vào những kiệt tác tiêu biểu của Bauhaus, nơi tư tưởng hiện đại được chuyển hóa thành không gian sống, vật dụng và môi trường sử dụng thực tế.
Tòa nhà Bauhaus ở Dessau của Walter Gropius
Tòa nhà Bauhaus ở Dessau được thiết kế theo chủ nghĩa công năng, phản ánh triết lý của trường. Bauhaus Dessau đặc trưng với tường rèm kính. Đổi mới này giúp cung cấp ánh sáng tự nhiên, tạo cảm giác trong suốt và thoáng đãng, làm mờ ranh giới giữa không gian nội thất và ngoài trời. Ngoài bức tường kính độc lạ gây xôn xao dư luận lúc bấy giờ, sự phân vùng chức năng mà Gropius đã lên kế hoạch tỉ mỉ cho bố cục tòa nhà cũng là một điểm nổi bật. Khu xưởng, khu hành chính và ký túc xá sinh viên đều được thiết kế dựa trên những nhu cầu cụ thể, đảm bảo sử dụng không gian và nguồn lực hiệu quả, tối ưu hóa công năng sử dụng.
Tường rèm kính tại một góc của khu xưởng, Trường Bauhaus Dessau. Nguồn: ArchDaily.
Bố cục bất đối xứng là đặc điểm xuyên suốt của công trình này. Đặc điểm này phản ánh tinh thần năng động và thử nghiệm của Bauhaus. Mỗi cánh của tòa nhà phục vụ một chức năng riêng biệt, nhưng được kết nối chặt chẽ với nhau bằng một cây cầu hai tầng. Tuy nhiên, điểm nổi bật nhất có lẽ là mái bằng và ban công nhô ra. Một ví dụ điển hình cho sự từ bỏ kiểu mái dốc truyền thống của kiến trúc hiện đại. Những yếu tố này góp phần tạo nên vẻ ngoài thanh lịch cho tòa nhà và mang lại những lợi ích thiết thực như không gian ngoài trời rộng rãi hơn.
Khu vực lối vào và đoạn cầu, Trường Bauhaus Dessau. Nguồn: ArchDaily.
Nội thất bên trong toà nhà được thiết kế theo dạng mô-đun, không gian mở và trang trí tối giản phản ánh cam kết của trường đối với các giải pháp thiết kế thực tiễn. Việc sử dụng các vách ngăn di động và đồ nội thất đa chức năng tạo ra không gian linh hoạt. Không gian này dễ dàng thích ứng và phù hợp với các nhu cầu khác nhau. Gropius cũng liên tục cho thử nghiệm các vật liệu mới như thép ống nhằm tạo ra những sản phẩm nội thất nhẹ, bền chắc, phù hợp với thẩm mỹ công nghiệp của tòa nhà.
Ban công xưởng vẽ - Tòa nhà Prellerhaus, Trường Bauhaus Dessau. Nguồn: ArchDaily.
Đúng với triết lý Bauhaus, nội thất các công trình thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa các tác phẩm nghệ thuật và thủ công vào kiến trúc. Từ tranh tường đến các đồ đạc được thiết kế riêng, tòa nhà là minh chứng cho sự hòa quyện hoàn hảo giữa sự sáng tạo nghệ thuật và tính ứng dụng thực tiễn. Tòa nhà Bauhaus ở Dessau đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1996.
Ghế Wassily của Marcel Breuer
Marcel Breuer từng là học trò của bậc thầy Josef tại Bauhaus. Sau đó, vào năm 1925, Breuer trở thành bậc thầy của ngôi trường mình từng theo học. Cũng trong năm này, ông phát minh ra chiếc ghế Wassily, ban đầu có tên là ghế B3.
Marcel Breuer và chiếc ghế Wassily. Nguồn: ELLE Decor.
Ý tưởng cho chiếc ghế này xuất phát từ thanh thép hình ống rỗng của tay lái xe đạp. Cấu tạo của ghế Wassily cực kỳ đơn giản nhưng không kém phần tinh tế. Thiết kế bao gồm khung thép hình ống mạ crom được uốn cong ở các góc 90 độ và vải canvas để tạo chỗ ngồi, chỗ tựa tay và tựa lưng. Loại vải được sử dụng được làm từ “sợi sắt” Eisengarn – một loại sợi bông sáp chắc chắn, bóng bẩy. Nó được phát minh vào thế kỷ 19, sau đó, một sinh viên tại xưởng dệt Bauhaus đã thử nghiệm và cải thiện chất lượng của sợi và phát triển vải và vật liệu dây đai để sử dụng trên những chiếc ghế thép ống của Breuer.
Marcel Breuer, Ghế B3 hay còn được gọi là Ghế Wassily. Nguồn: MoMA.
Chiếc ghế không phải là thiết kế riêng cho Kandinsky. Nhưng bậc thầy này đã dành lời khen và sự ngưỡng mộ cho tác phẩm này, trong khi, Breuer đã chuẩn bị tâm lý tác phẩm sẽ bị chê ngay khi trình làng nó. Sự khích lệ của Kandinsky đối với thiết kế này về sau đã góp phần khiến tác phẩm được biết đến rộng rãi với tên gọi ghế Wassily.
Trường Công đoàn ADGB (ADGB Trade Union School) của Hannes Meyer
Trường Công đoàn ADGB là một khu phức hợp trung tâm đào tạo. Đây chính là dự án lớn thứ hai từng được Bauhaus thực hiện, đại diện cho kiến trúc chức năng của trường. Ngoài giám đốc Bauhaus Hannes Meyer, công trình còn có sự tham gia thiết kế và xây dựng của Hans Wittwer – người đã dạy khóa học lý thuyết xây dựng Bauhaus cùng với Meyer – và các sinh viên từ khóa học lý thuyết xây dựng và các lĩnh vực khác của Bauhaus.
Khu nhà ở, Trường Công đoàn ADGB. Nguồn: ArchDaily.
Tòa nhà được thiết kế hài hoà với tự nhiên bằng cửa sổ lớn từ sàn đến trần để tận dụng tầm nhìn ra bên ngoài. So với thiết kế của Gropius trước đó, trường Công đoàn ADGB có nhiều cải tiến hơn. Trong khi tòa nhà Bauhaus Dessau của Walter Gropius, được thiết kế hoàn toàn vì hiệu ứng thị giác và biểu tượng, có thể trở thành "hộp mồ hôi" vào mùa hè do bề mặt kính lớn. Trường ADGB được thiết kế để tránh quá nóng bằng cách tính đến chuyển động và góc độ thay đổi của mặt trời.
Phòng ăn, Trường Công đoàn ADGB. Nguồn: Fridolin freudenfett.
Các khối nhà ở có sơ đồ màu nội thất riêng biệt, lần lượt là xanh lam, xanh lục, vàng và đỏ. Trong mỗi khối, màu sắc được làm sáng dần theo chiều cao của công trình. Điều này được thực hiện để giúp định hướng, vì học viên thường chỉ tham gia các khóa học ngắn hạn và không có nhiều thời gian để ghi nhớ không gian các tòa nhà. Ngoài ra các lối đi xung quanh khu phức hợp được thiết kế để khuyến khích học viên và giáo viên làm quen với nhau khi họ đi bộ giữa khu vực sinh hoạt và giảng dạy của trường.
Hành lang kính, Trường Công đoàn ADGB, 1928 - 1930. Nguồn: Fridolin freudenfett.
Meyer muốn tận dụng các kỹ năng và ý tưởng từ mọi xưởng Bauhaus, chứ không chỉ từ khóa học lý thuyết xây dựng. Vì vậy, ông đã cho phép sinh viên tham gia thiết kế nội thất của Trường Công đoàn ADGB. Hầu hết các sinh viên của các xưởng dệt, mộc và kim loại đều tham gia vào việc thiết kế nội thất cho trường ADGB.
Vào năm 2017, Trường Công đoàn ADGB chính thức được ghi danh là một phần của Di sản Thế giới UNESCO “Bauhaus và các địa điểm liên quan tại Weimar, Dessau và Bernau”.
Tư tưởng Bauhaus thế kỷ XX dần vượt ra khỏi phạm vi của một ngôi trường, lan tỏa mạnh mẽ đến kiến trúc, thiết kế và đặc biệt là tư duy giáo dục nghệ thuật trên phạm vi toàn cầu. Trong bài viết kỳ tiếp theo, chúng ta cùng nghiên cứu kỹ hơn điều này nhé!