“Không ở lại” là chương tiếp nối từ “Sự hiện ra / Sự biến mất / Không gian” - cuốn nhật ký tư duy kéo dài hơn 5 năm của họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu, hình thành từ quá trình trăn trở và chìm đắm liên tục vào một chủ đề duy nhất: không gian. Triển lãm tập trung vào sự tương tác phức tạp giữa Sự hiện ra – Sự biến mất – Ánh sáng và Chuyển động nơi các trạng huống tinh vi của hình thể con người giao nối, chồng lấn và biến đổi trong một vùng không gian nghệ thuật độc lập.

Cuộc phối ngẫu của Sự hiện ra/ Sự biến mất

Tên gọi Sự hiện ra / Sự biến mất / Không gian đã chỉ ra rất rõ 3 khía cạnh trọng tâm trong thực hành nghệ thuật của Nguyễn Trung Hiếu. Dẫu xuất hiện song song nhưng nổi lên một cặp song trùng mang tên là Sự hiện ra / Sự biến mất tức đen/ trắng hay chính là ánh sáng/bóng tối. “In order for the light to shine so brightly, the darkness must be present” Francis Bacon (Tạm dịch: Để ánh sáng có thể rực rỡ đến thế, bóng tối ắt phải hiện hữu) có thể xem như một cách diễn giải bao quát cho mối quan hệ này. Tưởng đối chọi mà hóa tương hỗ, ánh sáng và bóng tối không đơn thuần tồn tại như hai trạng thái câm lặng, mà hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa và sắc thái nghệ thuật.

“Có lẽ, ánh sáng và bóng tối đối với tôi là đủ.” – Nguyễn Trung Hiếu

Sự hiện ra chi phối bởi ánh sáng và tràn lên nghệ thuật bằng sắc trắng, bằng khoảng chừa trắng cạnh lớp chồng lớp than đen/ bóng tối/ sự biến mất. Cuộc phối ngẫu được xúc tiến bằng chuyển động, bằng những biến đổi hình thể khó đoán định, khi ánh sáng vừa xác lập được hình dạng lúc chạm vào cơ thể thì bóng tối cũng đã bị trượt khỏi khuôn dạng ban đầu.

“Chúng là ánh sáng được gợi ra từ bóng tối. Chúng là những khuôn hình tự hiện như quy luật tự nhiên, rồi lại biến mất trong tích tắc. Chúng là lưng hay eo, sự căng của bầu ngực hay độ gợi của những vết hằn. Và, chúng là những gợi ý đầy xúc cảm trong ở những trạng huống khác nhau của bản thể”. _PGS TS Trang Thanh Hiền nhận định về ánh sáng/bóng tối đặt trong chuyển động hình thể của Nguyễn Trung Hiếu.

Sự hiện diện vừa hiện diện thì sự biến mất cũng vừa biến mất. Tất thảy là một hệ quả của từng chuyển động liên tiếp, đặt ra câu hỏi về bản chất của sự tồn tại và mở đường cho ý niệm trung tâm– Không gian.

Không gian – Thực thể bền bỉ

Từ sự mong manh của hiện diện và tan biến ấy, Nguyễn Trung Hiếu đi sâu vào khái niệm Không gian như một thực thể bền bỉ hơn cả Sự hiện diện/ Sự biến mất. Không gian vừa xác nhận bằng dấu hiện của Sự hiện diện/ Sự biến mất vừa hàm chứa hết cặp song trùng này, vừa phụ thuộc vừa độc lập hiện hữu, vừa thực tại vừa ảo mộng. Ảnh hưởng từ tinh thần hiện thực huyền ảo, nơi cái không thực ẩn mình trong những điều rất thực, Nguyễn Trung Hiếu cho rằng con người tự thân đã là một dạng không gian – nơi không gian vật chất hòa trộn với không gian của ý thức. Cái hay là dẫu tư duy phân nhánh liên tục suốt quá trình sáng tác, đưa đến vô số những vòng lặp không trùng nhau, tạo nên những cách tiếp cận chủ thể không trùng lặp nhưng điểm cuối vẫn quy tụ về không gian đoán định từ trước. Bởi vậy anh không bị ràng buộc trong những điều hiển nhiên mà có sự tự do rất lớn trong sáng tác.

Hiện thực Không ở lại

Dẫu tạo dựng sự tương tác huyền ảo và mê hoặc từ những trạng huống của ánh sáng và bóng tối trong không gian xác định, nhưng hiện thực có thực bền bỉ? Nguyễn Trung Hiếu không khẳng định hiện thực như một thực thể ổn định, trái lại anh đưa người xem đối diện với tính vô thường của tồn tại — nơi những gì tưởng chừng đã hiển lộ, nhìn chạm rõ rệt, lại nhanh chóng tan rã, hóa thinh không như một ảo ảnh của tri giác. Những khoảnh khắc được công phu tạo tác bởi sắc độ tỏ mờ của than chì trên giấy, bởi hơi ấm đôi tay chạm cũng trở thành điều Không ở lại ở dạng vật lý hay ảo ảnh. Có chăng chỉ là dư chấn mơ hồ trong ký ức người.
“Hiện thực huyền ảo là trạng thái mê hoặc tôi từ rất lâu mà có lẽ tác phẩm Trăm năm cô đơn của García Márquez là một cảm hứng xuyên suốt. Có cái gì đó không thực hiện ra từ những điều rất thực, khó nắm bắt nhưng hấp dẫn đến mức bồn chồn. Cái không thực lẩn khuất, ẩn mình đâu đó chực chờ phát lộ. Ngay khi tưởng thấy được thì nó lại biến mất vào những hiện thực đơn giản đến bất ngờ.
Có những điều Không ở lại.”_ Nguyễn Trung Hiếu.

Triển lãm thiết lập vùng suy nghiệm, nơi trạng thái lấp lửng giữa hiện hữu và tan biến, giữa ánh sáng và bóng tối được kích hoạt, cho phép các không gian độc lập của nghệ sĩ và người xem được giao thoa liên tục. Từ đó mở ra những trường vật lý và tinh thần của thực nhưng không thực, của chưa được chạm tới nhưng đã chạm tới được hình thành qua những chuỗi tiếp tục vẽ – mài – vẽ và cảm nhận trực tiếp bằng đôi tay.