Ngày 28.11.2025, họa sĩ Nguyễn Thành Quốc Thạnh cùng những người đồng hành trong hành trình nghệ thuật mang đến Hội Mỹ thuật TP.HCM triển lãm kỷ niệm một đời sáng tác thầm lặng, gồm 30 tranh sơn mài và sơn dầu, đánh dấu 15 năm sáng tác miệt mài của ông.
“Tôi mượn núi, mượn cảnh để tả cái tình người, mỗi người xem thì sẽ tự nhận ra thôi, nhưng tôi hy vọng mọi người đều hài lòng,” ông nhắn nhủ nhẹ nhàng, mở cửa cho trải nghiệm cá nhân mỗi người trước tranh.
Họa sĩ Nguyễn Thành Quốc Thạnh bên tác phẩm sơn mài Cổng làng 2 (1979). Nguồn: Artonis.
Triển lãm cá nhân đầu tiên
Ở tuổi 73, Nguyễn Thành Quốc Thạnh vẫn khiêm tốn và thầm lặng. Nếu không có sự cổ vũ của họa sĩ Phạm Thanh Toàn, Nguyễn Quốc Nam cùng bạn bè, chắc ông vẫn giữ những ánh màu, mùi sơn, và tâm ý trong tranh cho riêng mình. May thay, ông đã chịu trưng bày, và triển lãm này làm sống lại lời dặn của nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn, khi anh “dặn” người em thân quen và cả người xem ở xa cần xếp thời gian để “tới phòng tranh ngay, vì có những bức tranh không đòi ta hiểu, chỉ cần ta đứng yên đủ lâu để ánh sáng nói thay.” Thực tế, ảnh chụp khó thể hiện được thứ ánh sáng lạ lùng đó.
Bước vào không gian, điều đầu tiên cảm nhận không phải màu sắc mà là nhịp chuyển động. Lớp then đen sâu, nền son đỏ ấm, ánh vàng quỳ mềm, tất cả như những lớp sóng chậm, thâm trầm. Quốc Thạnh không theo đuổi sự cầu kỳ thị giác; ông tìm cảm xúc lắng đọng, run rẩy của bề mặt sơn khi được gọt, mài, phủ lại rồi mài tiếp.
Nguyễn Thành Quốc Thạnh, Núi tượng, sơn mài trên toan (2025), 200 x 660 cm. Nguồn: Artonis.
Góc trưng bày các tác phẩm Sơn dầu vẽ năm 2010 của họa sĩ Nguyễn Thành Quốc Thạnh. Nguồn: Artonis.
Ở trung tâm là bức tranh khổ gần 660 cm, một quy mô ít họa sĩ sơn mài chọn vì độ khó, sự nặng nề và khắt khe của vật liệu. Nhưng Quốc Thạnh mở không gian rộng để sóng, đá và bầu trời tràn ra. Bột xà cừ trong tranh phản sáng tự nhiên, lấp lánh nhẹ như mặt nước đêm. Hiệu ứng này vừa giúp mắt người xem “bắt sóng”, vừa giữ vẻ sâu, trầm, sang trọng của kỹ thuật truyền thống.
Tên triển lãm đồng tên ông, không nhằm khoe khoang, mà để người xem thấy hành trình từ các bức sơn mài miền Bắc 1976, những bài học năm 1979 - 1980, đến sơn dầu khi trở về sau 23 năm ở trời Đông Âu, và tác phẩm hiện tại. Những rung động tuổi trẻ đi lính vẫn được tri ân bằng cảm xúc và màu sắc.
Ông ưu ái đặt các tác phẩm thực hiện theo tinh thần sơn mài miền Bắc cùng khu với bức tranh lớn ấn tượng kia. Khi đứng cạnh các tranh còn lại, chúng giống như hai mốc thời gian, mở ra cuộc trò chuyện giữa truyền thống và hiện tại. Người xem thấy một Quốc Thạnh “khác”: tiết chế hơn, quy củ hơn, tuân theo tinh thần tạo hình khi sơn mài còn gắn chặt với kỷ luật nghề và tư duy hình hoạ Đông Dương. Các bức vẽ năm 1979 với những lớp màu được xử lý chặt chẽ, các đường nét có tính công thức, gam trầm giữ nhịp. Trong khi đó, những bức mang “giọng Nam” về sau của ông với cảm xúc duỗi dài hơn, không gian tự do hơn, màu sắc mở rộng hơn và ánh sáng di chuyển nhiều hơn. Giữa hai cực ấy, triển lãm tạo ra biên độ lịch sử, cho thấy sơn mài Việt Nam không chỉ là chất liệu mà còn là ký ức của từng thời đoạn.
“Tôi muốn thử lại cách nhìn của một thời. Không phải để quay về, mà để nhớ mình đã đi ra từ đâu.”
Góc trưng bày các tác phẩm vẽ chủ đề thiếu nữ của họa sĩ Nguyễn Thành Quốc Thạnh. Nguồn: Artonis
Ngắm những dòng thời gian lắng lại
Đi qua nhiều biến động, Nguyễn Thành Quốc Thạnh trở lại với sơn mài trong trạng thái khác: lặng hơn, sâu hơn và có phần quyết liệt hơn trong cách tổ chức ánh sáng. “Sơn mài đâu có nhanh. Nó bắt buộc mình phải sống chậm lại,” ông khẽ nói, như chất dẫn mở cánh cửa bước vào triển lãm, nơi từng lớp sơn, từng nhịp mài cọ, từng ánh phản chiếu nhỏ đều mang cảm giác thời gian tích tụ. Hai dòng đề tài quen thuộc, thiếu nữ và phong cảnh, hiện diện đồng thời, nối với nhau bằng một mạch cảm xúc chung: dịu và dữ cùng hiện diện trên tinh thần trầm.
Đến với triển lãm, những người bạn, người đồng nghiệp đã chia sẻ góc nhìn và cảm nhận của bản thân, khi chính họ luôn dõi theo và thấu hiểu nhất về họa sĩ Quốc Thạnh và chặng đường với nghề vẽ của ông. Nhà điêu khắc - Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM, Nguyễn Xuân Tiên gửi lời chúc mừng trân trọng, nhấn mạnh Quốc Thạnh là thầy của nhiều thế hệ học trò, yêu thương học trò và hết lòng với sáng tạo nghệ thuật.
Những chi tiết nhỏ ẩn trong phong cảnh hùng vĩ của tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Thành Quốc Thạnh. Nguồn: Artonis.
“Tranh anh Thạnh khúc triết, đưa người xem vào thế giới mộng mơ và lung linh. Gam màu nóng hay lạnh vẫn tạo sự êm đềm, bình yên. Anh thể nghiệm phong cách đa dạng, từ hiện thực lãng mạn, ấn tượng, trừu tượng, bán trừu tượng, diễn tả suy nghĩ về tình yêu, gia đình, cuộc sống, xã hội, hướng người xem đến chân-thiện-mỹ.”, ông Xuân Tiên nhận định.
Họa sĩ Nguyễn Trung Tín, người anh thân thiết lâu năm, cũng dành đôi lời chia sẻ về họa sĩ Quốc Thạnh, người thuộc nhóm nghệ sĩ tiền đổi mới, đã đưa nghệ thuật gần hơn với nghệ thuật thực sự”. Ông đã theo dõi và đã biết họa sĩ Quốc Thạnh qua dòng tranh chặt chẽ, chỉnh chu, nghiêm luật, nhưng triển lãm lần này, họa sĩ Quốc Thạnh đã cho thấy “sự tươi mát, trẻ trung, thoát ra các ràng buộc tỷ lệ, thể hiện bản sắc riêng, tư chất con người, tính nhân văn và tính nhạc cảm trong màu sắc, khối núi.”
Đôi lời kết
Với Nguyễn Thành Quốc Thạnh, triển lãm không chỉ là bộ sưu tập tranh mà là hành trình của một nghệ sĩ trải qua nhiều lớp sóng cuộc đời: tuổi trẻ chiến trường, những năm tháng giảng dạy, và sáng tác thầm lặng. Ông chỉ mong bản thân và mọi người giữ sức khỏe, để trở lại thêm vài lần nữa, trọn vẹn một đời làm nghề nghiêm túc, trầm lắng.
Triển lãm mở cửa tự do từ 09:00 đến 18:00, đón chờ những người yêu tranh và các bạn trẻ đến thưởng lãm những tác phẩm đã “ở ẩn sâu trong từng lớp đá, lớp rừng của thời gian” của một người thầy, người họa sĩ mang tên Nguyễn Thành Quốc Thạnh. Vậy, bạn đã sẵn sàng bước vào không gian tranh, để lắng lại bên núi rừng, và cảm nhận cái tình người trong từng lớp màu chưa?
