Trong dòng chảy hội hoạ Việt Nam, Bùi Tiên là cái tên trẻ, mang lại một làn gió mới cho dòng tranh lụa. Nữ hoạ sĩ sinh năm 1993, là người con của mảnh đất Phú Yên. Với sự nhạy cảm, bền bỉ như lụa, Bùi Tiên đã nhanh chóng có được chỗ đứng vững chắc trong nền nghệ thuật khi vừa giữ được nét truyền thống, vừa thể hiện được tinh thần hiện đại qua những tác phẩm của mình.
Hành trình đi tìm tiếng nói nghệ thuật
Bùi Tiên theo học tại trường Đại học Nghệ thuật Huế và tốt nghiệp năm 2016. Dễ thấy xuyên suốt các tác phẩm của nữ hoạ sĩ từ trước cho đến nay luôn phảng phất hồn dân tộc, bởi lẽ, chính vùng đất cố đô đã mang đến cho cô nhiều cảm hứng sáng tác. Sự cổ kính của những đường nét kiến trúc, văn hoá cung đình đã ảnh hưởng rất lớn đến phong cách sáng tác của cô. Giai đoạn theo học mỹ thuật chuyên nghiệp, hình ảnh người phụ nữ Việt thường được Bùi Tiên ưu ái chọn làm chủ thể chính. Nhân vật trong tranh của Bùi Tiên luôn hiện lên với nét cá tính riêng: mềm mại, nữ tính nhưng đồng thời cũng mạnh mẽ và phóng khoáng. Có thể thấy, tranh của Bùi Tiên là sự kết hợp độc đáo giữa truyền thống dân tộc và nét chấm phá đương đại độc đáo. Sự đối lập này trong tranh của cô là vô tình đã tại nên một cá tính Bùi Tiên khác biệt trong làng hội hoạ.
Bùi Tiên, Yên Mây, màu nước trên lụa, 2023. Nguồn: Báo Lao Động.
Con đường theo đuổi nghệ thuật của hoạ sĩ Bùi Tiên không hề bằng phẳng. Sau khi tốt nghiệp, từng trải qua những công việc tạm bợ như dạy thêm hay vẽ quần áo, khiến cô chưa thể toàn tâm toàn ý với hội hoạ. Cho đến khi lập gia đình và quay trở về sinh sống tại Hội An, cô mới tiếp tục với đam mê nghệ thuật. Không còn vẽ những người phụ nữ, quãng thời gian này, con gái chính là nguồn cảm hứng vô tận để cô bắt đầu sáng tác trở lại.
Nhìn lại, Bùi Tiên chia sẻ: “Trong những con đường mình đi, những người mình gặp mỗi ngày, họ đều tạo cảm hứng để mình theo đuổi con đường nghệ thuật.” Dù đó là một đàn anh từng khích lệ cô theo đuổi hội hoạ; một người thầy Lê Việt Trung – người dìu dắt cô hoàn thành tác phẩm tốt nghiệp; hay một người bạn đời luôn âm thầm ủng hộ – hoạ sĩ Bùi Tĩnh – cô luôn thầm biết ơn họ.
Bùi Tiên, Chiêm bao, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Nhờ những sự nâng đỡ đó, cùng với sự nỗ lực, nghiêm túc của cô nên dù có một khoảng thời gian khá dài ngủ yên trong nghệ thuật, Bùi Tiên vẫn quay trở lại đường đua và nhanh chóng khẳng định tài năng của một nghệ sĩ trẻ với triển lãm cá nhân đầu tiên của cô mang tên “Cõi riêng” diễn ra vào năm 2024. Lần đầu giới thiệu tranh đến với người thưởng thức nghệ thuật, cô đã tạo nên một dấu ấn mạnh mẽ cho công chúng. Một lần nữa Bùi Tiên đưa hình ảnh người phụ nữ – đề tài quen thuộc của cô – trở lại trong sự hoà quyện giữa hoài cổ và phá cách, làm dấy lên những mâu thuẫn đan xen, để lại nhiều sự cảm thán và suy nghĩ trong lòng người thưởng lãm.
Hơi thở truyền thống trong tinh thần phá cách
Mặc dù chọn sơn dầu là chất liệu chính khi làm đồ án tốt nghiệp, xuyên suốt những sáng tác của mình, Bùi Tiên lại gắn bó với lụa. Để giải thích cho quyết định theo đuổi dòng tranh mỏng manh này, nữ hoạ sĩ cho biết, lụa luôn đem đến cho cô cảm giác nhẹ nhàng và bình yên. Đặc biệt hơn, “mình cảm thấy lụa rất giống mình, mỏng manh mà bền bỉ" – cô bộc bạch.
Bùi Tiên, Lộng giả hành chân, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: TomuraLee Gallery.
Phong cách vẽ của Bùi Tiên chịu ảnh hưởng bởi những danh hoạ trong nghệ thuật tranh lụa. Có thể kể đến Nguyễn Phan Chánh – bậc thầy tranh lụa Việt Nam. Những mảng màu lớn và đơn sắc như đỏ, vàng, nâu trong cách dùng màu của cô có nhiều điểm tương đồng với vị danh hoạ này. Hay như những đồ vật, đường nét mang đậm tính truyền thống thường xuất hiện trong tranh của Bùi Tiên cũng dễ làm người xem liên tưởng tới tranh của Tôn Thất Đào với những điều tương tự. Tuy nhiên, không dừng ở việc kế thừa, bằng sự quan sát kỹ lưỡng và học hỏi không ngừng, Bùi Tiên đã chắt lọc tinh hoa của các bậc tiền bối để hình thành nên phong cách rất riêng của mình.
Đặc biệt, tính cổ điển trong tranh của Bùi Tiên còn nằm ở cách cô sử dụng kỹ thuật vẽ lụa truyền thống. Song song đó, cô thường có thói quen lên tổng thể trước khi đi vào chi tiết. Tranh lụa của Bùi Tiên hút mắt ở độ đậm và độ no màu rất mạnh nhờ kết hợp với kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu thành thục của cô. Chính sự tương phản này đã vô tình tạo nên một tranh lụa của Bùi Tiên khác biệt: vừa có nét mơ màng đặc trưng của tranh lụa Việt Nam, vừa có chiều sâu và cá tính riêng của nữ hoạ sĩ.
Bùi Tiên, Đâu mới là tôi?, màu nước trên lụa, 2022. Nguồn: TomuraLee Gallery.
Hoà vào dòng chảy nghệ thuật, Bùi Tiên tiếp tục theo đuổi hình tượng phụ nữ Việt Nam, vừa đậm nét truyền thống với phẩm chất “công, dung, ngôn, hạnh” nhưng cũng phảng phất hơi hướng hiện đại và hiện lên đầy phá cách với hình ảnh tóc mái ngang cùng bím tóc hai bên. Một điểm táo bạo nữa trong tranh của Bùi Tiên chính là sự xuất hiện loã thể bán phần, thậm chí là toàn phần của nhân vật – một lựa chọn đầy thách thức, phản ánh tinh thần tự do của nghệ sĩ.
Cá tính và sự đối lập của Bùi Tiên không chỉ nằm ở kỹ thuật bài bản, nét vẽ điêu luyện mà còn ở cách cô sắp xếp những sự tương phản một cách khéo léo. Trong chuỗi tác phẩm “Tự hoạ”, lấy cảm hứng từ câu thơ của Hồ Xuân Hương “ Thân em vừa trắng lại vừa tròn – Bảy nổi ba chìm với nước non”, cô vẽ chính bản thân trong hình tượng búp bê, kết hợp với hình tượng rồng của các triều đại phong kiến Việt Nam trong gam màu cổ điển. Hình ảnh Bùi Tiên trong loạt tác phẩm này hiện lên đầy trái ngược: một người con gái hiện đại, cá tính nhưng vẫn đậm nét truyền thống văn hoá Việt.
Bùi Tiên, Như cánh hoa rơi, màu nước trên lụa, 2024. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Một ví dụ đặc sắc khác là tác phẩm Như cánh hoa rơi (2024) nằm trong triển lãm “Cõi riêng”, đã để lại ấn tượng mạnh cho người thưởng lãm. Với hình ảnh cô gái nằm lặng lẽ bên cạnh lọ hoa héo khô cùng với kích thước 51x131 cm, khung tranh dài tạo cảm giác như một cỗ quan tài, đang đóng khung người phụ nữ với những gò bó trong khuôn phép của “công, dung, ngôn, hạnh” hay “tam tòng - tứ đức”. Tâm trạng chán nản của chủ thể với tạo hình hiện đại, dường như là một cách Bùi Tiên thể hiện sự giằng co nội tâm: vừa chấp nhận xuôi dòng theo những phong tục xưa cũ, vừa là sự phản kháng kín đáo yếu ớt.
Càng tìm hiểu, càng nhận ra Bùi Tiên giống như một “bức tranh lụa” hiếm có của hội hoạ Việt Nam: mong manh trong cảm xúc nhưng kiên cường và bền bỉ trong hành trình sáng tạo. Tranh của cô không chỉ là lời tự sự cá nhân mà còn phản ánh khát vọng, bản lĩnh và tinh thần của người phụ nữ Việt đương đại.
