Sau hành trình đi qua cuộc đời và ngôn ngữ tạo hình của Lê Thành Nhơn, điều còn đọng lại không chỉ là những pho tượng lớn hay các công trình nghệ thuật trải dài từ Việt Nam đến Úc. Giá trị lớn nhất mà ông để lại nằm ở tư tưởng sáng tạo và cách ông định nghĩa vai trò của người nghệ sĩ. Với Lê Thành Nhơn, nghệ thuật không đơn thuần là nghề nghiệp hay phương tiện biểu đạt, mà là một sự dấn thân trọn vẹn, nơi mỗi tác phẩm đều phải mang trong mình sức sống, bản lĩnh và một tinh thần không thỏa hiệp với sự tầm thường.
Quan điểm nghệ thuật và triết lý sáng tạo
Đối với Lê Thành Nhơn, nghệ thuật là sự dấn thân tuyệt đối. Ông chưa bao giờ chấp nhận những sáng tạo dễ dãi hay bằng lòng với thành công đã có. Trong quan niệm của ông, người nghệ sĩ phải sẵn sàng trả giá bằng toàn bộ tâm sức, thậm chí bằng cả máu và nước mắt để theo đuổi cái đẹp.
"Làm art là sẵn sàng đổ máu... Work, work, work mãi. Như đánh giặc. Như điên."
Tinh thần ấy không chỉ thể hiện qua lời nói mà còn trở thành nguyên tắc sáng tác. Mỗi khi nhận thấy tác phẩm thấp thoáng ảnh hưởng từ các bậc thầy như Michelangelo, Picasso, Paul Klee hay Joan Miró, ông sẵn sàng cạo bỏ toàn bộ bề mặt, phủ trắng và bắt đầu lại từ đầu. Với Lê Thành Nhơn, một tác phẩm chỉ thật sự có giá trị khi mang tiếng nói riêng của chính người nghệ sĩ. Chính sự khắt khe ấy đã giúp ông xây dựng một phong cách độc lập và đưa tên tuổi của mình vượt ra khỏi biên giới Việt Nam.
Tác phẩm thuộc bộ tượng Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Nguồn: Phan Nguyen Artist Blogspot.
Ảnh hưởng sâu sắc từ Auguste Rodin – người được xem là cha đẻ của điêu khắc hiện đại – Lê Thành Nhơn không dừng lại ở việc tái hiện hình thể. Điều ông theo đuổi là "lực nội tại", nguồn năng lượng vô hình ẩn sâu trong tâm hồn con người.
Theo ông, điêu khắc không phải là mô tả những cơ bắp hoàn hảo hay hình dáng bên ngoài, mà là dùng cái nhìn chủ quan để khám phá và tái tạo nguồn lực tinh thần đã tạo nên hình thái ấy. Chính triết lý đó đã khiến các tác phẩm của ông, dù tĩnh lặng, vẫn luôn gợi cảm giác chuyển động và chứa đựng một sức sống mãnh liệt từ bên trong.
Thành tựu và sự ghi nhận của giới chuyên môn
Dù dự án 10 tượng đài danh nhân Việt Nam chưa kịp hoàn thành, đó vẫn là cột mốc quan trọng đưa Lê Thành Nhơn trở thành một trong những nhà điêu khắc để lại di sản đồ sộ nhất của mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Bên cạnh tượng đồng Phan Bội Châu – cao 4,5 mét, nặng bảy tấn và đã trở thành một phần ký ức văn hóa của Huế – ông còn để lại nhiều công trình tiêu biểu như tượng Phật Thích Ca tại chùa Huệ Nghiêm (TP. Hồ Chí Minh), một tác phẩm mạnh dạn phá vỡ tỷ lệ giải phẫu truyền thống nhưng vẫn toát lên trọn vẹn tinh thần Bi – Trí – Dũng của Phật giáo. Tượng Cô gái Việt Nam (Mẹ Việt Nam) tại Trường Đồng Khánh và tượng Quan Thế Âm tại chùa Liễu Quán (Huế) cũng là những minh chứng tiêu biểu cho khả năng dung hòa giữa tinh thần dân tộc và ngôn ngữ tạo hình hiện đại của ông.
Tác phẩm thuộc bộ tượng Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Nguồn: Phan Nguyen Artist Blogspot.
Không chỉ được ghi nhận trong nước, Lê Thành Nhơn còn khẳng định vị thế trên trường quốc tế, đặc biệt tại Úc. Dấu mốc quan trọng nhất là việc tượng đồng Phật ngồi (Sitting Buddha) được tuyển chọn vào bộ sưu tập thường trực của Bảo tàng Quốc gia Úc tại Canberra – một vinh dự hiếm có đối với một nghệ sĩ gốc Việt.
Năm 1991, ông tiếp tục được Hội đồng Úc châu giao thực hiện tác phẩm kính màu Hành Trình Vào Tương Lai (Journey Into the Future). Nhiều sáng tác khác của ông cũng hiện diện trong các thiết chế văn hóa và giáo dục uy tín như tượng Joy tại Đại học Monash hay bộ tượng Sinh – Lão – Bệnh – Tử được lưu giữ tại Bảo tàng Antarctica.
Trong sự nghiệp của mình, Lê Thành Nhơn cũng tham gia nhiều triển lãm nghệ thuật tại Paris, Sài Gòn, Melbourne, Sydney và nhiều thành phố của Đức như Düsseldorf, Bremen hay Köln. Những hoạt động này góp phần đưa nghệ thuật của ông đến gần hơn với công chúng quốc tế.
Tác phẩm thuộc bộ tượng Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Nguồn: Phan Nguyen Artist Blogspot.
Giới chuyên môn dành cho ông nhiều sự trân trọng. Họa sĩ Vĩnh Phối từng gọi ông là "Michelangelo Nhơn", nhằm ví von với sức lao động nghệ thuật phi thường và tư duy tạo hình chín chắn. Nhà báo mỹ thuật người Úc Louise Carbines đánh giá các tác phẩm của ông sở hữu sức hút đặc biệt đến từ phong cách và tầm vóc, đủ khả năng xóa nhòa ranh giới giữa bản địa và quốc tế. Trong khi đó, Dawn Casey – nguyên Giám đốc Bảo tàng Quốc gia Úc – luôn xem Lê Thành Nhơn là một "người hùng", người đã góp phần làm phong phú lịch sử văn hóa của nước Úc thông qua nghệ thuật.
Năm 1976, ông giành giải thưởng tại Asian Arts Exhibition & Competition và được mời tham dự Morning Arts Festival. Bức sơn dầu Những Nhạc Công, sáng tác năm 1977, sau đó cũng được định giá 11.500 USD – một con số đáng chú ý đối với hội họa của nghệ sĩ Việt Nam thời bấy giờ.
Người định hình diện mạo điêu khắc Việt Nam
Nhìn lại toàn bộ sự nghiệp, Lê Thành Nhơn không chỉ là một nhà điêu khắc tài năng mà còn là người góp phần định hình diện mạo mới cho điêu khắc Việt Nam hiện đại.
Ở lĩnh vực nghệ thuật Phật giáo, ông là một trong những người tiên phong xây dựng hình tượng Tượng Phật Việt Nam với bản sắc riêng, từng bước thoát khỏi sự lệ thuộc vào các khuôn mẫu tạo hình Trung Hoa. Những tác phẩm của ông đưa hình tượng Đức Phật trở về gần hơn với tinh thần, khí chất và mỹ cảm của người Việt.
Tác phẩm thuộc bộ tượng Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Nguồn: Phan Nguyen Artist Blogspot.
Trong bối cảnh nghệ thuật quốc tế, Lê Thành Nhơn còn là một gương mặt tiêu biểu của cộng đồng nghệ sĩ Việt Nam hải ngoại. Ông chứng minh rằng bản sắc dân tộc không phải là rào cản của hội nhập, mà chính là nền tảng để đối thoại bình đẳng với các nền văn hóa khác. Nghệ thuật của ông vừa gìn giữ tinh thần Việt Nam, vừa góp phần làm phong phú đời sống mỹ thuật đa văn hóa của nước Úc.
Lời kết
Hơn hai thập kỷ sau ngày Lê Thành Nhơn qua đời, những tác phẩm của ông vẫn hiện diện như những cột mốc quan trọng trong lịch sử điêu khắc Việt Nam. Nhưng di sản mà ông để lại không chỉ nằm ở những pho tượng bằng đồng, đá hay bê tông. Đó còn là một tư duy sáng tạo không ngừng tự vượt qua chính mình, một thái độ lao động nghệ thuật khắt khe đến tận cùng và một niềm tin rằng nghệ thuật chỉ thật sự có giá trị khi mang tiếng nói độc lập của người nghệ sĩ.
Từ vùng đất gốm Thủ Dầu Một đến những bảo tàng và không gian công cộng của nước Úc, Lê Thành Nhơn đã dành trọn cuộc đời để khắc nên một diện mạo mới cho điêu khắc Việt Nam. Ông không chỉ để lại những công trình mang tính biểu tượng, mà còn mở ra một cách nhìn mới về nghệ thuật: luôn hướng đến chiều sâu tinh thần, luôn khát khao đổi mới và không bao giờ chấp nhận sự tầm thường. Chính vì thế, Lê Thành Nhơn không chỉ là một nhà điêu khắc lớn của thế kỷ XX, mà còn là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho bản sắc của điêu khắc Việt Nam hiện đại.
