Bắt đầu sự nghiệp với văn chương, Lê Minh Phong đã tìm thấy hội họa như một không gian mới. Ở đó, anh diễn giải ý niệm về nhân sinh một cách sinh động nhất.
Một hành trình nghệ thuật cùng chữ và sắc màu
Lê Minh Phong, sinh năm 1984 ở Hà Tĩnh. Anh vào Huế để học văn, rồi tình yêu dành cho cố đô đã giữ chân anh ở lại. Từ đây, hành trình tìm kiếm ngôn ngữ để bộc lộ những xao động nội tâm bắt đầu.
Trước khi cầm cọ, Lê Minh Phong đã là nhà văn với bốn đầu sách: ba tập truyện ngắn và một tiểu thuyết. Văn chương của anh giàu suy tưởng, chất chứa những dằn vặt hiện sinh. Với chiếc sơ mi trắng quen thuộc, cùng nụ cười luôn trên môi, anh chưa từng ngừng tìm kiếm không gian rộng hơn cho câu chữ:
“Tôi thấy những câu chữ cũng cần một không gian biểu đạt khác để chúng có thể hiện diện một cách trọn vẹn hơn trong đời sống.”
Ảnh chụp không gian Studio của họa sĩ Lê Minh Phong. Nguồn: Facebook cá nhân nghệ sĩ.
Hội họa đã đến, như lời hồi đáp. Vẽ, với anh, là cách “khai quật ký ức” trên bề mặt sắc màu, nơi từng lớp chất liệu hé mở những chuyển động thầm kín bên trong. Cảm thức ấy gợi nhớ đến giáo sư văn học và họa sĩ Peter Sacks, người từng nói tranh có thể mở ra những miền sâu, nơi ngôn từ không chạm tới.
Với Phong, bước đi từ chữ sang tranh không phải là sự rẽ ngang, mà là cách mở rộng biên độ biểu đạt. Cũng giống như Sacks, người họa sĩ không chọn bỏ lại chữ hay màu, mà để chúng song hành, soi chiếu và nuôi dưỡng nhau trên suốt hành trình thực hành nghệ thuật của mình.
Cuộc hành trình với vải toan và màu vẽ đã mang tới cho chàng nhà văn – họa sĩ Lê Minh Phong những trải nghiệm nào trong những năm tháng tuổi trẻ, khi trái tim anh can đảm rẽ hướng để theo đuổi nó?
Những bước chân băng qua bóng tối
Tự học vẽ, với Lê Minh Phong, là một hành động liều lĩnh và kiên định. Trong những năm tháng khắc nghiệt ấy, anh vừa xoay xở mưu sinh, vừa dò dẫm với chất liệu, đồng thời đối diện với bế tắc ý tưởng và sự hoài nghi về cái đẹp. Chính những thử thách đó đã định hình một mạch ý niệm xuyên suốt: truy vấn day dứt về thân phận con người.
Anh đã vẽ. Và sự kiên trì ấy, cùng sự đồng cam cộng khổ của vợ, đã đưa anh tới triển lãm cá nhân đầu tiên, Bên Trong (2015), được Trung tâm Văn hóa Pháp tại Huế bảo trợ. Những bức tranh giai đoạn này mang sắc thái trầm mặc, nặng nề; những vệt đen đặc, dày, như những vết cào lên bề mặt ký ức, phản ánh một “Thời kỳ Đen” – giai đoạn hoài nghi và thăm dò con đường nghệ thuật của chính mình.
“Nỗi buồn gần như là khởi nguồn cho nghệ thuật của tôi, kể cả trong văn chương cũng vậy hay là trong hội họa cũng vậy.”
Nguồn: Bài viết Lê Minh Phong: “Nghệ thuật khởi đi từ bi kịch”, Luxou.
Gần năm năm sau, những trải nghiệm và cuộc gặp gỡ mới đã khiến anh “mở lòng hơn, dung hòa với chính mình và cuộc đời hơn”. Triển lãm Thiên Di ra mắt tại Sài Gòn năm 2022, quy tụ hơn 54 tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử dịch chuyển của dân tộc, ký ức địa lý và bản dạng cá nhân.
“Tôi nhận ra nếu cứ chìm đắm trong bi kịch và những màu sắc đen tối, tranh sẽ buồn quá. Từ đó, tôi muốn tranh của mình phải tươi sáng hơn, dệt nên những niềm hy vọng.
Không gian trưng bày triển lãm của hoạ sĩ Lê Minh Phong. Nguồn: Bài viết Hành trình 'Thiên di' của Lê Minh Phong, Người Đô thị.
Trong Thiên Di, những bước chân đã dần rời khỏi bóng tối u uất. Vẫn là sự truy vấn về thân phận, nhưng giờ đây mỗi số phận trong tranh như đang dịch chuyển về phía ánh sáng, từ đau khổ tới hạnh phúc, từ bế tắc đến tự do. Nếu “Thời kỳ Đen” khép lại như một cánh cửa nặng nề, thì Thiên Di mở ra khoảng trống để người xem bước vào, sẻ chia và diễn giải.
Nỗi buồn vẫn còn đó, nhưng đã được nâng đỡ bởi sắc độ dịu hơn, kết cấu nhẹ tay hơn. Ở giai đoạn này, anh nhận ra rằng con người là một chuỗi dịch chuyển, và nghệ thuật cũng cần không ngừng tìm kiếm những miền sáng mới. Vậy là, Lê Minh Phong đã tìm thấy sự dịch chuyển tâm thức cho chính mình.
“Nếu nghệ thuật cứ lụy vào bi kịch nhiều quá thì nghệ thuật sẽ khó tìm được lối thoát.”
Lê Minh Phong, Bình yên, sơn dầu trên vải bố, 100 x 140 cm, 2022. Nguồn: Bài viết “Lê Minh Phong - Những giấc mơ không vỗ cánh”, Tạp chí Mỹ Thuật.
Đắm mình trong dòng chảy của sự triết mỹ
Có thể nói, Lê Minh Phong là một trong số ít nghệ sĩ đương đại Việt Nam đi lên từ nền tảng văn chương. Anh mang vào hội họa khả năng kiến tạo những không gian ý niệm, nơi từng chi tiết in dấu ký ức và tâm thức. Hành trình nghệ thuật của anh là một cuộc đối thoại nội tâm kéo dài, phản ánh những biến chuyển về tâm lý và triết lý sống. Sự dịch chuyển ấy diễn ra song song ở cả tư tưởng lẫn kỹ thuật.
Tranh của Lê Minh Phong không minh họa, mà gợi mở những trạng thái cảm xúc khó gọi tên. Người xem không chỉ “nhìn” mà còn phải “cảm”, vượt qua lớp vỏ lý trí để chạm vào những tầng sâu của bản thể. Các hình tượng dường như luôn dịch chuyển, tạo nên nhịp điệu thị giác chậm rãi, giàu chất chiêm nghiệm.
Lê Minh Phong, Hoài hương, sơn dầu trên vải bố, 80 x 120 cm, 2022. Nguồn: Bài viết Nhà văn, họa sĩ Lê Minh Phong và những giấc mơ ‘thiên di’ ám ảnh, thương tổn, Báo Thanh Niên.
Quay về giai đoạn 2015–2018, khi còn tự mày mò học hội họa, anh thường dùng dao trét (kỹ thuật vẽ tranh bằng bay) để tạo lớp sơn dày với bề mặt thô mộc. Mỗi đường trét như một nhịp cảm xúc đọng lại, chồng xếp thành những mảng ký ức đậm đặc. Khi ấy, sơn dầu và dao trét không chỉ là công cụ, mà còn là phương tiện để anh xếp lớp những rung động nội tâm thành bề mặt thị giác.
Lê Minh Phong, Giấc ngủ trên cây, sơn dầu trên bố, 100 x 200 cm. Nguồn: Bài viết Hành trình 'Thiên di' của Lê Minh Phong, Người Đô thị.
Từ 2020 trở đi, anh kết hợp linh hoạt giữa cọ và sơn dầu trên vải bố. Các lớp sơn mỏng hơn, bề mặt mềm mại hơn, cho phép màu sắc thở và ánh sáng len vào. Đó không chỉ là bước chuyển về kỹ thuật, mà còn phản ánh một tâm thế mới: dung hòa hơn, cởi mở hơn với cuộc đời.
Phong cách của Lê Minh Phong là sự hòa quyện giữa nhiều nguồn mạch từ trường phái Siêu thực (Surrealism), trường phái Tượng trưng (Symbolism), đến Trường phái Dã thú (Fauvism). Dẫu vậy, anh không dừng lại ở việc vay mượn, mà hướng tới một ngôn ngữ thị giác giàu tính biểu hiện. Những biến dạng hình thể, gam màu mạnh và ẩn dụ thị giác trở thành phương tiện để anh đối thoại với hiện thực, soi chiếu những vấn đề xã hội bằng góc nhìn độc đáo của mình.
Thay cho lời kết
Từ bóng tối sang ánh sáng, từ nỗi buồn sang mở lòng, từ văn chương sang hội họa, anh vẫn tiếp tục bước đi. Anh dành cho hội họa, và cho những số phận của hình tượng, những cuộc “thiên di”, cũng là dành cho chính mình một sự tỉnh thức.
Trong tương lai gần, nhà văn - họa sĩ Lê Minh Phong dự định mang đến cho công chúng những tác phẩm mềm mại hơn trong sắc độ, cởi mở hơn trong bố cục, nhưng vẫn giữ thái độ nghiêm túc với con đường nghệ thuật.
Giữa một Huế vừa tĩnh tại vừa biến chuyển, Lê Minh Phong là người kể chuyện lặng lẽ bằng hai ngôn ngữ: câu chữ và sắc màu. Và cuộc “thiên di” của anh, có lẽ, sẽ tiếp tục, thầm lặng mà vấn vương.
