Họa sĩ Lâm Huỳnh Linh – Từ chiến trường đến khung vẽ

Lâm Huỳnh Linh không phải là kiểu nghệ sĩ nổi loạn như người ta thường nghĩ. Ít nói, ít cười, ít thể hiện, anh chọn vẽ trừu tượng – một thế giới không súng đạn như chiến trường anh từng đi qua; một lối vẽ không cần hình hài, nơi chỉ có những mảng màu cảm xúc và ký ức thăng trầm sâu thẳm. Bước ra khỏi cái bóng của cha, Linh lặng lẽ tìm con đường riêng, vẽ như một lẽ sống – vẽ để vượt qua những thử thách sau chiến tranh, thị trường bấp bênh và cuộc sống khắc nghiệt. Người lính ấy lại một lần nữa dũng cảm đối diện với cuộc đời. Tiểu sử  Sinh ra năm 1970 tại Sài Gòn, trong một gia đình có đến sáu anh em theo đuổi hội họa, Lâm Huỳnh Linh lớn lên giữa mùi vecni, màu sơn và những câu chuyện về nghệ thuật. Cha anh – họa sĩ Nguyễn Lâm – là một trong những tên tuổi lớn của sơn mài miền Nam. Trong căn nhà đầy tranh ấy, Linh không chọn cách nổi bật, anh chọn cách lặng lẽ quan sát, ghi nhớ. Họa sĩ Lâm Huỳnh Linh. Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường. Ngoài việc học từ cha, anh còn bái sư nhà điêu khắc Nguyễn Thanh Thu. Anh cho rằng mình là cậu thiếu niên hay nghịch ngợm nên không thể học được với cha. Trước khi cầm cọ một cách nghiêm túc, Linh từng khoác áo lính (1988–1993), đi qua chiến trường – nơi sau này trở thành ký ức, thành màu, thành những lớp sơn trầm mặc trong tranh anh. Có thời gian, anh từng tham gia đua xe đạp và cùng anh trai Lâm Huỳnh Sơn kinh doanh phòng tranh, gốm của cha trong hai năm. Nhưng cảm thấy chưa thực sự hài lòng, chưa được thỏa mãn bản tính tự do của mình, anh quyết định quay về với truyền thống – trở lại làm tranh cùng gia đình. Anh quyết định luyện thi vào trường mỹ thuật dù khi đó tuổi đã không còn nhỏ. Việc đậu Đại học Mỹ thuật TP.HCM không quá khó khăn với anh – một người đã đi qua nhiều thăng trầm và giàu vốn sống. Chính điều đó khiến anh dễ dàng kết nối với những người bạn học trẻ tuổi hơn. Trong thời gian theo học, dù đã say mê sơn mài từ sớm, nhưng vì chất liệu này quá đắt đỏ, anh chỉ dám mua từng món một. Vậy nên thời gian đầu, anh chủ yếu vẽ bằng sơn dầu – một vật liệu rẻ hơn. Những điều này không thể ngăn cản đam mê của anh với thứ chất liệu vừa mang tính truyền thống, vừa đầy sức gợi mở cho nghệ thuật đương đại. Luận văn tốt nghiệp của anh viết về chính điều đó: “Sức mạnh của chất liệu sơn mài – nền tảng để thực hiện tranh sơn mài và những tác phẩm đương đại.” Anh thích chiều sâu mà sơn mài mang lại, thích cảm giác chậm rãi hoàn thành một tác phẩm – nơi từng lớp màu được chồng lên, mài dũa công phu, từ thô sần trở nên bóng bẩy. Như chính anh – người nghệ sĩ đã đi qua nhiều lớp trải nghiệm thăng trầm, và gom góp từng tầng nội tâm để tạo nên một thế giới nghệ thuật đầy chiều sâu. Lâm Huỳnh Linh, Dòng chảy, sơn mài, 2017. Nguồn: HTV. Dù vậy, anh luôn dành tình cảm đặc biệt cho sơn mài hơn là sơn dầu, sơn tổng hợp hay acrylic. Anh cũng không phủ nhận vai trò của sơn dầu hay acrylic, vì chính những kỹ thuật từng dùng với các chất liệu ấy đã giúp anh làm phong phú hơn cách thể hiện tranh sơn mài của mình. Theo anh, việc thể hiện thế giới nội tâm bằng sơn mài là một thử thách – chất liệu này khó đoán, người họa sĩ không thể biết chính xác tác phẩm sẽ ra sao cho đến khi hoàn thành. Nhưng cũng chính vì vậy, sơn mài lại có khả năng mô tả thế giới bên trong của nghệ sĩ một cách sâu sắc và chân thực đến lạ kỳ. Dù ít xuất hiện trước truyền thông, tranh của Lâm Huỳnh Linh vẫn đều đặn có mặt trong các triển lãm lớn nhỏ suốt nhiều năm qua. Năm 2017, anh góp mặt trong triển lãm “Nét trầm phiêu lãng” – nơi bắt đầu hành trình khai phá ngôn ngữ trừu tượng. Năm 2018, anh ra mắt “Dòng chảy” tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM với 40 tác phẩm, trong đó 5 tranh được sưu tập với giá lên tới 20.000 USD. Gần nhất, triển lãm cá nhân “Lặng” năm 2023 là một cột mốc đáng nhớ: 30 bức sơn mài khổ lớn (150 x 480 cm) cho thấy sự chín muồi trong kỹ thuật và cảm xúc. Bên cạnh đó, anh cũng từng mang tranh đến nhiều không gian quốc tế như Domino Art Fair (Hà Nội), Bristol, Cheltenham và triển lãm Việt – Hàn. Anh đang ấp ủ cuộc triển lãm thứ tư với điêu khắc sơn mài. Nhưng với mong muốn mang càng nhiều điều mới lạ càng tốt, anh muốn để thời gian chứng minh sự thay đổi. Tranh của anh hiện có mặt trong các bộ sưu tập tư nhân tại Anh, Mỹ, Tây Ban Nha, Đan Mạch. Anh từng nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Mỹ thuật (2015), Giải Sơn mài (2020) và nhiều giải thưởng khác từ Liên hiệp Văn học Nghệ thuật TP.HCM trong suốt một thập kỷ. Với nhà báo Nguyễn Trọng Chức, Lâm Huỳnh Linh là người “tuân thủ kỹ thuật truyền thống nhưng không ngừng tìm tòi bảng màu riêng.” Còn với cha anh – họa sĩ Nguyễn Lâm – đó là người con “vẽ lúc nào hay ghê, vài bức lần đầu mới thấy luôn.” Chỉ một câu đơn sơ, nhưng đủ để cho thấy sự đổi mới và lặng lẽ vượt qua kỳ vọng của cha anh trong một gia tộc nghệ thuật. Ký ức chiến tranh và sự hình thành của trừu tượng Lâm Huỳnh Linh từng là người lính chiến đấu ở Campuchia vào cuối thập niên 1980, nơi anh chứng kiến vô vàn cái chết và bệnh tật. Những ký ức đó, dù đã qua nhiều năm, vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí anh. Anh kể với giọng bồi hồi xúc động và đôi mắt long lanh: “Lúc đó tôi 18, cơ thể chỉ 40kg nhưng phải mang theo 60-70kg súng, đạn và lương thực. Những cuộc hành quân xuyên ngày đêm, xuyên qua bom đạn ở biên giới Campuchia thực sự ấn tượng với tôi. Ngay cả khi tôi còn tham gia đua xe đẹp, chỉ một chút mất tập trung là có thể ngã, nhưng so với những ngày trong quân ngũ, thì điều đó chẳng thể sánh bằng,” anh chia sẻ. Lâm Huỳnh Linh, Lặng 3, sơn mài, 2020. Nguồn: Báo điện tử Người đô thị. Có lần, anh tưởng mình sẽ hi sinh khi một mảnh đạn găm trúng ngực, khiến chất lỏng chảy lênh láng, ướt cả bộ đồ binh. Tuy nhiên, may mắn thay, mảnh đạn đã bị bình nước anh mang theo ngăn lại, và chất lỏng ấy chỉ là nước. Anh đã một lần chết hụt. Dù trải qua những sự kiện đó, anh không thể nói nhiều về chiến tranh hay vẽ lại nó. Đối với anh, đó là một sang chấn lớn và sẽ mãi là ký ức anh giữ kín, chôn giấu suốt cuộc đời. Tuy nhiên, dù cố giấu đi, những ký ức về năm tháng khốc liệt ấy vẫn âm thầm tuôn trào trong tranh của anh — không phải qua hình ảnh rõ ràng mà qua cảm giác và ám ảnh trừu tượng. Anh không thể không ghi lại những cảm xúc ấy, dù những vết thương đó chẳng thể nào bộc lộ bằng lời. Những năm tháng chiến tranh không chỉ rèn luyện anh về sự độc lập và kiên cường, mà còn thấm vào từng bức tranh anh vẽ. Mỗi tác phẩm là một lần sống sót, là cách anh đối diện và chiến thắng những ký ức chưa từng được nói thành lời. Tranh của anh không chỉ là nghệ thuật; đó là tiếng nói của những mảng màu sáng tối, những nốt thăng trầm, phản ánh cuộc đời trai trẻ với đầy đủ trải nghiệm sâu sắc. Tìm tiếng nói riêng khỏi cái bóng cha Cha anh, họa sĩ Nguyễn Lâm, là một tên tuổi lớn trong làng hội họa Việt Nam, một người đã góp phần quan trọng trong việc định hình nền mỹ thuật sơn mài miền Nam. Lớn lên trong gia đình giàu truyền thống hội họa, Linh không thể tránh khỏi cái bóng lớn của người cha. Cha là người đầu tiên truyền cảm hứng cho anh theo đuổi con đường nghệ thuật, và những bức vẽ đầu tiên của anh cũng mang hơi hướng sáng tạo giống cha mình. Tuy nhiên, với tính khí can đảm và khát khao sống thật với bản thân, Linh không muốn mình bị bao trùm bởi sự nổi tiếng của cha. Anh bắt đầu thử nghiệm, tìm kiếm con đường riêng để khẳng định bản sắc cá nhân trong nghệ thuật. Hoạ sĩ Nguyễn Lâm (ngồi xe lăn) tham dự triển lãm Lặng (2023) của con trai Lâm Huỳnh Linh. Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá. Dù bị các bậc tiền bối chỉ trích vì sự khác biệt trong phong cách, Linh không nản lòng. Anh cười, để mọi sự quở trách qua đi và tiếp tục con đường thử nghiệm, đổi mới không ngừng. Anh biết, nếu chỉ mãi sống trong cái bóng của người cha, mình sẽ chẳng bao giờ có được tiếng nói riêng. Và sự kiên trì của anh đã được đền đáp. Có lần hoạ sĩ Nguyễn Lâm ngắm rất lâu bức tranh được anh tạo màu nền xanh rêu khá lạ, cha anh chạm vào bức tranh trầm ngâm rất lâu. Và anh hiểu người đã nuôi lớn anh, ông ấy thích bức tranh sơn mài đó, một niềm hạnh phúc tuôn trào khi Linh kể với chúng tôi về khoảnh khắc đó. Anh biết, cha đã nhìn nhận những nỗ lực của mình, và đó là khoảnh khắc Linh hiểu rằng, dù cha có im lặng, ông vẫn thấy được bản sắc riêng của anh. Linh luôn coi việc ngưỡng mộ các bậc tiền bối là điều tự nhiên, nhưng anh cũng khẳng định rằng, “Đừng để mình chìm trong sự ngưỡng mộ, mà hãy lấy đó làm bàn đẩy để tiếp tục sáng tạo, nghiên cứu, thử nghiệm, và tìm ra bản sắc riêng của mình”. Chọn sống thật – giữa hai cực nghệ thuật và sinh tồn Linh luôn đề nghị khách mua tranh đến tận nơi để xem và mua trực tiếp vì hai lý do rất rõ ràng. Trước hết, anh không yên tâm về quá trình vận chuyển, nhất là trong điều kiện thời tiết thất thường của Sài Gòn, những tác phẩm của anh có thể bị hư hỏng. Nhưng lý do sâu xa hơn cả, anh muốn hiểu người mua, muốn biết liệu họ có thực sự hiểu và cảm nhận đúng về những tác phẩm của mình hay không. Đối với Linh, một bức tranh không chỉ là sản phẩm để bán, mà là một phần đời anh đặt vào trong đó. Anh quý những người đã theo dõi và hiểu anh từ lâu, những người có thể cảm nhận được giá trị đích thực trong từng nét vẽ. Chính những người đó mới là điều anh trân trọng nhất. Có những bức tranh, Linh chỉ giữ cho riêng mình, không bao giờ bán, bởi với anh, nghệ thuật là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Anh luôn tâm niệm rằng, nếu không vì nhu cầu sinh tồn, anh sẽ giữ lại nhiều tác phẩm hơn để thưởng thức riêng. Bộ tranh 9 tấm mà anh yêu thích là một ví dụ, dù bất kỳ ai trả bao nhiêu tiền, anh cũng không bán chúng. Thay vào đó, anh sẽ chỉ giới thiệu các phiên bản nhỏ hơn cho những khách hàng có mong muốn. Đơn giản vì đối với anh, tranh là một phần đời, một biểu tượng của cảm xúc, không thể trao đi nếu người nhận không hiểu hết giá trị. Lâm Huỳnh Linh, Lặng 6, sơn mài, 2022. Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá. Linh đã phải đấu tranh trong hơn 10 năm để có được tên tuổi như hôm nay. Anh từng đứng giữa một ngã ba đường, trăn trở về câu hỏi muôn thuở của người nghệ sĩ: "Vẽ để kiếm sống hay vẽ cho tự do sáng tác?" Để kiếm sống, việc vẽ hợp thị hiếu là điều dễ dàng, nhưng để sáng tạo cho chính bản thân, để giữ cho mình một phong cách riêng biệt lại là cả một hành trình dài. Anh thổn thức như bao nhiêu nghệ sĩ khác, phân vân giữa việc sáng tác cho bản thân hay cho công chúng. Tuy nhiên, theo thời gian, anh đã lựa chọn con đường khó khăn hơn: luyện tập không ngừng nghỉ, vẽ tranh thực sự là của chính mình, và rồi, chính sự cá nhân ấy đã khiến nhiều người yêu thích những tác phẩm của anh. Việc trở thành một nghệ sĩ thành công, được công nhận và yêu thích ngay lập tức là điều rất hiếm. Linh đã phải trải qua những khó khăn, thử thách, thậm chí là kinh doanh, và nhận được sự trợ giúp từ gia đình để duy trì đam mê. Dù vậy, đến giờ, khi anh đã có tên tuổi, anh không thể không đặt ra câu hỏi về con đường nghệ thuật: "Con đường nào là dễ dàng cho nghệ sĩ?" Phải chăng, nếu không phải đối mặt với gánh nặng mưu sinh, sức sáng tạo của họ sẽ có thể phát triển đến mức độ nào? Lâm Huỳnh Linh, Lặng 8, sơn mài, 2023. Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá. Cùng thời với Linh, có rất nhiều người bạn tài năng đã từ bỏ nghiệp hội họa vì không thể kiếm sống bằng chính đam mê của mình. Họ buộc phải tìm công việc khác để mưu sinh, bỏ lại sau lưng những hoài bão chưa thực hiện được. Có bao nhiêu tài năng bị bỏ lỡ, và bao nhiêu giấc mơ bị chôn vùi trong thế giới vật chất này? Đây luôn là thách thức mà mọi nghệ sĩ phải đối mặt: làm sao để có thể tồn tại giữa thế giới vật chất mà vẫn giữ được cái tâm của mình trong nghệ thuật? Và câu hỏi lớn nhất là, ai sẽ là người giúp họ vượt qua những khó khăn đó? Linh và những nghệ sĩ như anh, dẫu khó khăn nhưng vẫn kiên cường, luôn đặt nghệ thuật lên trên tất cả. Nhưng liệu thế giới này có đủ chỗ cho những người sáng tạo mà không bị bóp nghẹt bởi những nhu cầu vật chất? Đó là câu hỏi không dễ trả lời, nhưng có lẽ chính câu hỏi này sẽ luôn là động lực để họ tiếp tục vẽ, tiếp tục sáng tạo, và tìm kiếm sự công nhận từ chính bản thân họ. Kết bài Chúng tôi luôn nhìn những bức tranh như những câu chuyện, những cuộc đời – vì chúng tôi hiểu rằng, đó là những bức mà anh đã sống cùng suốt một chặng đời của mình. Mỗi người có một con đường riêng, và cuộc đời của người nghệ sĩ được ghi lại bằng những dấu ấn đặc biệt trong tác phẩm. Như bao người trên thế gian, họ khao khát được người xem không chỉ hiểu tranh, mà còn thấu hiểu chính con người họ. Tranh của Linh không phải để hiểu ngay, mà để cảm – không ồn ào, không biểu cảm rõ ràng, nhưng đầy thổn thức. Tranh là ký ức, là những thăng trầm, là những ngày miệt mài cầm cọ, thử nghiệm và mài giũa từng mảng màu nội tâm. Giá trị lớn nhất anh để lại không phải là danh tiếng, mà là tấm gương về sự nhất quán, thành thật và không đầu hàng. Là sự kiên định đi trên con đường của riêng mình – dù nhanh hay chậm, dù băng qua muôn tiếng nói, hay giữa bom rơi đạn lạc. Họa sĩ Lâm Huỳnh Linh vẫn miệt mài bước tiếp trên hành trình hội họa, vững chãi như một người hành quân. Với anh, hội họa là con đường để vươn đến sự hoàn hảo, chạm đến ước mơ, khám phá và định hình bản thân.